«Αρχαιοκαπηλία τέλος»

Πρώτη φορά μια έκθεση συγκροτείται από προϊόντα λαθρανασκαφών (στη Βόρεια Ελλάδα) με άξονα την αρχαιοκαπηλία και την πάταξή της. «Αρχαιοκαπηλία τέλος», είναι ο τίτλος της και διεξάγεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

Τον Μάρτιο του 1944, στην Πλατεία Δικαστηρίων στη Θεσσαλονίκη, κατά τη διάρκεια κατασκευής ορυγμάτων από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής εντοπίστηκε τυχαία, ανέπαφο, ένα γυναικείο άγαλμα που παριστάνει μια εξέχουσα γυναικεία προσωπικότητα της κοινωνίας της Θεσσαλονίκης γύρω στο 200 μ.Χ. Στις 6 Απριλίου, οι Γερμανοί με μια πομπώδη τελετή παρέδωσαν το άγαλμα στον έλληνα έφορο αρχαιοτήτων Στυλιανό Πελεκανίδη για φύλαξη στη συλλογή της Ροτόντας. Ξαφνικά όμως στις 31 Μαΐου ένοπλοι γερμανοί στρατιώτες, απέσπασαν το άγαλμα το οποίο μεταφέρθηκε αρχικά στο προσωπικό μουσείο του Χίτλερ και στη συνέχεια στην έπαυλη του Γκέμπελς.

Μετά τη λήξη του πολέμου το άγαλμα εντοπίστηκε μαζί με χιλιάδες έργα τέχνης από ολόκληρη την Ευρώπη σε ένα αλατωρυχείο στο Badaussee της Αυστρίας και επιστράφηκε τελικά στην Ελλάδα το 1947. Ηταν ο πρώτος καταγεγραμμένος επαναπατρισμός ελληνικής αρχαιότητας, πολύ πριν από τη σύναψη της Διεθνούς Σύμβασης της Χάγης το 1954, που αποτέλεσε ορόσημο για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών σε περίπτωση ένοπλης σύρραξης.

Στις 8 Απριλίου 2012, ακριβώς 68 χρόνια μετά, διοργανώνεται στη Θεσσαλονίκη η πρώτη μεγάλη έκθεση για την αρχαιοκαπηλία – το αρχαιότερο μετά την πορνεία «επάγγελμα» που ανθεί ιδιαίτερα στον ελληνικό χώρο.

«Αρχαιοκαπηλία τέλος», είναι ο τίτλος της μεγάλης έκθεσης με 170 και πλέον αντικείμενα λαθρανασκαφών, η οποία θα αναπτυχθεί στους χώρους του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Είναι οι κλοπές στην Εθνική Πινακοθήκη και την Ολυμπία, είναι οι αλλεπάλληλες συλλήψεις αρχαιοκαπήλων το τελευταίο τρίμηνο στη Μακεδονία, είναι η αγανάκτηση και οι καταγγελίες για τα αφύλακτα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους από αρχαιολόγους στο πρόσφατο Αρχαιολογικό Συνέδριο, είναι η μεταφορά, έρευνα και αξιολόγηση των θησαυρών της λαθρανασκαφής στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, είναι όλα αυτά μαζί που έγιναν η αφορμή για τη διοργάνωση της πρώτης στην Ελλάδα έκθεσης με αρχαιοκαπηλικά ευρήματα;

«Είναι η πρώτη φορά στην Ελλάδα – μια από τις χώρες που πλήττεται ανεπανόρθωτα από την αρχαιοκαπηλία – που διοργανώνεται παρόμοια έκθεση. Στόχος μας είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών ώστε να συμμετέχουν ενεργά στον αγώνα για την προστασία των αρχαιοτήτων», λέει στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης Πολυξένη Βελένη.

Η έκθεση που ετοιμάζεται στους χώρους του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης διαρθρώνεται σε έξι ενότητες:

1. Η αρπαγή της Ιστορίας.

2. Αρχαία χωρίς παρελθόν: «συνομιλούν» δύο μοναδικά αρχαία αντικείμενα. Το χρυσό στεφάνι βελανιδιάς που αποκαλύφθηκε το καλοκαίρι του 2008 από την ανασκαφή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στη Βεργίνα, και το χρυσό στεφάνι μυρτιάς, προϊόν λαθρανασκαφής που επαναπατρίστηκε το 2007 από το Μουσείο Getty χωρίς να υπάρξουν στοιχεία της προέλευσής του.

3. Τόποι χωρίς Ιστορία.

4. Νόστος χωρίς γυρισμό: οι συμβάσεις της Χάγης (1954) και της UNESCO (1970).

5. Η χάλκευση της αρχαιότητας.

6. «Μάθε και σώσε – Ωρα για δράση»: παρουσιάζονται τρόποι προστασίας των αρχαιοτήτων.