12 μήνες – στιγμιότυπα – φωτογράφοι

Μέτρα. Λιτότητα. Ανεργία. Κρίση. «Αγανακτισμένοι». Λαθρομετανάστευση. Εγκληματικότητα. Και παράλληλα καθημερινός αγώνας για την επιβίωση, με τις συνθήκες να δυσκολεύουν διαρκώς. Η Ελλάδα βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα και φέτος ίσως περισσότερο από ποτέ άλλοτε τράβηξε τα φώτα των διεθνών μέσων ενημέρωσης, με εικόνες των επεισοδίων, των διαδηλώσεων και των συνεπειών της κρίσης να κυριαρχούν. Για τους περισσότερους αυτό είναι το 2011 – η χρονιά που φεύγει σε λίγες μέρες. Δώδεκα καταξιωμένοι φωτογράφοι κάνουν αναδρομή στο 2011 και ανασύρουν τις εικόνες που χαράχθηκαν στη μνήμη και τον φακό τους. Ο καθένας με τον δικό του τρόπο σχολιάζει τη στιγμή που αποτύπωσε στον φακό του και την ιστορία που κρύβεται πίσω από τη φωτογραφία

1
Αλκης Κωνσταντινίδης
freelance φωτορεπόρτερ συνεργαζόμενος με το ΑΠΕ και το European Pressphoto Agency
«Αγανακτισμένοι»: ατενίζοντας ένα αβέβαιο μέλλον
«Στις 15 Μαΐου οι «αγανακτισμένοι» πολίτες της Ισπανίας έκαναν την εμφάνισή τους στις πλατείες. Στις 25 Μαΐου στην Πλατεία Συντάγματος συγκεντρώθηκαν 30.000 Ελληνες. Στις 29 του ίδιου μήνα η παρουσία του κινήματος αυτού εγκαθιδρύθηκε με την αθρόα συμμετοχή ενός πλήθους, που υπολογίστηκε σε 200.000.  Επί ένα τέταρτο προσπαθούσα να διανύσω μια απόσταση 20 μέτρων για να φτάσω στα σκαλιά της Πλατείας. Εκεί, ο διαδηλωτής της φωτογραφίας με κρεμασμένη την ελληνική σημαία στο στήθος είχε καρφώσει το βλέμμα του στον κόσμο. Κοιτούσε προς ένα αβέβαιο μέλλον το οποίο όμως, άλλη μία φορά, θα αντιμετωπίσει στωικά για να αναδυθεί ξανά. Γιατί έτσι έχει μάθει να κάνει…»

2
Αλεξία Τσαγκάρη
freelance φωτορεπόρτερ
Κεραμεικός: το τάνγκο της κρίσης
«Ηταν αρχές Ιουλίου και το πάρκο του Κεραμεικού ήταν γεμάτο από χορευτές που στροβιλίζονταν ανέμελα στους ρυθμούς του αργεντίνικου τάνγκο. Ανάμεσά τους το ζευγάρι της φωτογραφίας. Στο ημίφως, ξεπρόβαλε μπροστά μου και χανόταν για να εμφανιστεί και πάλι με το ίδιο άσβεστο πάθος. Πριν τους φωτογραφίσω, τους παρατηρούσα να χορεύουν και έτσι όπως ήταν αγκαλιασμένοι και με τα μάτια κλειστά, έμοιαζαν να ζουν στο δικό τους μικρόκοσμο, ευτυχισμένοι μακριά από την Ελλάδα της κρίσης. Εκείνο το βράδυ χόρεψα για πρώτη φορά στη ζωή μου τάνγκο. Κι έτσι καθώς χόρευα άτσαλα και διστακτικά, συνειδητοποίησα ότι κάποιες στιγμές βρίσκουμε μια αδύνατη, μα σταθερή ελπίδα, ότι στο τέλος μπορεί κάτι να απομείνει».

3
Enri Canaj
freelance φωτορεπόρτερ
Μετανάστευση: το τέλος του «ευρωπαϊκού ονείρου»
«Το ζήτημα της μετανάστευσης με προβλημάτιζε πάντα. Ιδιαίτερα, το πώς οι μετανάστες -όπως αυτοί της φωτογραφίας- αλλάζουν τον κοινωνικό ιστό στο Κέντρο της Αθήνας. Η αλλαγή αυτή συντελείται στους δρόμους της πόλης εδώ και μια εικοσαετία και ανεξάρτητα από την κρίση παραμένει συνεχής. Η ελληνική κρίση του 2011 διέλυσε στον νέο οικονομικό μετανάστη και την τελευταία ψευδαίσθηση για ένα καλύτερο μέλλον. Αλλαξε την έννοια της μετανάστευσης. Οσοι προσπαθούν να ενταχθούν βρίσκονται σε δυσκολότερη θέση από ό,τι παλιά. Το Κέντρο – με τα κλειστά καταστήματα και τα λουκέτα – μοιάζει σαν σε συσκότιση και στο σκοτάδι, τα συναισθήματα και τα γεγονότα μεγεθύνονται».

4
Γιάννης Κολεσίδης
freelance φωτορεπόρτερ συνεργαζόμενος με το πρακτορείο Reuters
Αγώνας στα κουλουάρ της ζωής
«Επέλεξα τη φωτογραφία αυτή όχι ως την καλύτερή μου, αλλά ως την καλύτερη ιστορία που έχω να διηγηθώ για το 2011. Η Μαρία Λιάσκου, πρωταθλήτρια και παραολυμπιονίκης της Εθνικής Ομάδας, κατέκτησε το 2008 την 5η θέση στα 50 μέτρα ύπτιο στη Παραολυμπιάδα στο Πεκίνο. Λόγω εκ γενετής εγκεφαλικής παράλυσης παρουσιάζει περιορισμό στην κίνηση των κάτω άκρων. Η Μαρία για μένα συμβολίζει την αισιόδοξη πλευρά της ζωής, τη δύναμη και το κουράγιο που αντλεί κάποιος ενάντια σε όλες τις δυσκολίες. Τη γροθιά που πρέπει να ρίξουμε σε όλα αυτά που μας πληγώνουν και μας κρατούν αιχμάλωτους όταν η ίδια μάς μιλάει για ρατσισμό και έλλειψη παιδείας στη συμπεριφορά μας απέναντι σε άτομα με κινητικές αναπηρίες».

5
Αρης Μεσσήνης
διευθυντής φωτογραφικού τμήματος στο Αgence France-Press (ΑFP) στην Ελλάδα
Λουκάνικος: ο πιο πιστός διαδηλωτής
«Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα και ευχάριστα στιγμιότυπο της χρονιάς. Ο Λουκάνικος, ο πιο πιστός διαδηλωτής των τελευταίων τουλάχιστον πέντε χρόνων, γαβγίζει σε μια ομάδα ΥΜΕΤ που φυλάει την είσοδο του υπουργείου Οικονομικών κατά τη διάρκεια διαδήλωσης. Η εικόνα που βλέπει μπροστά του δεν του δίνει τη δυνατότητα να ξεχωρίσει χαρακτηριστικά. Επομένως, όλες οι στολές που αντικρίζει του γεννούν τα ίδια συναισθήματα.  Πλέον ο Λουκάνικος είναι διεθνούς φήμης, ιδιαίτερα μετά το αφιέρωμα που του έκανε πέρυσι αρχικά η βρετανική εφημερίδα «Guardian». Ακολούθησαν πολλά άλλα μέσα ενημέρωσης. Αποκορύφωμα ήταν το φετινό αφιέρωμα του περιοδικού «Τime» στον άγνωστο διαδηλωτή».

6
Σπύρος Στάβερης
freelance φωτορεπόρτερ
Τα Μέγαρα των νοικοκυραίων
«Από τα Μέγαρα ήξερα μόνο τα κοτέτσια κατά μήκος της Εθνικής. Η εμμονή μου με την πόλη άρχισε ακριβώς από αυτή την εικόνα όσο άδικη και να μοιάζει. Στους δρόμους, παρότι ελάχιστα σημεία της πόλης θυμίζουν τη σημασία της στην αρχαιότητα, τα Μέγαρα είναι μια φροντισμένη πόλη. Επισκέφθηκα τα Μέγαρα τον Αύγουστο. Ο «Δισκοβόλος των Μεγάρων», στη φωτογραφία, που έχει κακοπάθει και βρίσκεται σε μια απόμερη πλατεία , ενδεχομένως να συμβολίζει άλλα πράγματα: μια νοοτροπία ξένη, ένα μίσος για το αστικό περιβάλλον που εδώ δεν υφίσταται, σε αντίθεση με την Αθήνα. Γιατί πολύ απλά τα Μέγαρα του 2011 είναι ο θρίαμβος των νοικοκυραίων!»

7
Γιάννης Κόντος
ανταποκριτής του πρακτορείου Polaris Images
 Μην πατάτε το… γκράφιτι
«Η φωτογραφία τραβήχτηκε στο Σύνταγμα τον περασμένο Ιούνιο. Η αγανάκτηση που εκφράζεται από λίγους αντιπροσωπεύει πολλούς περισσότερους και αυτό αποτελεί το οξύμωρο του πράγματος στην Ελλάδα. Συνήθως, στοχευόμενη στο πρόσωπο του ενός αφορά στη φιγούρα του εκάστοτε Κακού.  Οι τρόποι αντίδρασης ποικίλλουν. Σε κάθε περίπτωση, αδυνατούν να συνετίσουν ένα διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα, να εισβάλουν στο «φρούριο», να φέρουν την επανάσταση. Οταν η ατμόσφαιρα καθαρίσει από τα δακρυγόνα και ο καθένας πάρει τον δρόμο του, τα γκράφιτι της Πλατείας Συντάγματος απομένουν αδιάψευστοι μάρτυρες μιας ακόμη μάταιης συμπλοκής».

8
Νίκος Πηλός
freelance φωτορεπόρτερ
Εβρος: το πέρασμα στην Ελλάδα της κρίσης
«Ο Εβρος είναι η βασική πύλη εισόδου μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Για τους περισσότερους -όπως αυτούς της φωτογραφίας, στην αρχή σηματοδοτεί το πέρασμα σε μια καλύτερη ζωή, που σύντομα αποδεικνύεται φούσκα. Παρ’ όλη την κρίση, ο αριθμός όσων το επιχειρούν συνεχώς αυξάνεται. Ο Εβρος παραμένει το φτηνό πέρασμα. Πεντακόσια ευρώ αρκούν για να διανύσει ο μετανάστης τα 100 μέτρα προς την Ελλάδα. Οταν στοιχειοθετώ το υλικό μου, τα συναισθήματα είναι πάντα εντονότερα: νιώθω συμπόνια, αντιλαμβάνομαι την αγωνία τους, και γνωρίζω ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό. Ο Εβρος είναι μια από τις εντονότερες εικόνες της κρίσης του 2011. Την άλλη την βλέπεις στο Κέντρο της Αθήνας».

9
Μάρω Κουρή
freelance φωτορεπόρτερ
Παιδιά σε σκουπιδότοπο
«Οταν τράβηξα αυτή την εικόνα στον καταυλισμό του Βοτανικού, γύρω μου περπατούσαν αρουραίοι που κυνηγούσαν τις γάτες στα σκουπίδια. Στον καταυλισμό ζουν παιδιά με όπλα και με μεγάλα χρηματικά ποσά έναντι χαρτζιλικιού: παιδάκια τριών και τεσσάρων ετών, όπως αυτό στη φωτογραφία που πλένεται στη λεκάνη, αντί να κοιμούνται στα κρεβατάκια τους τη νύχτα ονειρευόμενα τα παραμύθια που μόλις τους διάβασε ο γονιός, είναι ξύπνια και ξενυχτούν ανάβοντας φωτιές στα σκουπίδια που μάζευαν από το χάραμα τριγυρίζοντας σε όλη την Αττική. Τα δωδεκάχρονα αγόρια οδηγούν τα – πολυϊδωμένα πλέον – αυτοκατασκευασμένα τρίκυκλα. Σε αυτά φορτώνουν σκουπίδια και κλοπιμαία. Και λέω «κλοπιμαία» διότι τα καλώδια που καίνε τις νύχτες, τα κλέβουν από οικοδομές, σιδηροδρομικές ράγες και από όπου άλλου βρουν. Ο καπνός τους δημιουργεί ένα άκρως καρκινογόνο για όλους τοξικό νέφος. Είναι θλιβερό ότι τρία χιλιόμετρα κάτω από την Ακρόπολη, αυτή  τη στιγμή εξυπηρετούνται συμφέροντα που σχετίζονται με την «ανακύκλωση». Γίνεται παράνομη κατάληψη μιας «ιερής» γης, όπου ζουν άνθρωποι–δούλοι οι οποίοι απλώς κάνουν τη  βρωμοδουλειά της μαφίας του χαλκού».

10
Γιάννης Μπεχράκης
πρακτορείο Reuters
Αντίπαλοι, πρόσωπο με πρόσωπο
«Μια άοπλη νεαρή διαδηλώτρια φωνάζει συνθήματα κατά της κυβέρνησης και της οικονομικής λιτότητας στο πρόσωπο ενός πάνοπλου αστυνομικού που μαζί με συναδέλφους του έχει αποκλείσει την Βασιλίσσης Σοφίας μπροστά στη Βουλή. Νωρίτερα η Αστυνομία είχε κάνει χρήση χημικών κατά διαδηλωτών στην Πλατεία Συντάγματος, ενώ μια ομάδα νεαρών που διαδήλωνε ειρηνικά ζωγράφισε λουλούδια και το σήμα της ειρήνης στην άσφαλτο μπροστά στα ΜΑΤ. Ενα από τα πιο τραγικά αποτελέσματα της οικονομικής κρίσης είναι η ανεργία που έκανε ρεκόρ το 2011. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες στατιστικές, η ανεργία στην Ελλάδα έχει ξεπεράσει το 18%, σχεδόν 900.000 συνάνθρωποί μας, ενώ στους νέους μεταξύ 15 και 24 φτάνει στο 47%. Στις σχεδόν 50.000 φτάνουν οι νέοι που επιθυμούν να εργαστούν σε χώρες του εξωτερικού. Οπως δείχνουν τα στοιχεία πρόσφατης έρευνας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και οι τελειόφοιτοι των ελληνικών πανεπιστημίων (και όχι μόνον αυτοί) που θέλουν να μεταναστεύσουν πληθαίνουν μέρα με τη μέρα. Διάλεξα αυτή την φωτογραφία γιατί πιστεύω ότι καταδεικνύει την ειρηνική δύναμη της ελληνικής νεολαίας, που τελικά είναι πιο δυνατή από τη βία από όπου κι αν προέρχεται!»

11

Θανάσης Σταυράκης
φωτορεπόρτερ του πρακτορείου Associated Press
Χρηματιστήριο: όλα στο κόκκινο
«Ηταν μια από τις ημέρες, που το Ελληνικό Χρηματιστήριο βρισκόταν σε συνεχή πτώση. Οκτώβριος του 2011. Οι επενδυτές επικέντρωναν το ενδιαφέρον τους στις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Τα μέσα ενημέρωσης μετέδιδαν – τότε – συζητήσεις για τον επικείμενο δανεισμό της χώρας και την 6η δόση. Την ημέρα που τραβήχτηκε αυτό το στιγμιότυπο ο Γενικός Δείκτης συνέχιζε να υποχωρεί σημαντικά. Στο Χρηματιστήριο οι επιλογές για τον φωτογράφο δεν είναι πολλές. Βρισκόμουν στον χώρο υποδοχής. Μπροστά μου στο βίντεο γουόλ εμφανιζόταν ο ελληνικός δείκτης και οι τιμές των μετοχών. Περίμενα για ώρα. Η συνεδρίαση βρισκόταν κοντά στο κλείσιμο. Τότε, από κάποια διπλανή αίθουσα, βγήκε το κύριος της φωτογραφίας, μιλώντας στο κινητό του. Η εικόνα ήταν άλλη μια έκφανση της πραγματικότητας στη χώρα: η οικονομία και η κοινωνία βρίσκονταν σε πτώση.
Σίγουρα, οι δυνατότερες εικόνες μου για το 2011 τραβήχτηκαν κατά τις διαδηλώσεις του Ιουνίου και του Οκτωβρίου. Ωστόσο, η βία μεταξύ Αστυνομίας και διαδηλωτών με έχει κουράσει ως φωτογράφο και ως πολίτη και με απέτρεψε από το να την ανακυκλώσω σε αυτό το αφιέρωμα».

12

Αγγελος Τζωρτζίνης
freelance φωτορεπόρτερ συνεργαζόμενος με το Αgence France-Press (AFP)
Τα μπουρλότα της οργής
«Στις 23 Φεβρουαρίου, ημέρα γενικής απεργίας, ήταν εμφανές πως άλλη μία φορά μια τέτοια συγκέντρωση θα οδηγούνταν σε σύγκρουση. Μόλις ο κύριος όγκος της πορείας έφτασε στο Σύνταγμα άρχισαν οι διαπληκτισμοί. Βόμβες μολότοφ και μάρμαρα από τη μια πλευρά, χημικά από την άλλη. Ξαφνικά και ενώ η Πλατεία ήταν γεμάτη από διαδηλωτές, αστυνομικοί της ομάδας ΔΙΑΣ εφόρμησαν με τις μηχανές. Ενώ πλησίαζαν, μια μηχανή γλίστρησε στα βρεγμένα μάρμαρα. Ο οδηγός προσγειώθηκε ομαλά. Βρισκόμουν δίπλα στο σιντριβάνι όταν είδα το περιστατικό. Σε κλάσματα δευτερολέπτου μια βόμβα μολότοφ έφυγε μέσα από το πλήθος και προσγειώθηκε στο κράνος του αστυνομικού, που πάσχιζε να απελευθερωθεί καλώντας σε βοήθεια τους συναδέλφους του. Εκείνοι έσβησαν σε δευτερόλεπτα τη φωτιά, ενώ το πλήθος πίσω τους παραληρούσε από ενθουσιασμό. Κοιτώντας ξανά την εικόνα, μου θύμισε πάλκο θεάτρου. Η ένταση μιας ολόκληρης χρονιάς – που σε λίγο μας αφήνει – με κραυγές και  φωτιά. Και ένα ερώτημα για το πόσο θα αντέξει η κοινωνία σε αυτή την καθημερινή πρόκληση, με την οποία βρίσκεται αντιμέτωπη…»