Χαμένοι στα αποσπάσματα

ΤΟ ΕΡΓΟ. Ο Διονύσης είναι ένας γέροντας φροντιστής – πρόσωπο φανταστικό – του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος το οποίο γιορτάζει φέτος τα πενήντα χρόνια από την ίδρυσή του. Επαγγελματικά, συνομήλικός του. Ο Σωκράτης Καραντινός, ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής και εμψυχωτής του, τον πήρε, παλικάρι ακόμα, κοντά του κι ο αφανής αυτός του Θεάτρου, καθώς, ποιητική ή μάλλον θεατρική αδεία, δεν συνταξιοδοτήθηκε ακόμα, έχει «ξεμείνει» στο ΚΘΒΕ. «Επέζησε» δεκατριών διευθυντών και σαν ένα φάντασμα του Θεάτρου, κάτι σαν από το «Κύκνειο άσμα» του Τσέχοφ, εμφανίζεται πλήρης αναμνήσεων από πρόσωπα και πράγματα του ΚΘΒΕ.

Μέσα από τον μονόλογο του Διονύση – όνομα σημαδιακό, καθόλου τυχαία συγγενικό με του Διονύσου του θεάτρου – θα ξεπηδήσουν αποσπάσματα πολλών από τα αρχαία δράματα που παρουσίασε το ΚΘΒΕ τα χρόνια αυτά, ώστε η σύνθεση «Μικρά Διονύσια» που υπογράφει ο Κ.Χ. Μύρης πάνω στις εύφορες μεταφράσεις του να αποκτήσει άξονα. Σύντομες σκηνές και στάσιμα από τραγωδίες εναλλάσσονται ενώ κάθε απόσπασμα συνδέεται με το επόμενο άλλοτε με κάποια λογική – όταν είναι δυνατό -, τις περισσότερες φορές τυχαία.

Ο Διονύσης, που είχε φιλοδοξίες ηθοποιού τις οποίες κατέπνιξε, κάτι παίζει στην αρχή από «Οιδίποδα επί Κολωνώ». Και, κατόπιν, ψήγματα από «Αντιγόνη» και «Προμηθέα δεσμώτη», από «Τρωάδες» και «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, «Αγαμέμνονα», «Χοηφόρες» και «Ορέστη», από «Βάκχες» και «Φοίνισσες» και «Αίαντα» και «Εκάβη» – Αισχύλος και Σοφοκλής και Ευριπίδης – διαδέχονται το ένα το άλλο. Ενώ με γέφυρα την ειρωνική «Ελένη» του Ευριπίδη η σύνθεση περνάει στον Αριστοφάνη, οδηγώντας, πολύ σωστά κατ’ αρχάς, την παράσταση στην κορύφωσή της και το κοινό σε ιλαρή διάθεση με αποσπάσματα από «Ορνιθες», «Πλούτο», «Εκκλησιάζουσες» και «Λυσιστράτη» – η σκηνή Κινησία και Μυρρίνης.

Ενώ όλα αυτά διανθίζονται με ανεκδοτολογικής φύσεως αναφορές από τον γέροντα φροντιστή στον Καραντινό και στον Βολανάκη – «κάπνιζε πολύ ο κύριος Μίνως» -, στον Θάνο Κωτσόπουλο και στον Ιορδάνη Μαρίνο, στον Κυριαζή Χαρατσάρη, στον Κωστή Μιχαηλίδη, στον Δαμιανό Ζαρίφη, στον Βασίλη Παπαβασιλείου και στον Λεωνίδα Τριβιζά, στον Διονύση Φωτόπουλο, στον Σπύρο Ευαγγελάτο, στον Θάνο Τζενεράλη, στον «Δημητράκη τον Καρέλλη», στον Κώστα Ματσακά και στον Αλέκο Πέτσο…

Πιστεύω πως το κύριο πρόβλημα είναι η δραματουργία της παράστασης. Μέσα από κείμενα απλοϊκά ή με αναφορές σε πρόσωπα που πιθανότατα δεν λένε τίποτα ή είναι άγνωστα στο σημερινό κοινό επιχειρείται μία εκλαϊκευμένη φιλολογική προσέγγιση «σαν παραμύθι» της ιστορίας του ΚΘΒΕ, προσέγγιση που αγωνίζεται αλλά δεν καταφέρνει να γίνει θέατρο παραμένοντας μία βεβιασμένη προσπάθεια να συνδεθούν τα αποσπάσματα.

Η λεγόμενη «θεατρική σύνθεση» άλλωστε, από τη δεκαετία του ’70 που, αν δεν κάνω λάθος, εισχώρησε στα θεατρικά μας πράγματα, εδώ έχει πάντα, κατά τη γνώμη μου, αποτύχει – όρα και τους πρόσφατους «Σκηνοβάτες» του Εθνικού. Οι αποσπώμενες από τις τραγωδίες μικρές σκηνές και στάσιμα χάνουν κάθε κύρος και δύναμη, οι τραγικοί ήρωες χάνουν κάθε μέγεθος και το αποτέλεσμα καταλήγει φιλολογική κουρελού. Γι’ αυτό ακριβώς, επειδή ο Αριστοφάνης είναι στο δεύτερο, κυρίως, μέρος των κωμωδιών του, αποσπασματικός, με εύκολα αποσπώμενες σκηνές – «σκετς», το αριστοφανικό δεύτερο μέρος της σύνθεσης μοιάζει πιο στέρεο και αύταρκες.

Απορώ γιατί το ΚΘΒΕ δεν προσπάθησε να ανεβάσει μία σημαντική παράσταση ενός αρχαίου δράματος – του «Οιδίποδα τύραννου» ίσως, ώστε, εφόσον το ήθελε, να συνδέεται με την αφετηρία του καθώς είναι το έργο της εναρκτήριας παράστασής του – για να τιμήσει τα πενηντάχρονά του και να δείξει πως ξέρει και μπορεί να προχωρήσει αλλά κατέφυγε στο επετειακό αυτό «ποτπουρί» που μάλλον σε παράσταση κατάλληλη για μαθητές Λυκείου παραπέμπει.