Η ΕΚΤ ανάχωμα στην κρίση

Δύο είναι οι διαφαινόμενοι τρόποι για την αντιμετώπιση τόσο της ελληνικής όσο και γενικότερα της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους. Και οι δύο περνούν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (και σκοντάφτουν στο γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο). Η μία είναι η έκδοση ευρωομολόγων. Η άλλη είναι η μαζική επαναγορά κρατικών ομολόγων. Οσο για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, δεν θα αργήσει. Θα γίνει εντός της ευρωζώνης και θα πρέπει να έχει την εγγύηση τουλάχιστον του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου
Η ανικανότητα των ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών, οι οποίοι συναντήθηκαν την περασμένη εβδομάδα στην Πολωνία, να καταλήξουν σε συμφωνία για να θέσουν σε εφαρμογή ένα σχέδιο σωτηρίας της Ελλάδας βάσει των αποφάσεων της 21ης Ιουλίου προκάλεσε νέες αβεβαιότητες στις αγορές, ενώ οι μεγάλες Κεντρικές Τράπεζες κινητοποιήθηκαν διεθνώς προκειμένου να χορηγήσουν ρευστότητα στις τράπεζες και να συγκρατήσουν προσωρινά την καταιγίδα. Η στρατηγική της Ευρώπης διέρχεται μια σκληρή δοκιμασία. Ολο το καλοκαίρι οι διαπραγματεύσεις για τη χορήγηση εγγυήσεων στη Φινλανδία, η παραίτηση του γερμανού Γιούργκεν Σταρκ από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι αναφορές υπουργών της Ολλανδίας και της Αυστρίας σε χρεοκοπία της Ελλάδας είχαν ήδη δώσει τροφή στους κερδοσκόπους. Η κρίση εμπιστοσύνης έχει ήδη απελευθερώσει μια δυναμική εντάσεων στα κρατικά χρέη, στη διατραπεζική αγορά και στις πράξεις των τραπεζών.

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. «Το πρόβλημα των κρατικών χρεών και οι δυσκολίες των τραπεζών είναι άρρηκτα δεμένα. Οποια προσπάθεια γίνει για να διαχωριστούν θα αποτύχει. Η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους δεν είναι κάτι μακρινό» προβλέπει ο οικονομολόγος Μπρούνο Καβαλιέ. Ομως, για να ελεγχθούν οι επιπτώσεις μιας αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους – όποτε και να γίνει – και να αποφευχθεί μια χιονοστιβάδα στην ευρωζώνη και μια συστημική έκρηξη που θα οδηγούσε τις χώρες του ευρώ στην ύφεση, προκαλώντας βίαιες αντιδράσεις διεθνώς, οι ειδικοί συστήνουν μια στροφή πολιτικής, πάνω από όλα από την πλευρά της ΕΚΤ, που αποτελεί τον δανειστή έσχατης ανάγκης. «Η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους θα προκαλέσει μετάδοση της κρίσης. Αν δεν δημιουργηθεί ένα ανάχωμα τότε θα γενικευτεί η περίπτωση της Ελλάδας και το ευρώ δεν θα επιβιώσει» υπογραμμίζει ο Καβαλιέ.

ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΑΤΑ 55%. Μία πτώχευση της Ελλάδας και μια επιστροφή στη δραχμή θα προκαλούσε, σύμφωνα με τους οικονομολόγους της Natixis, μια υποτίμηση κατά 55% έναντι του ευρώ. Η εξέλιξη αυτή θα προκαλούσε πτώχευση στον ιδιωτικό τομέα της χώρας και μία κρίση τύπου Αργεντινής, αλλά και τη δημιουργία ενός οικονομικού και κοινωνικού χάους. Μια τέτοια απώλεια θα ευνοούσε τη μετάδοση της κρίσης στην ευρωζώνη και την έκρηξη του ενιαίου νομίσματος με ανυπολόγιστες συνέπειες. Γι’ αυτό θα πρέπει οι εταίροι της Ελλάδας να τη διαφυλάξουν από μια τέτοια εξέλιξη και να τη βοηθήσουν να ανασυγκροτηθεί.

Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε την κεφαλαιακή ενίσχυση των τραπεζών των πιο εύθραυστων κρατών της Ευρώπης. Αλλά και οι υπόλοιπες χώρες θα έπρεπε να κάνουν το ίδιο, ακολουθώντας τη σύσταση της επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ. Ομως βραχυπρόθεσμα την κύρια ευθύνη φέρει η ΕΚΤ, όπως έχει τονίσει ο νομπελίστας οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν, ο οποίος πρότεινε σε άρθρο του στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» στις 11 Σεπτεμβρίου να επαναγοράσει η ΕΚΤ πιο μαζικά κρατικά ομόλογα, ώστε να αναστείλει τον αυτοτροφοδοτούμενο χαρακτήρα της κρίσης. Η επαναγορά ομολόγων συνολικής αξίας 150 δισ. ευρώ από την ΕΚΤ φαίνεται ανεπαρκής για να αναστείλει την καταστροφική αυτή δυναμική. Κατά τον Κρούγκμαν η ΕΚΤ έχει παραλύσει εξαιτίας «της εμμονής» στη μάχη κατά του πληθωρισμού, παρότι οι επιπτώσεις της επαναγοράς στον πληθωρισμό «είναι αμφισβητούμενες, καθώς η οικονομία είναι εξουθενωμένη». Ούτως ή άλλως η εξέλιξη αυτή είναι «μια μικρότερη απειλή για τους επενδυτές από μια γνήσια και απλή πτώχευση».

ΔΙΕΤΗΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ. «Η ΕΚΤ θα πρέπει να χρησιμοποιήσει κάθε τρόπο, ορθόδοξο και ανορθόδοξο, για να περιορίσει τις συνέπειες μιας αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους» τονίζει ο Καβαλιέ. Θα μπορούσε να μειώσει τα επιτόκια δανεισμού. Θα μπορούσε ακόμη να χορηγήσει ρευστότητα μακροπρόθεσμα στις τράπεζες, τις οποίες δανείζει για έξι μήνες. Το διάστημα αυτό θα μπορούσε να γίνει δύο χρόνια. Επιπλέον, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μη συμβατικά μέσα, όπως να κόψει χρήμα για να χρηματοδοτηθεί το χρέος. «Σήμερα δεν υπάρχει άλλο θεσμικό όργανο που θα μπορούσε να δείξει στους επενδυτές ότι μπορεί να δοθεί διέξοδος στο χρέος-μαμούθ της Ιταλίας» υποστηρίζει ο Καβαλιέ. «Η ΕΚΤ είναι διχασμένη, αλλά πραγματίστρια. Αυτοί που ήταν αντίθετοι προς την επαναγορά ομολόγων έχουν αποχωρήσει» είπε ο Καβαλιέ, αναφερόμενους στους Γερμανούς Αξελ Βέμπερ και Γιούργκεν Σταρκ. Το πλεονέκτημα τέτοιων παρεμβάσεων της ΕΚΤ είναι ότι θα μειωθεί η αξία του ευρώ, εξέλιξη που θα ευνοήσει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, κάτι που φαίνεται ανέφικτο μέσω των προγραμμάτων λιτότητας, τα οποία κινδυνεύουν να βυθίσουν την Ευρώπη σε ύφεση και αποπληθωρισμό.

Σε ακόμη πιο μακρινό ορίζοντα οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να επιδείξουν περισσότερη αλληλεγγύη. Η κρίση έχει δείξει ότι χρειάζονται τεράστια βήματα. «Τα ευρωομόλογα θα αποδώσουν μόνο αν εκδοθούν μαζικά. Θα πρέπει να δοθούν 3 ή 4 τρισ. ευρώ για να μεταπειστούν οι αγορές και να μην επιτεθούν στην Ιταλία. Η άντληση αυτού του ποσού θα είχε νόημα αν θεσπιστεί ένα έσοδο φορολογικό για την αποπληρωμή των δανείων αυτών. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει μεγάλη εμπιστοσύνη ανάμεσα στους εταίρους. Ομως, οι χώρες διαφέρουν στην Ιστορία, στις συνήθειές τους, στους οικονομικούς κύκλους» αναφέρει ο Φιλίπ Μπροσάρ, οικονομολόγος και πρόεδρος της Macrorama. Οσο για το «ομοσπονδιακό άλμα», που θα επέτρεπε τη δημιουργία ενός κοινού προϋπολογισμού, φαίνεται ότι θα πάρει χρόνο. Ο σύμβουλος του Υπουργικού Συμβουλίου στη Γαλλία Τιερί Αποτεκέ προτιμά να μιλά για βελτίωση των υπαρχόντων όρων του συμφώνου σταθερότητας: «Ο μη σεβασμός του από τη Γαλλία αλλά και τη Γερμανία δεν έχει επηρεάσει αρνητικά τα πλεονεκτήματά του. Το ότι θα πρέπει να συμπληρωθεί με ένα δίχτυ ασφαλείας για το ιδιωτικό χρέος, εισάγοντας το ισοζύγιο των τρεχουσών συναλλαγών στους δείκτες που παρακολουθούνται, είναι απαραίτητο. Αλλά υπάρχει ένα πιο ρεαλιστικό σχέδιο από την οικοδόμηση μιας “κυβέρνησης” που αφορά δεκαεπτά χώρες». Είναι, λοιπόν, καλύτερο η ΕΚΤ, η οποία θα είναι το τελευταίο ανάχωμα, να προστατεύσει την ζώνη του ευρώ.