Παγκόσμιος «βασικός μέτοχος»

«Τανγουία». Στα ελληνικά σημαίνει «διαφοροποίηση». Για τους Καταρινούς όμως είναι η λέξη-καταλύτης που καθορίζει τις πλέον κρίσιμες αποφάσεις τους σε οικονομία και πολιτική. Σύμφωνα με ανθρώπους που έχουν παρακολουθήσει στενά τις ημέρες και τα έργα του πάμπλουτου εμιράτου, η «τανγουία» ενσαρκώνει το «δόγμα ασφαλείας» του Κατάρ.

Εκ πρώτης όψεως οι μετοχές σε τραπεζικούς κολοσσούς και αυτοκινητοβιομηχανίες, τα μεγάλα κατασκευαστικά πρότζεκτ και οι εξαγορές εταιρειών real estate, η παρουσία στον τομέα της υγείας και της παροχής υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας δεν φαίνονται και τόσο σχετικές με την εξωτερική πολιτική. Και όμως, η πολιτική εμπλοκή του Κατάρ στο εξωτερικό άνοιξε την πόρτα των επενδύσεων σε μία σειρά έργων – από διυλιστήρια «αξίας» 1,5 δισ. δολαρίων στη Ζιμπάμπουε και οικιστικά συγκροτήματα στο Σουδάν έως τουριστικά θέρετρα στη Συρία και εταιρείες ενέργειας στην Ευρώπη. Ωστόσο, η Νο 1 προσφιλής επένδυση των Καταρινών ήταν και είναι οι τράπεζες.

Από τη μία πλευρά το Κατάρ έχει αναπτύξει σχέσεις με κράτη τα οποία οι ΗΠΑ παραδοσιακά θεωρούν εχθρικά. Προσέφερε βοήθεια στη Συρία, χρηματοδότησε τη Χαμάς, διατηρούσε στενές σχέσεις με την Τεχεράνη, με την οποία μοιράζεται ένα από τα μεγαλύτερα πεδία φυσικού αερίου παγκοσμίως και για την οποία απέρριψε την πρόταση κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ακόμα υποστήριξε τη Χεζμπολάχ στον πόλεμο εναντίον του Ισραήλ το 2006 και βοήθησε στην ανοικοδόμηση του Λιβάνου. Και, φυσικά, στην πρωτεύουσα του εμιράτου εδρεύει ο ειδησεογραφικός οργανισμός Αλ Τζαζίρα, που συχνά προκαλεί τα παράπονα των ΗΠΑ. Μάλιστα, σε αμερικανικά διπλωματικά έγγραφα αναφέρεται ότι το Κατάρ χρησιμοποιεί τον τηλεοπτικό σταθμό ως «διαπραγματευτικό εργαλείο» στην εξωτερική του πολιτική – γεγονός που διαψεύσθηκε παταγωδώς από εκπροσώπους του καναλιού. Από την άλλη πλευρά το εμιράτο διενεργεί την εξωτερική του πολιτική έτσι ώστε να εξυπηρετούνται κάποια αμερικανικά συμφέροντα: η συμφωνία της Ντόχα για την πολιτική κρίση στον Λίβανο, η διαμεσολάβηση για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης στο Σουδάν, οι προσεγγίσεις με το Ισραήλ, τα 8 Μιράζ στο ΝΑΤΟ για τη Λιβύη και το πολεμικό υλικό που φέρεται να έστειλε στους λίβυους αντάρτες. Αλλά και το πιο σημαντικό: η βάση Αλ Ουντεΐντ με το μεγαλύτερο αεροδρόμιο στον Περσικό, μία από τις πλέον ζωτικής σημασίας υποδομές για τους πολέμους των ΗΠΑ σε Ιράκ και Αφγανιστάν.

Αναλυτές υποστηρίζουν ότι με τη διαφοροποίηση που χαρακτηρίζει την εξωτερική του πολιτική, το Κατάρ υιοθετεί μία νέα έννοια για την ασφάλεια: αντί να ευθυγραμμιστεί με χώρες της Δύσης ή με τον αντιδυτικό άξονα, επιδιώκει παράλληλες σχέσεις με όλα τα κράτη ψάχνοντας ευκαιρίες να φτιάξει το «ίματζ» του και να ανοίξει τις πόρτες για νέες επενδύσεις στο εξωτερικό. Αποτέλεσμα είναι τα πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά συμφέροντα να διαφοροποιούνται έτσι ώστε οι Καταρινοί, που κατέχουν το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στον κόσμο με 179.000 δολάρια το 2010, να πατούν σε περισσότερες από δύο βάρκες.

ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ. «Η εξωτερική πολιτική του εμιράτου υπαγορεύεται από την επενδυτική πολιτική», λένε υπηρεσιακοί παράγοντες που έχουν έρθει επανειλημμένα σε επαφή με τους ανθρώπους του εμίρη Αλ Τάνι. Μόνο τη χρονιά που πέρασε οι απευθείας συμφωνίες της Επενδυτικής Αρχής του Κατάρ (QIA) – η οποία διαχειρίζεται τον κρατικό πλούτο του εμιράτου με τα τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου – έφτασαν σε αξία τα 11 δισεκατομμύρια δολάρια, τοποθετώντας την στην κορυφή της λίστας των επενδύσεων από κρατικά επενδυτικά κεφάλαια παγκοσμίως.

Το Ιούλιο του 2010 η QIA «μπήκε» επιθετικά στην Αγροτική Τράπεζα της Κίνας, τον Οκτώβριο απέκτησε κομμάτι της Banco Santander Βραζιλίας, ενώ ήδη από τον Μάιο είχε προχωρήσει στην εξαγορά των διάσημων πολυκαταστημάτων Harrods. Την ίδια χρονιά το εμιράτο είχε τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης στον πλανήτη. Η πρώτη εξαγγελία που κέντρισε το ενδιαφέρον του πλανήτη έγινε λίγους μήνες πριν ξεκινήσει η διεθνής κρίση: στα τέλη Φεβρουαρίου του 2008 τα ειδησεογραφικά πρακτορεία μετέδιδαν ότι η QIA προτίθεται να επενδύσει 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικές και (κυρίως) ευρωπαϊκές τράπεζες – δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι αρκετοί από τους επιχειρηματικούς και νομικούς συμβούλους της παντοδύναμης οικογένειας Αλ Τάνι έλκουν την καταγωγή τους από την Γηραιά Ηπειρο.

Η πρώτη κίνηση έγινε με την εξαγορά μετοχών της Credit Suisse, που σιγά σιγά έφεραν στην κατοχή του Κατάρ το 10% της δεύτερης μεγαλύτερης ελβετικής τράπεζας. Μία εβδομάδα μετά αναφέρθηκε ότι οι Καταρινοί αύξησαν τη συμμετοχή τους στην εταιρεία που διαχειρίζεται το Χρηματιστήριο του Λονδίνου φτάνοντας το 15%. Μέσα στους επόμενους μήνες, μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης τον Σεπτέμβριο, διέρρευσαν πληροφορίες για το στήσιμο νέας επενδυτικής εταιρείας με το Ομάν αλλά και η πρόθεσή της QIA για πρότζεκτ σε σχέση με εκπαίδευση – υγεία – βιομηχανία στην Παλαιστίνη. Την ίδια περίοδο ανακοινώθηκε η διάθεση 2,1 δισ. ευρώ για το 8,1% του τραπεζικού κολοσσού Barclays, σχέδια για επενδύσεις του 40% των κονδυλίων της για real estate στην Ασία, η εξαγορά παροχής τεχνολογικών υπηρεσιών Cegelec για 1,7 δισ. ευρώ. Ηδη τα προηγούμενα χρόνια η QIA είχε εξαγοράσει τέσσερις επιχειρήσεις που ειδικεύονταν στον τομέα της υγείας αντί 3,5 δισ. ευρώ.

ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ. Και μετά ήρθε η κρίση: οι Καταρινοί εξήγγειλαν τη διάθεση σχεδόν 4 δισ. ευρώ για την εξαγορά μετοχών σε επιλεγμένες τράπεζες ώστε να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών, με πρώτη στη λίστα την Τράπεζα της Ντόχα. Σε διεθνές επίπεδο η QIA προχώρησε στην εξαγορά του 1/5 μεγάλης φίρμας real estate και στη δημιουργία κονσόρτσιουμ με αγγλικό φορέα για την ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Και στην αντίπερα όχθη της Μάγχης στις αρχές του 2009 ξεκίνησε συνεργασία με ξενοδοχειακό κολοσσό του Χονγκ Κονγκ για την εκμετάλλευση ακινήτου στο Παρίσι. Θα έπρεπε να έρθει η άνοιξη του 2009 για να ανακοινώσει η Qatari Diar, βραχίονας της Επενδυτικής Αρχής που ασχολείται με τα ακίνητα, ότι λόγω της τρέχουσας οικονομικής συγκυρίας θα πρέπει να εστιάσει στα 40 πρότζεκτ που έχουν ήδη ξεκινήσει παγκοσμίως και όχι να επεκταθούν σε περισσότερα. Οπως φαίνεται, τα τελευταία χρόνια η QIA τρέφει ιδιαίτερη αδυναμία στα ακίνητα επί αγγλικού εδάφους: υπερπολυτελείς κατοικίες στο Τσέλσι, αγορά της αμερικανικής πρεσβείας στην Grosvenor Square, μερίδιο μετοχών της εταιρείας στην οποία ανήκει το οικονομικό κέντρο Canary Wharf, σχέδια για την ανάπλαση του χώρου γύρω από τα κεντρικά της Shell στον Τάμεση. Και επειδή το υψηλότερο μέρος του εμιράτου δεν ξεπερνά τα 103 μέτρα, η QIA έχει ανακοινώσει και την κατασκευή του υψηλότερου κτιρίου στην Ευρώπη, του 71 ορόφων ουρανοξύστη Shard, και πάλι στο Λονδίνο. Από την πλευρά του ο Κάμερον υπέγραψε συμφωνία για εντατικοποίηση των εισαγωγών καταρινού φυσικού αερίου για τα επόμενα τρία χρόνια.