ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αξιολογείται ο Πάπας;

Η πρόταση αλλαγών στα πανεπιστήμια είναι από τις ελάχιστες μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες εκτός Μνημονίου, βασίζεται σε εκτενή προεργασία και επίσης θεσπίζει κίνητρα αντί για την εύκολη ισοπέδωση που συνήθως επιλέγεται. Αξίζει να υποστηριχθεί και προπάντων να εφαρμοστεί, ιδίως αν πρώτα διορθώσει μερικά αρνητικά που έχει, όπως τα εξής δύο:

Είναι λάθος που ανοίγει το παράθυρο για τριετές πτυχίο, εφαρμόζοντας την παράλογη απαίτηση της Μπολόνια η οποία συρρικνώνει το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό σύστημα απλώς και μόνο για να εξομοιωθεί με το αγγλοσαξονικό. Θα ευνοήσει τα ΤΕΙ που έχουν ιστορικά αναπτυχθεί με λογική τριετίας, αλλά θα βλάψει τις σοβαρές και δύσκολες σπουδές που εξακολουθούν να επιβιώνουν σε αρκετά ελληνικά πανεπιστήμια σε πείσμα του γενικευμένου ρεύματος «διευκόλυνσης των παιδιών».

Είναι επίσης λάθος η κατάργηση της επιλογής τμήματος σπουδών και η εισαγωγή σε σχολές που αργότερα θα χωρίζονται σε ειδικεύσεις. Με τους σημερινούς αριθμούς εισακτέων θα δημιουργηθούν χαώδη τμήματα πρωτοετών, όπου τα ίδια μαθήματα θα διδάσκονται από διαφορετικούς καθηγητές, με συνέπεια η μετέπειτα κατανομή των φοιτητών σε ειδικεύσεις να οδηγήσει σε απρόβλεπτες καταστάσεις βαθμολογικού ανταγωνισμού ανάλογα με το πού θέλουν να τους σπρώξουν οι διδάσκοντες. Είναι ακόμα καιρός να επανεξεταστούν και τα δύο θέματα, πριν υπάρξουν τετελεσμένα.

Η μεγάλη καινοτομία των αλλαγών είναι η καθιέρωση της ατομικής αξιολόγησης των καθηγητών με τη συνακόλουθη επιβράβευση των καλών και τις κυρώσεις στους υστερούντες. Σπάζει έτσι ένα άβατο το οποίο επί πολλές δεκαετίες είχε γαλουχήσει συμπεριφορές αναξιοκρατίας στην εξέλιξη, ερευνητικής απραξίας, στασιμότητας εκπαιδευτικού αντικειμένου και παγερής αδιαφορίας για τη γνωστική και εργασιακή αξία του πτυχίου. Συνδυαζόμενο με πρακτικές συνδιαλλαγής πότε των κομματικών παρατάξεων και πότε των οικογενειών που δυναστεύουν ολόκληρες σχολές, το άβατο επέτρεψε τις μαζικές εξελίξεις καθηγητών (ακόμα και διά βοής!), τις μονιμοποιήσεις χωρίς αξιολόγηση και την επικράτηση της αρχής ότι άπαξ και διοριστείς στο πανεπιστήμιο, αράζεις και το δικαιούσαι. Οταν μάλιστα το άβατο εμπλουτιζόταν με αριστερή ρητορική, οι προσπάθειες αξιολόγησης των καθηγητών καταγγέλλονταν ως προετοιμασία άλωσης του πανεπιστημίου από τις πολυεθνικές, οι οποίες ως γνωστόν συνεδριάζουν κάθε βράδυ στο Μανχάταν για το πώς θα κάμψουν το αδούλωτο φρόνημα στα ελληνικά ΑΕΙ.

Σήμερα όμως η ελληνική κοινωνία έχει αρχίζει να υποψιάζεται ότι κάτι δεν πάει καλά με το πανταχόθεν ανεξέλεγκτο πανεπιστήμιο και της μπαίνουν ιδέες ότι τα λεφτά που τους δίνει πρέπει να οδηγούν σε πιο χρήσιμα αποτελέσματα. Οι φορολογούμενοι μάλλον θα προτιμούσαν να δουν πώς τα πανεπιστήμια οργανώνουν τις δυνατότητες της νέας γενιάς με άξονα τη γνώση, την επαγγελματική ικανότητα, την επιχειρηματικότητα και ένα σύστημα κανόνων με όρους αξιοκρατίας και όχι κομματικής ελεημοσύνης. Με την απαγόρευση αξιολόγησης, αρκετά εκπαιδευτικά ιδρύματα χάνουν διαρκώς θέση στην κατάταξη ποιότητας και αυτό με τη σειρά του υπονομεύει την αξιοπιστία των σπουδών.

Οι δυνάμεις που μπορούν να υλοποιήσουν μια ποιοτική αναγέννηση στα πανεπιστήμια είναι κυρίως οι νέοι καθηγητές και όσοι επιβίωσαν από τα αλλεπάλληλα κύματα συντεχνιακού εξισωτισμού και οικογενειοκρατίας. Αρκετά ελληνικά πανεπιστήμια έχουν σήμερα μια εξαιρετική γενιά νέων καθηγητών και ερευνητών, φρακάρουν όμως σε ένα σύστημα που σπανίως αξιολογεί τις επιδόσεις και πολλοί έτσι εθίζονται στο σύνδρομο της «ουράς αναμονής»: αν δεν στενοχωρούν τις παρατάξεις βαθμολογώντας αυστηρά τους φοιτητές, αν αποσιωπούν τα φαινόμενα βίας, αν δεν καταγγέλλουν τις αντιγραφές και κυρίως αν δεν επαίρονται ότι αξίζουν περισσότερο από αρκετούς παλιότερους και βαθμολογικά ανώτερους συναδέλφους τους, τότε θα έλθει και η δική τους σειρά να προαχθούν και να ενταχθούν στην ιερά συμμαχία σιωπής και βολέματος.

Κλειδί για να μπορέσουν οι νεώτεροι και οι άξιοι καθηγητές να αποκτήσουν ισχύ μέσα στο πανεπιστήμιο και να πείσουν ότι οι σπουδές που παρέχουν είναι αξιόπιστες και χρήσιμες είναι η διαδικασία αξιολόγησης, ατομικής, τμηματικής και συλλογικής. Ετσι μόνο μπορεί να ελπίσει η κοινωνία ότι τα παιδιά της θα μάθουν γράμματα και να κάνουν μια δουλειά σωστά, αντί να πάρουν απλώς ένα πτυχίο παπαγαλίζοντας, αντιγράφοντας ή εκλιπαρώντας.

Ταυτόχρονα όμως η αξιολόγηση καθηγητών θα σημάνει και το τέλος άλλης μιας ελληνικής κατάκτησης. Μέχρι πέρυσι μόνο άλλη μία κατηγορία πνευματικών ταγών σε όλο τον κόσμο παρέμενε εκτός αξιολόγησης και κριτικής της κοινωνίας: οι επίσκοποι της Καθολικής Εκκλησίας. Τα εκτεταμένα όμως κρούσματα εφαπτόμενης στοργής που επεδείκνυαν προς τα νεώτερα μέλη του ποιμνίου ανάγκασαν τον Πάπα Βενέδικτο να επιβάλει από πέρυσι διαδικασίες αξιολόγησης και σε αυτούς. Ετσι, σήμερα εκτός αξιολόγησης σε παγκόσμια κλίμακα παραμένουν μόνο τα μέλη του ελληνικού πανεπιστημίου και ο ίδιος ο Πάπας λόγω του «αλάθητου». Καιρός να τον αφήσουμε μόνο του.

Ο Νίκος Χριστοδουλάκης είναι καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρώην υπουργός