50 χρόνια Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Ηταν 19 Αυγούστου του 1961, όταν οι θεατές στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων παρακολουθούσαν τα πάθη του Οιδίποδα τυράννου σε μια ιστορική παράσταση: την πρώτη παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Σκηνοθέτης – και πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής – ήταν ο Σωκράτης Καραντινός, τον ομώνυμο ήρωα υποδυόταν ο Ιορδάνης Μαρίνος και την Ιοκάστη η Θάλεια Καλλιγά. Ακολούθησαν άλλες οχτώ παραστάσεις (στο αρχαίο θέατρο της Θάσου και το Καυταντζόγλειο), τις οποίες παρακολούθησαν συνολικά 20.877 άνθρωποι. Οχι κι άσχημα για έναν πρωτοεμφανιζόμενο θεσμό, ειδικά αν τον συγκρίνουμε με τη φετινή αναβροχιά στην πολιτιστική κίνηση.

Στα πενήντα χρόνια λειτουργίας του το ΚΘΒΕ ανέβασε εβδομήντα τέσσερις παραστάσεις και συνεργάστηκε με τριάντα εννέα διαφορετικούς σκηνοθέτες. Το αρχαίο δράμα ειδικά, έχει τους δικούς του διαχρονικούς «πρωταγωνιστές»: ο Ευριπίδης κατέχει την πρωτιά με είκοσι επτά παραστάσεις έργων του, έπεται ο Αριστοφάνης με το ανέβασμα είκοσι πέντε κωμωδιών και ακολουθούν ο Σοφοκλής με δώδεκα παραστάσεις και ο Αισχύλος με έξι, όπως σημειώνει η θεατρολόγος Γιάννα Τσόκου.

Το ΚΘΒΕ μπαίνει δυναμικά στην ορχήστρα της Επιδαύρου τον Αύγουστο του 1975, με την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Μίνου Βολανάκη. Ο τότε διευθυντής του Θεάτρου θα αφήσει τη σφραγίδα του στην περίοδο 1974-1977 και μια σημαντική παρακαταθήκη για την επόμενη περίοδο. Το 1976 ανήκει στη «Μήδειά» του, με τη Μελίνα Μερκούρη στον ομώνυμο ρόλο και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ – Ιάσονα, σε σκηνικά Ρόμπερτ Μίτσελ και κοστούμια Ντένης Βαχλιώτη. Ηταν μια από τις ιστορικές παραστάσεις που, όμως, έμεινε εκτός της Επιδαύρου. Στην παράσταση ο Βολανάκης τόνισε τη διαφορά των φύλων καλύπτοντας το πρόσωπο των ανδρών σε αντίθεση με της Μήδειας και της Τροφού, ενώ ο Χορός πότε φορούσε μάσκα και πότε όχι.

Οι δεκαετίες 1980 και 1990 χαρακτηρίζονται από σκηνοθετική πολυφωνία. Δείγματα δουλειάς που απηχούσαν τις αναζητήσεις στον χώρο του αρχαίου δράματος έδωσαν οι Λεωνίδας Τριβιζάς με την «Εκάβη» (1981), ο Γιώργος Α. Μιχαηλίδης με τις «Ικέτιδες» του Αισχύλου (1983), ο Κώστας Μπάκας με τις «Ικέτισσες» του Ευριπίδη (1986), o Νίκος Χαραλάμπους με τις «Βάκχες» (1991) και ο Σταύρος Τσακίρης με τους «Επτά επί Θήβας» (1993). Πιο έντονη ήταν η παρουσία ενός μάλλον ανορθόδοξου, ως προς το αρχαίο δράμα, σκηνοθέτη, του Ανδρέα Βουτσινά, με επτά σκηνοθεσίες: «Ελένη» (1982), «Τρωάδες» (1987), «Μήδεια» (1990), «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή (1992), «Λυσιστράτη» (1983), «Ορνιθες» (1994) και «Νεφέλες» (1998). Η πρώτη θα δημιουργήσει ένα μίνι σκάνδαλο, τηρουμένων των αναλογιών, όταν κατηφορίζει στην Επίδαυρο: ο σκηνοθέτης το ανεβάζει µε «χρώµατα» µπουλβάρ, πισίνα και πυροτεχνήµατα. Ο ίδιος χαιρετάει το κοινό στο τέλος της πρεµιέρας µε τα σκυλάκια στην αγκαλιά του.

Το μεγάλο σκάνδαλο πάντως θα ξεσπάσει το 1997 στο Θέατρο Δάσους (και μόνο αργότερα στην Επίδαυρο), όταν ο Βασίλης Παπαβασιλείου, ανοίγοντας την πόρτα προς την Ευρώπη – το ΚΘΒΕ ήταν πλέον δραστήριο μέλος της Ενωσης των Θεάτρων της Ευρώπης και η Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα – κάλεσε τον γερμανόφωνο Ματίας Λάνγκχοφ να σκηνοθετήσει τις «Βάκχες», μια παράσταση που θεωρήθηκε «ιερόσυλη», επειδή ο Μηνάς Χατζησάββας κυκλοφορούσε γυμνός ως θεός Διόνυσος μέσα σε αίματα και λάσπες, τα μουσικά ακούσματα παρέπεμπαν σε άλλους πολιτισμούς και η ηθοποιός Εβελιν Ντίντι (Αγαύη) μιλούσε σπαστά ελληνικά.