Το εύσημο του στιγματισμού

Το περιστατικό συνέβη το μεσημέρι της περασμένης Δευτέρας στη συμβολή των οδών Ακαδημίας και Χαριλάου Τρικούπη. Για εκατοντάδες αυτόπτες μάρτυρες θα μπορούσε να έχει συμβεί σε οποιοδήποτε σημείο της επικράτειας, φτάνει να πρόκειται για συμβολή δρόμων με ιδιαίτερα αυξημένη κίνηση. Ο οδηγός ενός Ι.Χ., αν και «κρατάει» την αριστερή λωρίδα της Χαριλάου Τρικούπη, αποφασίζει τελευταία στιγμή να στρίψει δεξιά, προς την Ακαδημίας, με αποτέλεσμα να υποχρεώσει τον οδηγό της μηχανής που είναι πλάι του να φρενάρει απότομα για να μην τον χτυπήσει. Το Ι.Χ. πρέπει να έχει φτάσει στο ύψος τη Λυρικής Σκηνής, όταν ο αιφνιδιασμένος οδηγός της μηχανής αρχίζει να περιλούζει με ένα αναμενόμενο υβρεολόγιο τον οδηγό του: «Αλήτη, παλιάνθρωπε, εγκληματία, δεν θα πέσεις στα χέρια μου, θα δεις τι έχεις να πάθεις».

Η προοπτική να πέσει κάποια στιγμή στα χέρια του ο οδηγός του Ι.Χ., έτσι όπως απευθυνόταν περισσότερο προς το κενό και προς τους περαστικούς παρά προς τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο που ήταν αδύνατον πια να ακούσει οτιδήποτε, μπορεί κάλλιστα να δικαιολογηθεί. Οταν θυμώνουμε ή οργιζόμαστε, συνήθως παραλογιζόμαστε με το να φανταζόμαστε ότι, αν και δεν έχει συμβεί ποτέ, θα μας επιφυλαχτούν ιδεώδεις συνθήκες προκειμένου να υπάρξουμε ως τιμωροί. Οσο και αν είναι κάτι που θα παραμείνει απραγματοποίητο για πάντα, μπορεί να το καταλάβει κανείς. Ακόμη καλύτερα: όσο πιο ασήμαντη η αφορμή τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη να αποκατασταθεί, και μάλιστα με τα ίδια μας τα χέρια, μία τάξη δικαίου.

Μπορεί να μας βλάψει κάποιος καίρια, προσβάλλοντας ένα αγαπημένο μας πρόσωπο, και να υπάρξουμε ακόμη και παράλογα μεγαλόθυμοι απέναντί του. Αλλά την ενόχληση που μας προκάλεσαν σε έναν δημόσιο χώρο δεν θα τη συγχωρήσουμε ποτέ. Δεν έχετε παρά να προσέξετε κάτι που κυριαρχεί στις συζητήσεις, κυρίως ανάμεσα σε συντροφιές φίλων. Ενώ ο ένας μιλάει για ειδεχθή πολιτικά, οικονομικά και ποινικά εγκλήματα που συμβαίνουν στην ανθρωπότητα και ουδείς θεωρεί τον εαυτό του υπεύθυνο να τα τιμωρήσει με την ηθική, αν όχι και πρακτική, τέλος πάντων, συμπεριφορά του, ένας δεύτερος την ίδια στιγμή αντιπαρατάσσει ως έγκλημα κάτι αμελητέο που συνήθως παρουσιάστηκε στον ίδιο. Αίφνης να αντιληφθεί σε πάροδο της οδού Αγίου Κωνσταντίνου τη σκιά ενός μετανάστη και να το βάλει στα πόδια, γιατί ένιωσε να διατρέχει κίνδυνο η ζωή του.

Στην ίδια ζυγαριά δηλαδή η γενοκτονία με τη διαγραφή της απειλής όταν μας αφορά προσωπικά. Με ανύπαρκτες ευθύνες όλοι μας όταν πρόκειται για το σύνολο αλλά με βαρύτατες ευθύνες το σύνολο αυτό όταν πρόκειται για το άτομό μας!

Ομως όσο εγωπαθή ή παράλογα και αν ακούγονται όλα αυτά, μπορεί, ώς έναν τουλάχιστον βαθμό, να τα κατανοήσεις. Εκείνο που φαίνεται τελείως εξωφρενικό είναι να βρίζεις κάποιον και να τον αποκαλείς «Αλήτη, παλιάνθρωπε, εγκληματία» όχι γιατί δεν σε ακούει, αλλά γιατί πιστεύεις ότι μπορείς να τον στιγματίσεις. Μια και πρόκειται για χαρακτηρισμούς που όσοι συμβαίνει να τους ακούνε τούς υιοθετούν ως κάτι φυσικό να υφίστανται, αφού όλοι αναγνωρίζουν τόσο μέσα τους όσο και με τον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται ότι το χάλι μας δεν πάει άλλο παραπέρα.

Πρόκειται για την πιο ακραία μορφή παραλογισμού, κάτι που υφίσταται καθημερινά ως ένας άγραφος αλλά πανίσχυρος διεθνής κανόνας, δηλαδή όλοι να θεωρούν όλους – ή έστω οι περισσότεροι τους περισσότερους – «αλήτες, παλιανθρώπους και εγκληματίες», ένας να μετέρχεται στον χώρο του ως στιγματισμό αυτό που ισχύει παγκοσμίως.

Τι συμβαίνει λοιπόν; Πώς γίνεται η απάτη, η προστυχιά και ο δωσιλογισμός να έχουν μεταβληθεί σε στοιχεία κοινωνικής καταξίωσης και, ταυτόχρονα, να θεωρούμε ότι ιδιωτικώς θίγουμε τον άλλο χαρακτηρίζοντάς τον με όρους που εμείς οι ίδιοι σε άλλες στιγμές καταναλώνουμε; Αν ο οδηγός της μηχανής που χαρακτήρισε «αλήτη, παλιάνθρωπο, εγκληματία» τον οδηγό του Ι.Χ. συνέβαινε να έλθει σε επαφή με τον πρωτεργάτη ενός στημένου ποδοσφαιρικού αγώνα, θα προέκυπταν οι ίδιες αυτές λέξεις αυθόρμητα από μέσα του ή αντίθετα θα λογάριαζε τόσο τυχερό τον εαυτό του, ώστε μόνον η λέξη «αλήτης» να έχει μεταβληθεί μέσα του αυθόρμητα σε έκφραση θαυμασμού;