Ο ψηφιδογράφος των ψευδαισθήσεων

Ο Χάρης Τσέβης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σχεδίαζε από παιδί. «Εκανε γκραφίτι. Υπήρχαν φορές που έμπαινα σε βαγόνι του ηλεκτρικού και ήμουν σίγουρος ότι ο γιος μου είχε περάσει από εκεί», λέει ο πατέρας του, Δημήτρης Τσέβης. Υπέγραφε ως «1984» ή «Χάρης ’84». Από το ομώνυμο βιβλίο του Τζορτζ Oργουελ. Η μητέρα του εργαζόταν ως γραμματέας στην Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία. Ο πατέρας του ήταν ηλεκτρονικός μηχανικός στη ΔΕΗ και είχε πάθος με τους αυτοματισμούς, ενώ στο σπίτι είχε δημιουργήσει έναν σκοτεινό θάλαμο όπου πειραματιζόταν μαζί με τον γιο του. Εκείνος ήταν που τον έβαλε στον κόσμο των ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Η «ΓΝΩΡΙΜΙΑ». Θυμάται την ημέρα – το 1984 – που ο πατέρας του έφερε στο σπίτι ένα δίστηλο ασπρόμαυρο προσπέκτους από την πρώτη έκθεση υπολογιστών Μac στο Ζάππειο. «Τότε, ο γιος μου αντιδρούσε στο να δουλέψει τα έργα του σε υπολογιστές. Ηταν ένας επαναστατημένος καλλιτέχνης», λέει ο πατέρας του. Σήμερα, δεκάδες συλλεκτικοί υπολογιστές – Sinclair, Amstrad από τη δεκαετία του 1980 και Power Mac από το 1990 και το 2000 – φτιάχνουν ένα μικρό μουσείο στο διαμέρισμα του γραφίστα.

Σπούδασε Γραφιστική στη Γερμανική Σχολή Εφαρμοσμένων Γραφικών Τεχνών και Σχεδίου στην Αθήνα και τη δεκαετία του 1990 συνέχισε για μεταπτυχιακό στον Σχεδιασμό στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου. Εκεί ξεκίνησε να πειραματίζεται με τα ψηφιακά μωσαϊκά, με την Ascii Art και την Pixel Art.

Τα γραφιστικά προγράμματα της Apple τον κέρδισαν λόγω ευκολίας τους στη χρήση, λέει. Φοιτητής ακόμα, διάβαζε για τις συναντήσεις στο Homebrew Computer Club, μια ομάδα επιχειρηματιών, χάκερ και επιστημόνων στη Σίλικον Βάλεϊ. Ο Τζομπς δεν υπήρξε ποτέ πρότυπο για τον ίδιο. Τον γοήτευε, όμως, ο άνθρωπος.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, εργάστηκε ως γραφίστας στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο, ενώ ασχολήθηκε και με τις εικονογραφήσεις βιβλίων. Στη ρεπροκάμερα – μια φωτογραφική μηχανή γραφικών τεχνών σε μέγεθος ντουλάπας – ανακάλυψε τον κόσμο της λεπτομέρειας. Στο τμήμα σελιδοποίησης είχε τη δυνατότητα να κάνει μεγεθύνσεις της τάξης του 1.000% σε διάφορα στοιχεία: κρυστάλλους ζάχαρης, μελάνι από τα εκτυπωτικά μηχανήματα, μουντζούρες και σκόνη. Μετά καθόταν και παρατηρούσε τη δομή και τα μοτίβα τους. «Είμαι μύωπας. Ισως γι’ αυτό μου άρεσε να φέρνω τα πράγματα κοντά», είχε πει.

Από νωρίς αντιλήφθηκε τη δύναμη της εικόνας. Της απλής, ψηφιακής φωτογραφίας. Πειραματίστηκε ανακατανέμοντας τις ψηφίδες του. Παρήγαγε τα δικά του πρωτογενή έργα. Υποστήριξε οικονομικά τους γραφιστικούς του πειραματισμούς αναλαμβάνοντας καθημερινά – πιο ανιαρά, όπως λέει – πρότζεκτ. Στο πρόσωπο του Τζομπς βρήκε τον καταλληλότερο καμβά. Δεν το επιδίωξε. Πάνω σε αυτόν έλυνε σχεδιαστικά προβλήματα. Δοκίμαζε καινούργιες τεχνικές. Σύντομα ένιωσε την ανάγκη να αφηγηθεί την ιστορία τού καινοτόμου επιχειρηματία πίσω από το πρόσωπο. Ετσι, έφτιαξε το πορτρέτο του από τις συσκευές που προώθησε στην αγορά.

Για δυο δεκαετίες θεωρούσε τον εαυτό του επιτυχημένο γραφίστα, όχι όμως καλό επιχειρηματία. Αναζητούσε το κάτι παραπάνω. Το κομβικό σημείο στην καριέρα του ήρθε ένα Σάββατο βράδυ τον Ιανουάριο του 2006. Περισσότεροι από 45.000 χρήστες του Διαδικτύου είχαν επισκεφθεί την ψηφιακή φωτογραφική πλατφόρμα όπου είχε ανεβάσει ένα από τα πορτρέτα του Τζομπς. Η αιτία; Ενα δεκαπεντάχρονο παιδί και φανατικός χρήστης Mac υπολογιστών είχε αναρτήσει σύνδεσμο στη σελίδα κοινωνικής δικτύωσης Digg. Ο πρώτος του πελάτης ήταν μια ισπανική εφημερίδα. Ακολούθησαν πολυεθνικές εταιρείες, όπως η Nike, η Ιkea και η Toyota, αλλά και διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως το περιοδικό «Τime» και το «Fortune». Ολοι ζητούσαν παρόμοια ψηφιδωτά, λέει ο ίδιος.

Κατάλαβε πως η διεθνής καριέρα με έδρα την Ελλάδα ήταν εφικτή και θέλησε να επαναλάβει την επιτυχία. Σταμάτησε να εργάζεται ως γραφίστας για έξι μήνες και αφοσιώθηκε στην εξέλιξη των πορτρέτων του. Ο μισθός του δεκαπλασιάστηκε, το γραφείο του – ωστόσο – παρέμεινε το σπίτι του: ένα διαμέρισμα στα Σεπόλια. Εχει σκιτσάρει ψηφιακά προσωπικότητες, όπως ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μπαράκ Ομπάμα, ο Μάικλ Φελπς, ο ράπερ Εϊκον, ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ και ο Ροναλντίνιο, οι ψηφίδες στη μορφή του οποίου ήταν ρόμβοι με τη σημαία της Βραζιλίας.

Σήμερα, στις διαφημιστικές καμπάνιες που αναλαμβάνει συνεχίζει την έρευνα. «Στα έργα του προσπαθεί να επιλύσει κάποιο πρόβλημα. Στην τελευταία καμπάνια τού είχε ζητηθεί να χρησιμοποιήσει συγκεκριμένα χρώματα», λέει ο Κώστας Γιώτας, σχεδιαστής οπτικής επικοινωνίας και διευθυντής του κλάδου γραφιστικής στον ΑΚΤΟ. «Τα μωσαϊκά του δεν είναι αυτοματοποιημένα. Επεξεργάζεται τη σύνθεση, κάτι που δεν μπορεί να κάνει ένα λογισμικό». Οταν το περιοδικό «Τime» τού ζήτησε το πορτρέτο του Δαρβίνου, το έφτιαξε ξεκινώντας από την αρχή της θεωρίας της εξέλιξης, με πρωτόζωα στη βάση του προσώπου, ζώα και φυτά στον λαιμό και ανθρώπους στα μάτια του. «Ο Τσέβης δημιουργεί οπτικές ψευδαισθήσεις. Από μακριά βλέπεις ένα οπτικό αποτέλεσμα και από κοντά ανακαλύπτεις τις λεπτομέρειες. Η τέχνη του είναι μια πρωτοπορία που βασίζεται στο παρελθόν και εξελίσσεται ταυτόχρονα με την τεχνολογία», συμπληρώνει.

Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ. Εχει πουλήσει το πορτρέτο του Τζομπς δεκάδες φορές. Η πελατεία του εκτινάχθηκε όμως το βράδυ της 5ης Οκτωβρίου. Ο ίδιος ξύπνησε στις τρεις τα ξημερώματα από τον ήχο των εισερχόμενων μηνυμάτων στο ανοιχτό ηλεκτρονικό του ταχυδρομείο. Εκείνο το βράδυ έλαβε διακόσια πενήντα. Στο θέμα έγραφαν: ΕΠΕΙΓΟΝ. «Πέθανε, σκέφτηκα. Η λέξη που θα εξέφραζε τα συναισθήματά μου εκείνη τη στιγμή ήταν “χαρμολύπη”. Χαιρόμουν που ξεκουράστηκε, λυπόμουν που πέθανε», είχε πει. Μέχρι τις έξι το επόμενο πρωί απαντούσε σε αιτήματα από διεθνή μέσα και διαπραγματευόταν τιμές. Πέρσι, έστειλε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στον Τζομπς γράφοντας: «Αποτελείς έμπνευση για μένα. Δεν ξέρω αν έχεις δει τα πορτρέτα μου με το πρόσωπό σου. Εχω όμως την απορία. Σου αρέσουν;». Δεν πήρε ποτέ απάντηση.

Από το 1996 διδάσκει Οπτική Επικοινωνία. Στους τελειόφοιτους φοιτητές του θυμίζει: «Μη φοβάστε να αποτύχετε». Δεκαετίες πριν – λέει – είχε διδαχθεί το ίδιο από τον Τζομπς. Και κάτι ακόμα: τη συγχώρεση. «Του χρήστη που έκανε λάθος, του επιχειρηματία που πειραματίστηκε. Αυτό που πηγάζει από την περίφημη εντολή “Undo”».