Οι οίκοι άνοιξαν την πόρτα του φρενοκομείου

Μπορεί η Standard & Poor’s να έκανε έναν «λάθος υπολογισμό» ύψους δύο τρισ. δολαρίων αλλά για τους αναλυτές το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ο κόσμος εισήλθε σε μια νέα εποχή. Επί εβδομήντα χρόνια, τα κρατικά ομόλογα της μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη ισοδυναμούσαν με μηδενικό ρίσκο για τους επενδυτές. Ο κανόνας αυτός έπαψε να ισχύει το βράδυ της Παρασκευής. Η ευθύνη που ανέλαβε, επομένως, ο αμερικανικός οίκος αξιολόγησης είναι τεράστια. Πέρα από τις συνέπειες που είχε η υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της αμερικανικής οικονομίας στον κόσμο των επενδυτών αλλά και των απλών καταναλωτών, η ενέργεια της Standard & Poor’s θέτει με έναν μάλλον δραματικό τρόπο στο επίκεντρο της συζήτησης το ζήτημα του ρόλου που διαδραματίζουν οι οίκοι αξιολόγησης. Οι αμερικανικοί Standard & Poor’s και Moody’s αλλά και ο γαλλικών συμφερόντων οίκος Fitch δέχονται πυρά από μεγάλους παίκτες και κράτη – κυρίως αυτά που βλέπουν τις οικονομίες τους να υποβαθμίζονται με αποτέλεσμα να υποχρεώνονται σε πιο ακριβό δανεισμό. Οπως επισημαίνει η εφημερίδα «Κοριέρε ντελα Σέρα», τις τελευταίες εβδομάδες η Standard & Poor’s δέχθηκε τεράστιες πιέσεις από την αμερικανική κυβέρνηση να μην προχωρήσει στην υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της οικονομίας των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο οίκος είχε ανακοινώσει στις 14 Ιουλίου ότι θα αξιολογούσε την πιστοληπτική ικανότητα των ΗΠΑ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι μια υποβάθμιση ήταν απολύτως πιθανή. Το βράδυ της Παρασκευής, απλώς επιβεβαιώθηκαν οι προθέσεις του.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ. Η Standard & Poor’s ιδρύθηκε το 1860. Αφορμή ήταν η επέκταση του αμερικανικού σιδηροδρομικού δικτύου. Ο ιδρυτής της Χένρι Βέιρνεμ Πουρ συνέταξε ένα φυλλάδιο με στόχο να παράσχει πληροφορίες γύρω από την οικονομική και λειτουργική ευρωστία της εταιρείας που είχε αναλάβει την επέκταση του δικτύου. Από τότε, το όνομα αυτού του οικονομικού αναλυτή έγινε η σκιά της ανάπτυξης του αμερικανικού καπιταλισμού και ο σύμβουλος κάθε επενδυτή. Σήμερα, αποτελεί μια παγκόσμια «μπίζνα»: ένας στρατός δέκα χιλιάδων αναλυτών μελετούν και κρίνουν τα οικονομικά κρατών και επιχειρήσεων. Κάπως έτσι, η Standard & Poor’s, όπως και οι άλλοι δύο οίκοι αξιολόγησης, έγιναν οι πανίσχυροι κριτές του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Πατούν όμως σε τεντωμένο σχοινί: εάν κάνουν λάθος, οδηγούν όλους τους παίκτες της αγοράς στο λάθος. Ακριβώς αυτό το λάθος είναι που τους καταλογίζουν οι επικριτές τους. Τα τελευταία χρόνια έκαναν ένα τεράστιο λάθος στην κρίση τους για τα πολυσύνθετα χρηματιστηριακά προϊόντα που κυκλοφορούσαν στην αγορά ακινήτων και κατέληξαν να δηλητηριάσουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και να κλονίσουν την παγκόσμια οικονομία. Για χρόνια, βαθμολογούσαν τα προϊόντα αυτά με τρία Α, χωρίς να καταλαβαίνουν ούτε την αξία τους, ούτε τον κίνδυνο που εμπεριέχουν – όπως οποιοσδήποτε άλλος. Από τότε, οι οίκοι αξιολόγησης έχουν μπει στο στόχαστρο ουκ ολίγων κυβερνήσεων – η ελληνική κυβέρνηση απείλησε προ μερικών εβδομάδων τη Moody’s ότι θα διακόψει τη συνδρομή της. Για πολλούς αναλυτές, το ζητούμενο είναι ο επαναπροσδιορισμός της ισχύος αυτών των εταιρειών, να θέσουν ένα πλαίσιο κανόνων οι οποίοι θα εγγυώνται περισσότερη διαφάνεια στη λειτουργία τους και θα ενισχύσουν την αξιοπιστία τους. Οι τρεις «μεγάλοι» αντέδρασαν στην κρίση αξιοπιστίας επιθετικά. Αυτό που μένει να αποδειχθεί είναι εάν η αμερικανική κυβέρνηση θα ενώσει τις δυνάμεις της με τους Ευρωπαίους για να καταστρώσουν μαζί μια συντονισμένη αντεπίθεση.