Πώς διχάζουν τα κόμματα οι… καλτσοδέτες

Στην τελευταία συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ ο Γιώργος Παπανδρέου ολοκληρώνει την ομιλία του. Εκείνη τη στιγμή η βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης Εύα Καϊλή, όρθια με τα δυο χέρια σηκωμένα, ζητάει τον λόγο. Ο αναπληρωτής υπουργός Ανάπτυξης Σωκράτης Ξυνίδης σχολιάζει: «Σιγά την καλτσοδέτα». Κάποιος αντιδρά: «Πώς μιλάς έτσι;». Ο αναπληρωτής υπουργός συνέχισε: «Ξέρεις πού την έχω γραμμένη»…

Οταν το περιστατικό δημοσιοποιήθηκε, ο Ξυνίδης περιορίστηκε να πει ότι… μονολογούσε. Το αυτονόητο πάντως, να ζητήσει συγγνώμη, δεν το έκανε.

Λίγες μέρες νωρίτερα, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης Χάρης Καστανίδης είπε με ειρωνικό ύφος ότι η ίδια βουλευτής «έχει γεμίσει με την παρουσία της το… κάδρο της πολιτικής». Με την ανάλογη ειρωνεία ο βουλευτής Στάθης Κουτμερίδης σχολίασε: «Πολύ μεγάλο πολιτικό πρόσωπο η κυρία Καϊλή».

Και οι τρεις τώρα πρέπει να δώσουν στο Πειθαρχικό του ΠΑΣΟΚ εξηγήσεις για «σεξιστικά και προσβλητικά σχόλια».

Ομως, τι σημαίνει ότι μια γυναίκα βουλευτής στέλνει στο Πειθαρχικό του κόμματός της τρεις άνδρες συναδέλφους της γιατί την προσέβαλαν; Μάλλον ότι οι διακηρύξεις των κομμάτων για την ισότητα των δύο φύλων είναι αέρας κοπανιστός. Ανέκαθεν τις γυναίκες της πολιτικής συνόδευε ένας ψίθυρος, που αξιολογούσε ότι πρωτίστως ήταν γυναίκες και μετά πολιτικά στελέχη. Σχόλια, κουτσομπολιά, διαδόσεις, ακόμη και κακοήθειες έδιναν στο προφίλ των περισσοτέρων ένα αινιγματικό στοιχείο, που τις συνόδευε από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκαν στον δημόσιο χώρο.

Εκ παραλλήλου θρυλούμενα εσωκομματικά ειδύλλια, αλλά και υπαρκτές ανθρώπινες σχέσεις προσέθεταν πιπεράτες αφηγήσεις για πολλές κυρίες της πολιτικής.

Ο λανθάνων σεξισμός και η υποτίμηση των γυναικών λόγω φύλου στα ελληνικά ανδροκρατούμενα κόμματα αρχίζει από τη βάση τους. Οι, λίγες, γυναίκες αντιμετωπίζονταν ή σαν «γλάστρες» ή σαν αναγκαίο κακό.

Χαρακτηριστικό της απαξίας ήταν ο όρος «στελεχογκόμενες», που χρησιμοποιήθηκε στο εσωτερικό των κομμάτων με ποικίλες έννοιες. Σε αυτές τις συνθήκες οι γυναίκες έπρεπε να είναι αποφασισμένες να υποστούν διακρίσεις, αν ήθελαν να σταδιοδρομήσουν στην πολιτική.

Καθόλου παράδοξο, καθώς στην Ελλάδα η γυναικεία παρουσία στην πολιτική άργησε. Και όταν κρίθηκε αναγκαία, έγινε κυρίως για ψηφοθηρικούς λόγους. Οι γυναίκες ήταν βιτρίνες ισότητας και αλληλοσεβασμού των φύλων που δεν υπήρξαν ποτέ στα κόμματα. Γι’ αυτό ο προορισμός τους ήταν περισσότερο να γίνουν βουλευτίνες. Λίγες γυναίκες διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στα κόμματα και καμία δεν έγινε πρωθυπουργός ή αρχηγός μεγάλου κόμματος.

Ως πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ο Γ. Παπανδρέου ήθελε να εκπροσωπούνται τα δύο φύλα παντού με ίσο ποσοστό και τελικά με χίλια ζόρια υποχώρησε στο 40%. Στα όργανα του ΠΑΣΟΚ και στα ψηφοδέλτια που κατάρτιζε οι τέσσερις στους δέκα ήταν γυναίκες.

Στα «αριστίνδην» ψηφοδέλτια που διαμόρφωσε πέντε φορές συνολικά ο ίδιος – ευρωψηφοδέλτια και Επικρατείας – τα δύο φύλα εκπροσωπούνταν ισότιμα και εναλλάξ στη σειρά. Και ύστερα η ποσόστωση ξεχάστηκε. Στις τελευταίες εκλογές για την Αυτοδιοίκηση το ΠΑΣΟΚ δεν πρότεινε ούτε μία γυναίκα για υποψήφια περιφερειάρχη. Και στην τρίτη κατά σειρά κυβέρνηση Παπανδρέου από τα 42 μέλη της μόνο τέσσερις ήταν γυναίκες, εκ των οποίων οι τρεις σε ένα υπουργείο!

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ. Η ιστορία του ΠΑΣΟΚ θα σημαδευτεί από την ίδρυσή του από τρεις γυναίκες. Στις 15 Σεπτεμβρίου 1976 η Μαργαρίτα Παπανδρέου ίδρυσε την Ενωση Γυναικών Ελλάδος. Στην αρχή δεν έδωσε κανένας ιδιαίτερη σημασία. Αλλά μετά το 1981 η ΕΓΕ θα εξελιχθεί σε συνδιαχειριστή της εξουσίας. Είναι ισχυρή οργάνωση με παραρτήματα σε όλη την Ελλάδα. Οι γυναίκες των υπουργών σπεύδουν να εγγραφούν. Οι «ΕΓΕς», όπως τις αποκαλούν περιπαικτικά, θα έχουν ατύπως ποσοστώσεις στα υπουργικά συμβούλια και στα κομματικά όργανα.

Ακόμη και όταν ο κόσμος βοά για τις ιδιωτικές δραστηριότητες του τότε πρωθυπουργού, η σύζυγός του θα παραμείνει ισχυρή. Εως το 1988, όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου θα δώσει εντολή να εκδοθεί μια ανακοίνωση ολίγων λέξεων: «Η κυρία Μαργαρίτα Παπανδρέου είναι απλή πολίτις».

Είναι η ώρα της αεροσυνοδού Δήμητρας Λιάνη – πρόσωπο που προσφερόταν για ποικίλους σχολιασμούς, ακόμη και όταν το σκανδαλώδες ειδύλλιο επισημοποιήθηκε. Το «τρίτο στεφάνι» του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ θα αποκτήσει δίπλα του εξουσίες στην τελευταία περίοδο της ζωής του. Παρότι προσπάθησε να την προστατεύσει με τη διαθήκη του, ουδείς έδωσε σημασία και εξέπεσε σε παρουσίες σε τηλεοπτικά «ριάλιτι», ενώ πρόλαβε να γράψει και ένα βιβλίο για τη σταδιοδρομία της στο ρετιρέ της εξουσίας.

Ωστόσο η πρώτη γυναίκα πολιτικό στέλεχος που συγκλόνισε το ΠΑΣΟΚ ήταν η Βάσω Παπανδρέου. Τη γνώρισε στο Λονδίνο, ήλθε μαζί του το 1974, μπήκε στο πρώτο Εκτελεστικό Γραφείο και ήταν αυτή που τον εμπόδισε να φύγει μετά το απογοητευτικό 13%. Επίμονη, αυστηρή και λιγομίλητη, διαχειρίστηκε με αξιοπρέπεια αυτό το θέμα. Είχε εντυπωσιακή πορεία στην πολιτική, έγινε επίτροπος και θεωρήθηκε «δελφίνος» ώσπου να πάρει το χρίσμα της διαδοχής ο Κ. Σημίτης. Συνεργάστηκε με τον επόμενο Παπανδρέου και τον στήριξε το 2007. Την τελευταία περίοδο όμως έγινε εφιάλτης για τις κυβερνήσεις του και περισσότερο αυτή από οποιονδήποτε άλλον τον οδήγησε στην έξοδο.

Η ΝΕΑ ΝΟΜΑΡΧΗΣ. Αυτά τα χρόνια στο ΠΑΣΟΚ εμφανίστηκαν αρκετές γυναίκες. Αλλες έκαναν απλώς ένα πέρασμα και άλλες σταδιοδρομούν ακόμη.

Την άνοιξη του 1985 μια νεαρή 26 χρόνων παρκάρισε το αυτοκίνητό της μπροστά στο κτίριο της Νομαρχίας Καστοριάς. Στον θυρωρό που τη ρώτησε «ποιον ζητάει» απάντησε: «Είμαι η νέα νομάρχης». Ηταν ντυμένη με παλιομοδίτικα ρούχα για να μεγαλοφέρνει. Εκτοτε η Αννα Διαμαντοπούλου έγινε υπουργός και επίτροπος και ήταν από τα πρώτα πρόσωπα που προώθησε ο Κ. Σημίτης. Συνεργάστηκε με τον Παπανδρέου, αλλά η χημεία τους δεν ήταν πότε πραγματικά καλή. Ο Κ. Σημίτης ανέδειξε και τη Μιλένα Αποστολάκη, η οποία είχε ξεκινήσει από το γραφείο του Ευάγγελου Βενιζέλου, ζητώντας ο ίδιος στην ΚΕ να εκλεγεί στο Εκτελεστικό Γραφείο. Τη στήριξε και στο ταραχώδες διαζύγιό της με γνωστό επιχειρηματία. Στη συνέχεια η συνεργασία της με τον Γ. Παπανδρέου δεν περπάτησε και επέστρεψε στη σκέπη του Ευ. Βενιζέλου.

Ορισμένες γυναίκες του ΠΑΣΟΚ με εντυπωσιακή εμφάνιση, όπως η Αντζελα Γκερέκου και η Εύα Καϊλή, έγιναν «σκοτεινά αντικείμενα θαυμασμού» και συχνά «στόχος» βιτριολικών σχολίων από συναδέλφους τους στο κόμμα και στην Κοινοβουλευτική Ομάδα.

ΣΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ. Το ΚΚΕ ήταν το πρώτο κόμμα που άνοιξε νωρίς τις πόρτες του στις γυναίκες. Ιδιαίτερα στην περίοδο του ΕΑΜ η γυναικεία παρουσία ήταν αισθητή. Αλλά πίσω από τις κλειστές πόρτες των συνεδριάσεων, τον καιρό της παρανομίας ιδίως, παίχτηκαν και προσωπικά δράματα, ενώ προέκυψαν και πολλοί γάμοι.

Η Χρύσα Χατζηβασιλείου ήταν σύζυγος του Πέτρου Ρούσσου, ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ. Αλλά σε μια συνδιάσκεψη του κόμματος στη Ρουμανία τον Οκτώβριο του 1950 ο Ρούσσος αναφέρθηκε στη σύζυγό του με απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς για να εξασφαλίσει την εύνοια του Ζαχαριάδη.

Η Ελλη Παππά, δημοσιογράφος, συγγραφέας, στέλεχος της Αριστεράς και σύντροφος του Νίκου Μπελογιάννη, συνελήφθη μαζί του τον Δεκέμβριο του 1950 και στη φυλακή γεννήθηκε ο γιος τους. Λόγω του βρέφους δεν εκτελέστηκε μαζί του.

Στέλεχος του ΚΚΕ ήταν η Ρούλα Κουκούλου, αλλά ήταν και σύζυγος του Νίκου Ζαχαριάδη.

Ο πρώτος γάμος της Μαρίας Δαμανάκη, τον καιρό που ήταν στην ΚΝΕ και στο ΚΚΕ, ήταν με τον Δημήτρη Καραγκουλέ, στέλεχος του ΚΚΕ επίσης.