[Τρίτη άποψη] Μια συμφωνία για το μέλλον

Συχνά τίθεται το ερώτημα αν υπάρχουν λύσεις που δεν τις βλέπουμε γιατί κοιτάμε αλλού. Στο προηγούμενο διάστημα λύσεις είτε αγνοήθηκαν ή και δεν εντοπίσθηκαν. Η κυβέρνηση της ΝΔ διαχειρίστηκε το περίφημο πολιτικό κόστος με τρόπο που επιβάρυνε το δημόσιο χρέος και η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ καθυπόταξε το πολιτικό της πρόγραμμα στο 1ο Μνημόνιο (αντί δηλαδή για το αντίθετο), με αποτέλεσμα όχι μόνο να στρέψει αλλά και να περιορίσει την οπτική της γωνία. Αυτά τα κρίσιμα λάθη δεν πρέπει να επαναληφθούν. Για την εφαρμογή του 2ου Μνημονίου χρειάζεται ο φακός να είναι και καθαρός και ευρυγώνιος.

Η χώρα έχει την υποχρέωση – αλλά και την ευκαιρία – να διαμορφώσει ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης με ορίζοντα το 2030 με ενδιάμεσο και καθοριστικό σταθμό το 2020 όταν και θα διαπιστωθεί αν το δημόσιο χρέος θα έχει διαμορφωθεί τελικά στο 120% του ΑΕΠ. Το Σχέδιο οφείλει να είναι ευρύτερο του 2ου Μνημονίου ώστε να μην περιορισθεί στα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής αλλά και να διαμορφώσει ισχυρά αντισώματα και προοπτικές ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.

Παράλληλα η χώρα έχει την υποχρέωση να εφαρμόσει με συνέπεια το Εθνικό Σχέδιο για διάστημα μάλιστα που υπερβαίνει κατά πολύ τους συνήθεις εκλογικούς κύκλους. Σε ένα πολιτικό σύστημα με τα χαρακτηριστικά του ελληνικού και με τα παρωχημένα κόμματα αρχηγικού τύπου που το χαρακτηρίζουν, μια τέτοια επιδίωξη φαντάζει δύσκολη ή και αδύνατη. Είναι γι’ αυτό τον λόγο που είναι αναγκαία μία Μεγάλη Συμφωνία για το μέλλον. Ουσιαστικά το ελληνικό New Deal.

Σε αυτό το πλαίσιο ο κορμός του Εθνικού Σχεδίου συμφωνείται από όσο το δυνατόν περισσότερες πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές δυνάμεις και εφαρμόζεται με συνέπεια στην πορεία προς το 2020 (και το 2030). Ο βασικός κορμός παραμένει σταθερός, όμως διευκολύνει να αρθρώνονται πάνω του πολιτικές και μέτρα που αντανακλούν συγκεκριμένες ιδεολογικές αναφορές ή προτεραιότητες. Αν απαιτηθούν αλλαγές του Σχεδίου είναι μόνο γιατί εξωγενείς αιτίες το επιβάλλουν ή γιατί από την αξιολόγηση της εφαρμογής του διαπιστώνονται αρρυθμίες ή αστοχίες που αναζητούν νέες λύσεις.

Ο κορμός του Εθνικού Σχεδίου έχει τέσσερις βασικούς αρμούς: το ελάχιστο εγγυημένο επίπεδο διαβίωσης που λειτουργεί ως κέλυφος προστασίας κάθε πολίτη, την απελευθέρωση των δυνάμεων της παραγωγής με παράλληλη απεξάρτησή τους από το κράτος, την αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος και την προστασία των δημοσίων αγαθών που προφανώς περιλαμβάνει τη διασφάλιση των «δαπανών του μέλλοντος», δηλαδή αυτών που είναι αναγκαίες για την οικογενειακή πολιτική, την παιδεία, τον πολιτισμό, την έρευνα και την καινοτομία. Εχει επίσης μία βασική προϋπόθεση: ότι η δημοσιονομική προσαρμογή είναι φιλική προς την ανάπτυξη ουσιαστικά με μέτρα και πολιτικές που αναπληρώνουν τη μείωση της ζήτησης η οποία προκύπτει λόγω της μείωσης του ελλείμματος. Αν η μείωση της ζήτησης δεν αναπληρωθεί, η οικονομία θα ισορροπήσει και πάλι, θα είναι όμως σε χαμηλότερα εισοδήματα, μισθούς και θέσεις απασχόλησης.

Στον ενοχλητικό «πατριωτικό πλειστηριασμό» των κομμάτων, των συντεχνιών και των συνδικάτων, πατριωτικό είναι να ενώσουμε δυνάμεις ξεπερνώντας αγκυλώσεις. Ιδεολογικές διαφορές υπάρχουν και κανένας δεν ισχυρίζεται ότι πρέπει να εκλείψουν. Ομως χωρίς μια Μεγάλη Συμφωνία η χώρα δεν θα καταφέρει να απαντήσει στην κρίση δημοκρατίας που γνωρίζει σήμερα και να αναθεωρήσει το οικονομικό και κοινωνικό της μοντέλο προφανώς στην κατεύθυνση της διόρθωσης των παθογενειών του αντί του εύκολου περιορισμού των προνοιών του. Η επιμονή σε αντίρροπους εκλογικούς κύκλους θα ακυρώσει τα θετικά σημεία της νέας απόφασης των Βρυξελλών ιδίως σε ό,τι αφορά την ελάφρυνση του επαχθούς δημόσιου χρέους.

Αν η Μεγάλη Συμφωνία τηρηθεί, δεν είναι υποχρεωτικό να αναζητήσουμε κυβερνήσεις συνεργασίας. Αν όμως τέτοιου χαρακτήρα κυβερνήσεις διευκολύνουν την εφαρμογή της, δεν υπάρχει λόγος να μην το επιδιώξουμε.