Οταν έκλαψε η Ελσα

Μήπως παίζουν στα δάχτυλα ακόμη οι τεχνοκράτες, αυτοί οι αυτιστικοί τύποι, τους κανόνες της κοινωνίας του θεάματος; Μήπως στην εποχή της τηλεοπτικής δημοκρατίας ακόμη κι εκείνοι που δεν είναι εξοικειωμένοι με το μέσο ξέρουν απέξω κι ανακατωτά τα μυστικά της επικοινωνίας; Ή μήπως η εποχή αυτή δεν είναι μόνο της τηλεοπτικής δημοκρατίας αλλά και της γενικευμένης καχυποψίας, ώστε ένας άνθρωπος που κλαίει να ελέγχεται πρώτα απ’ όλα για την ειλικρίνεια των προθέσεών του; Επειτα, είναι αλήθεια ότι μια στιγμή συγκίνησης αρκεί για να περάσει απαρατήρητο ένα σκληρότατο πακέτο λιτότητας, όπως έσπευσαν να πουν οι πιο υποψιασμένοι; Και πράγματι μας φαίνεται «γυναικούλα» μια γυναίκα που κλαίει, ενώ όταν κλαίει ένας άνδρας χαρακτηρίζεται αυτομάτως «ανθρώπινος», όπως σχολίασε μια οργισμένη φεμινίστρια στον ιταλικό Τύπο; Ποτέ μερικά δάκρυα δεν προκάλεσαν τόσα – και τέτοιου τύπου – ερωτήματα όσα εκείνα που δεν μπόρεσε να συγκρατήσει η Ελσα Φορνέρο, υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας της κυβέρνησης τεχνοκρατών του τεχνοκράτη Μάριο Μόντι, ανακοινώνοντας τα μέτρα που πλήττουν τους συμπατριώτες της, εργαζόμενους και απόμαχους της εργασίας. Η Ελσα Φορνέρο «έσπασε» τη στιγμή που έπρεπε να προφέρει τη λέξη θυσία. Την άφησε στη μέση και έφερε το χέρι της στο στόμα της για να μη δει κανείς το σαγόνι της να τρέμει. Ο ιταλός Πρωθυπουργός, που καθόταν δίπλα της, έσπευσε να συμπληρώσει τη λέξη σαν να έπαιζε σε κάποιο πνευματικό παιχνίδι και ζήτησε ευγενικά τον λόγο για να συνεχίσει εκείνος την παρουσίαση των μέτρων ώσπου να ξαναβρεί την αυτοκυριαρχία της η υπουργός του.

Η ΕΙΚΟΝΑ. Το ιδιαίτερο στιγμιότυπο μιας καθόλου τεχνοκρατικής συνέντευξης Τύπου πέρασε τα σύνορα της Ιταλίας με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Προκάλεσε περισσότερες συζητήσεις – πολύ περισσότερες – ακόμη και από τα δάκρυα που είχε χύσει ο Ακίλε Οκέτο τον Ιανουάριο του 1991 στο τελευταίο συνέδριο του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος κηδεύοντας τον ευρωκομμουνισμό. Τα δάκρυα της Φορνέρο δεν χύθηκαν όμως για μια χαμένη ουτοπία. Κύλησαν για την καθημερινότητα εκείνων που ετοιμάζονται να περάσουν από το κατώφλι της μέσης ηλικίας στη δύση του βίου τους. Ετρεξαν από τα μάτια μιας γυναίκας που έχει περάσει ένα μέρος της επαγγελματικής ζωής της συντάσσοντας μελέτες με αντικείμενο το κράτος πρόνοιας. Και, αντίθετα απ’ ό,τι λέει ένα άλλο κλισέ, ελληνικής κοπής, γνωρίζει ότι είναι αδύνατο να ευημερούν οι άνθρωποι χωρίς να ευημερούν οι αριθμοί.

Η αλήθεια είναι ότι η Ελσα Φορνέρο είναι γέννημα θρέμμα ενός κόσμου όπου δεν ευημερούν τόσο τα πιασάρικα κλισέ όσο η δημιουργικότητα και το επιχειρηματικό πνεύμα. Γεννήθηκε πριν από 63 χρόνια στο Τορίνο, εκεί που χτυπάει η βιομηχανική καρδιά της Ιταλίας και περνάει μια από τις πιο βασικές αρτηρίες της οικονομίας της χώρας. Η ίδια σπούδασε οικονομικά στο πανεπιστήμιο της πόλης, όπου σήμερα διατηρεί την έδρα της Πολιτικής Οικονομίας στη Σχολή των Οικονομικών. Είναι μια «Τορινέζα ως το κόκαλο», όπως λένε εκείνοι που τη γνωρίζουν καλά. Τα δάκρυά της έρχονται σε ευθεία αντίθεση με μια γυναίκα που περιγράφεται ως μετρημένη και τυπική στη συμπεριφορά της, ακόμη και ψυχρή, που προτιμά να κρατά αποστάσεις. Εκδηλώσεις ευαισθησίας δεν εμπνέουν ούτε μερικά σημεία του βιογραφικού της. Σύζυγος του οικονομολόγου και συναδέλφου της στο πανεπιστήμιο Μάριο Ντεάλιο, η Ελσα Φορνέρο έγινε το 2010 η πρώτη γυναίκα που ορίστηκε μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας Ιντέζα Σανπάολο, του μεγαλύτερου πιστωτικού ιδρύματος της Ιταλίας και έκτου μεγαλύτερου στην ευρωζώνη. Παλαιότερα είχε διατελέσει σύμβουλος της Παγκόσμιας Τράπεζας στη Ρωσία, στη Λετονία, στην ΠΓΔΜ και στην Αλβανία. Εκείνο, πάντως, που ώθησε τον Μάριο Μόντι στο να την επιλέξει ήταν το Center for Research of Pensions and Welfare Policies, το Ινστιτούτο Ερευνών για τις Πολιτικές Πρόνοιας, που έστησε η ίδια στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο χάρη στη χορηγία της Ιντέζα Σανπάολο.

Η τορινέζα καθηγήτρια δεν πήρε το βάπτισμα του πυρός στην πολιτική την ημέρα που ορκίστηκε υπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας της κυβέρνησης Μόντι. Τη δεκαετία του 1990, όταν κατέρρεε η Πρώτη Δημοκρατία υπό το βάρος των σκανδάλων της «Μιζούπολης» και του απηνούς διώκτη τους Αντόνιο ντι Πιέτρο, εκλεγόταν δημοτική σύμβουλος στην πόλη της. Το φλερτ με την πολιτική κράτησε πέντε χρόνια, έως το 1998. Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα η Ελσα Φορνέρο επιστρέφει στην κεντρική σκηνή ως μια τεχνοκράτισσα που έχει κάποια πείρα και από την τέχνη του εφικτού. Σε εκείνη τη μαραθώνια συνέντευξη Τύπου της περασμένης Δευτέρας οι 60χρονοι Ιταλοί μάθαιναν ότι θα πρέπει να δουλέψουν μερικά χρόνια ακόμη προτού ξεκουραστούν και οι συνταξιούχοι ότι παγώνουν οι συντάξεις τους. Η «θυσία», την οποία άφησε μισή η υπουργός, κάλυψε το κενό που άφησαν οι πολιτικοί τύπου Μπερλουσκόνι αφήνοντας τη βρώμικη δουλειά στους τεχνοκράτες τύπου Μόντι. Η «ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη» Ελσα Φορνέρο, όπως έγραψε η «Κοριέρε ντέλα Σέρα», απέδειξε ότι «και οι τεχνοκράτες έχουν ψυχή», όπως έγραψε η «Ρεπούμπλικα».

ΤΑ ΓΕΛΙΑ. Ο κύκλος της ζωής ισχύει ασφαλώς και για τα κλισέ: γεννιούνται και πεθαίνουν για να δώσουν τη θέση τους σε νέα. Στο μεταξύ ο υπόλοιπος κόσμος μαθαίνει ότι οι τεχνοκράτες δεν μπορούν μόνο να κλαίνε αλλά και να γελάνε ή να ακούνε μουσική. Την περασμένη Τρίτη οι Ιταλοί είδαν στις τηλεοράσεις τους την Ελσα Φορνέρο να υποδέχεται με ένα πλατύ και γενναίο χαμόγελο, το οποίο συγκρατούσε για να μη γίνει ηχηρό γέλιο, την εύστοχη σάτιρα του γενοβέζου κωμικού Μαουρίτσιο Κρότσα για τα πικρά της δάκρυα. Και μία ημέρα αργότερα ο Πρωθυπουργός Μάριο Μόντι απολάμβανε τον «Ντον Τζιοβάνι» του Μότσαρτ στη Σκάλα του Μιλάνου χειροκροτώντας θερμά στο τέλος τους συντελεστές της παράστασης. Στις κρίσεις κρύβονται τελικά οι πιο απίθανες ευκαιρίες. Τις επόμενες ημέρες θα έχουμε την ευκαιρία να μάθουμε τι άλλο μπορούν να κάνουν οι τεχνοκράτες, τι περιλαμβάνει ακόμη η πανίδα αυτού του παράξενου κόσμου όπου κυριαρχούν οι ψυχροί αριθμοί. Ενδεχομένως, θα απαντηθούν και μερικά από τα ερωτήματα που γέννησαν τα δάκρυα της Ελσας. Αν, για παράδειγμα, ξέρουν και οι τεχνοκράτες από καλό ριάλιτι ή αν η δεδομένη καχυποψία μας είναι ισχυρότερη από την υποτιθέμενη ψυχρότητά τους.