Η αυθάδεια της ιδιοφυΐας

Νοέμβρης του 1973. Ο Κρίστοφερ Χίτσενς φθάνει στην εξεγερμένη Αθήνα έχοντας ειδοποιηθεί ότι η μητέρα του και ο εραστής της αυτοκτόνησαν σε ένα ξενοδοχείο. «Το δωμάτιο είναι τόσο άθλιο και κακόγουστο που κρύβω τα δάκρυά μου και την αναγούλα μου κάνοντας ότι θέλω να σταθώ στο παράθυρο να πάρω λίγο αέρα. Και εκεί, για πρώτη φορά, αντικρίζω συγκλονισμένος την Ακρόπολη να δεσπόζει στο οπτικό μου πεδίο. Το δωμάτιο πίσω μου είναι γεμάτο θάνατο, σκοτάδι, θλίψη, αλλά ξάφνου εδώ, ξανά, παρούσα σε όλη της την ένταση είναι η λάμψη, η λαμπρότητα του ζωογόνου μεσογειακού αέρα και του φωτός», περιγράφει την ημέρα στην αυτοβιογραφία του «Hitch-22» που κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο». Ενα βιβλίο όπου καταγράφει τόπους και στιγμές όταν η ζωή του είχε συναντηθεί «με κάτι που άξιζε να υπερασπιστώ».

ΙΕΡΟΣΥΛΗ ΠΕΝΑ. Ο 62χρονος Χίτσενς είναι μία από τις πιο διάσημες δημοσιογραφικές πένες των τελευταίων δεκαετιών. Μπον βιβέρ, μανιώδης καπνιστής και πότης, αντιρρησίας καθ’ έξιν, ξεκίνησε από το βρετανικό «New Statesman» όπου επέλεγε τα άρθρα του στις συσκέψεις θέτοντας πάντα την ερώτηση: «Ποια είναι η ιερή αγελάδα της εποχής;». Και έκανε την επίθεσή του: με στοιχεία, με άποψη, με στυλιστικές ακροβασίες στη γραφή και με μια ιερόσυλη διάθεση να ανακατεύει διαρκώς τα στάσιμα νερά.

Γνώρισε πολλούς διάσημους: τον Νέλσον Μαντέλα, τον Μάρτιν Εϊμις που έγινε στενός του φίλος, τον Ιαν ΜακΓιούαν, τη Μάργκαρετ Θάτσερ, η οποία τον είχε φλερτάρει λίγο αφότου έγινε ηγέτις των Τόρις χτυπώντας τον παιχνιδιάρικα στα οπίσθια, και τον Σαλμάν Ρούσντι τον οποίο υποστήριξε με πάθος και φιλοξένησε κρυφά όταν ο Αγιατολάχ Χομεϊνί έβγαλε τον φετφά εναντίον του για τους «Σατανικούς στίχους». Αντιπάθησε πολλούς και πολλά: τη μητέρα Τερέζα («μια σκέτη απατεώνισσα»), τον Μπιλ Κλίντον (με τον οποίο βρισκόταν στο ίδιο δωμάτιο τη νύχτα που ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ κάπνισε μαριχουάνα αλλά «δεν εισέπνευσε»), τον Χένρι Κίσινγκερ («ψεύτης, εγκληματίας πολέμου, βαρετός»), τον Θεό και το Ισλάμ. Τα τελευταία 30 χρόνια ζει στις ΗΠΑ. Μία από τις πιο προκλητικές φωνές της γενιάς του, έγραψε άρθρα και ρεπορτάζ από όλον τον κόσμο για το «Nation», το «Slate» και το «Vanity Fair», καθώς και πολλά βιβλία.

Λίγο προτού ξεκινήσει περιοδεία για την προώθηση του «Hitch-22», οι γιατροί διέγνωσαν ότι πάσχει από καρκίνο του οισοφάγου σε προχωρημένο στάδιο. Πρόσθεσε έναν πρόλογο για την απρόβλεπτη επίσκεψη του θανάτου. Εχοντας ζήσει μια ζωή γεμάτη αντιφάσεις, παραδέχεται ότι πάντα αναγκαζόταν να τηρεί «δύο διαφορετικά κατάστιχα. Η τωρινή κατάστασή μου το επιτείνει αυτό αντί να το ελαττώνει: είμαι αναγκασμένος ταυτόχρονα να προετοιμάζομαι να πεθάνω και να συνεχίσω να ζω».

Δεν κρύβει άλλωστε ότι αναγνωρίζει τον «διχασμένο εαυτό» του. «Πάντα ήθελα να είμαι δύο πράγματα: και Αγγλος και Αμερικανός. Και αριστερός και δεξιός, κατά κάποιο τρόπο. Πουριτανός και ελευθεριάζων». Στην Οξφόρδη ήταν ο Κρις που ανήκε στους τροτσκιστές και έγραφε συνθήματα υπέρ των Βιετκόνγκ και ταυτόχρονα πήγαινε σε καλά εστιατόρια με τους συντηρητικούς φίλους του. Γνωρίζει ότι υπήρξε και αντιδραστικός και συμβατικός, Προμηθέας και Οσκαρ Γουάιλντ (και οι δύο πρότυπά του). Ενας Ιανός που κοιτάζει ταυτόχρονα προς δύο κατευθύνσεις.

Οταν ο εκδότης του τού είπε πριν από μερικά χρόνια ότι ήρθε η ώρα να γράψει «κάτι πολύ μεγάλο», ο Χίτσενς σκέφτηκε πως τίποτα δεν είναι πιο μεγάλο από το να προσπαθήσει να αποκαθηλώσει τον Θεό. «Πιστεύω πραγματικά ότι η κριτική της θρησκείας είναι η αρχή όλων των κριτικών, όπως έλεγε ο Μαρξ», υποστηρίζει. Το βιβλίο «Ο Θεός δεν είναι μεγάλος» έγινε διεθνής εκδοτική επιτυχία. Ωστόσο και πολλά άρθρα του προκάλεσαν συζητήσεις: έκανε αποτρίχωση στα γεννητικά του όργανα για να περιγράψει τη νέα μόδα, υπέβαλε τον εαυτό του σε waterboarding, το βασανιστήριο του εικονικού πνιγμού που χρησιμοποίησαν οι αμερικανοί στρατιώτες στους υπόπτους για τρομοκρατία, επιτέθηκε στη λαίδη Νταϊάνα και στη λατρεία που δημιουργήθηκε γύρω από το πρόσωπό της. Αρθρογράφησε για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα από τους Βρετανούς και συνεργάστηκε με τη Μελίνα Μερκούρη.

Με το βιβλίο του, όπου επιτέθηκε στη θρησκεία, αναδείχθηκε σε πρωτοστάτη του λεγόμενου νέου αθεϊσμού μαζί με άλλους διάσημους άθεους, όπως ο Ρίτσαρντ Ντόκινς. Στο πλαίσιο αυτό συζητήθηκε και η ασθένειά του. Οπως έγραψε: «Στην ηλίθια ερώτηση “γιατί εμένα;” το Σύμπαν με το ζόρι μπαίνει στον κόπο να απαντήσει: “Γιατί όχι;”». Κάτι άλλο που προκάλεσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ήταν η στροφή του από την Αριστερά στη Δεξιά και η ένθερμη υποστήριξή του στον πόλεμο του Τζορτζ Μπους στο Ιράκ (σήμερα επιμένει στην άποψή του, αλλά λέει ότι ο Μπους αποδείχθηκε παντελώς ανίκανος να διαχειρισθεί σωστά την κατάσταση).

Οι επικριτές του τον κατηγορούν ότι είναι πνεύμα αντιλογίας κατ’ επάγγελμα, ότι επιλέγει προκλητικές θέσεις ώστε να προβάλλεται δημόσια. Εκείνος επαναλαμβάνει: «Δεν απέφυγα ποτέ έναν έντονο δημόσιο καβγά». Κανένας δεν αμφισβητεί όμως ότι όλα τα άρθρα του υπήρξαν ιδιαίτερα καλογραμμένα. «Ολη μου τη ζωή προσπάθησα να γράψω σαν να συνέθετα τις προτάσεις μου ώστε να διαβαστούν μετά θάνατον», είχε πει όταν ακόμα ήταν υγιής.

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΑΧΗ. Τους τελευταίους μήνες έχει χάσει τη φωνή του λόγω της ασθένειας, όμως με απίστευτης δύναμης κομμάτια στο «Vanity Fair» περιγράφει πώς είναι «να ζεις με τον καρκίνο και όχι να πεθαίνεις από αυτόν». Αυτό δεν τον εμπόδισε να στείλει χαιρετισμό στη διάσκεψη των «Αμερικανών Αθέων» προτρέποντάς τους να συνεχίσουν την «αντιθρησκευτική επανάσταση». «Οπλα μας είναι το ανεξάρτητο μυαλό εναντίον του υποταγμένου. Το ανοιχτό μυαλό εναντίον του ευκολόπιστου. Το θαρραλέο κυνήγι της αλήθειας απέναντι στις απεχθείς δυνάμεις που βάζουν όρια στην έρευνα (και που τόσο ηλίθια ισχυρίζονται ότι ήδη έχουμε όλες τις αλήθειες που χρειαζόμαστε)».

Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του, με τίτλο «Παρακμή, μετάλλαξη ή μεταμόρφωση;», ο 62χρονος Χίτσενς προσπαθεί να απαντήσει στην κατηγορία των παλαιών συντρόφων του ότι «έκανε την παραδοσιακή στροφή προς τα δεξιά» – μια άποψη που δεν στερείται βάσης, όπως παραδέχεται και ο ίδιος. Η απάντησή του είναι ότι αναπτύχθηκε ως πολιτικός διανοητής, άφησε πίσω του τις ουτοπίες της νιότης και προσχώρησε στη θλιμμένη σοφία της μέσης ηλικίας. «Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν βεβαιότητες», γράφει. «Είναι ότι υπάρχει μια απόλυτη βεβαιότητα πως δεν υπάρχουν βεβαιότητες».