Ανταποκρίσεις από τη Λωζάννη

Τις ανταποκρίσεις του για τον αμερικανικό και τον καναδικό Τύπο ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ τις έντυνε με το διεισδυτικό βλέμμα ενός καλού συγγραφέα – παρατηρητή. Στον δεύτερο τόμο των δημοσιογραφικών απάντων του που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Καστανιώτη («Με υπογραφή Χέμινγουεϊ 1923-1939», μτφ. Κωστής Καλογρούλης, Ηλίας Μαγκλίνης), κάνει και μια πολύ ενδιαφέρουσα περιγραφή του Ισμέτ Ινονού και του Μουσολίνι, όπως τους είδε στη Λωζάννη, κατά τη διάρκεια των εργασιών της γνωστής διάσκεψης του 1923 που κατέληξε και στην ανταλλαγή πληθυσμών Ελλάδας – Τουρκίας.

Λέει για τον Ινονού και τον Μουσολίνι: «Ολοι θέλουν να δούνε τον Ισμέτ Πασά, αλλά με το που τον βλέπουν δεν έχουν καμία επιθυμία να τον ξαναδούν. Είναι ένας βραχύσωμος μελαχρινός άνδρας, χωρίς τίποτα το ελκυστικό, ο οποίος δείχνει μικρός και αδιάφορος. Μοιάζει περισσότερο με αρμένιο έμπορο δαντέλας παρά με τούρκο στρατηγό. Είναι μια ποντικομαμμή. Δείχνει να έχει την ιδιαίτερη ικανότητα να περνά απαρατήρητος. (…) Θυμάμαι που είχα δει τον Ισμέτ τις πρώτες ημέρες της διάσκεψης να μπαίνει στο ξενοδοχείο «Σαβόι» τη στιγμή που μια ομάδα ανταποκριτών εφημερίδων έβγαιναν από μία εκ των φημισμένων “μαζικών συνεντεύξεων” του Τσιτσέριν.

Ο Ισμέτ, περιμένοντας για το ασανσέρ, στεκόταν στο μέσον μιας ομάδας ανδρών οι οποίοι προσπαθούσαν επί σειρά ημερών να κανονίσουν να του μιλήσουν, κι ούτε ένας δεν τον αναγνώρισε. Ηταν τόσο ταπεινός. (…) Οταν του πήρα συνέντευξη, τα πήγαμε μια χαρά, καθώς και οι δύο μιλούσαμε άθλια γαλλικά. Ο Ισμέτ προσπαθεί να καλύψει την ελλιπή γνώση του των γαλλικών, που ισοδυναμεί με όνειδος για έναν μορφωμένο Τούρκο, κάνοντας τον κουφό. Εχει αίσθηση του χιούμορ ο Ισμέτ (…).

Το αντίθετο του Ισμέτ είναι ο Μουσολίνι. Ο Μουσολίνι είναι η μεγαλύτερη απάτη στην Ευρώπη. Πάρτε μια ωραία φωτογραφία του και μελετήστε την. Θα διακρίνετε την αδυναμία στο στόμα του, η οποία τον αναγκάζει να παίρνει αυτό το βλοσυρό ύφος που τον έχει κάνει διάσημο, αυτό που μιμείται κάθε δεκαεννιάχρονο φασιστάκι στην Ιταλία.

Μελετήστε το παρελθόν του. Μελετήστε τον συνασπισμό ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργατιά, που είναι ο φασισμός. Μελετήστε τον ευφυή τρόπο με τον οποίο ντύνει μικρές ιδέες με μεγάλα λόγια. Μελετήστε τη ροπή του για μονομαχία. Οι γνήσια γενναίοι άντρες δεν έχουν ανάγκη από μονομαχίες. Μόνο οι δειλοί μπλέκουν συνεχώς σε μονομαχίες για να αποδείξουν ότι είναι γενναίοι. Κι έπειτα ρίξτε μια ματιά στο μελανό χιτώνιό του και τις λευκές του γκέτες. Κάτι δεν πάει καλά, ακόμα και σε επίπεδο θεατρικής πόζας, με έναν άνδρα που συνδυάζει λευκές γκέτες με μαύρο χιτώνιο. (…)

Ο φασίστας δικτάτορας είχε ανακοινώσει ότι θα έβλεπε εκπροσώπους του Τύπου. Ολοι ανταποκριθήκαμε. Μπήκαμε όλοι μαζί στην αίθουσα. Ο Μουσολίνι ήταν καθιστός στο γραφείο του και διάβαζε ένα βιβλίο. Το πρόσωπό του έκανε πάλι τους συνηθισμένους μορφασμούς. Επαιζε το ρόλο του Δικτάτορα. Οντας πρώην δημοσιογράφος, ήξερε πόσοι αναγνώστες θα τσιμπούσαν από τη μαρτυρία όλων όσων βρίσκονταν στην αίθουσα. Οπότε παρέμεινε απορροφημένος απ’ το βιβλίο του. Διάβαζε ήδη νοητά τις γραμμές των δύο χιλιάδων εφημερίδων στις οποίες έγραφαν οι διακόσιοι ανταποκριτές. “Καθώς μπήκαμε στην αίθουσα, ο Μελανοχίτων Δικτάτωρ δεν σταμάτησε να διαβάζει, τόσο συγκεντρωμένος ήταν, κ.τ.λ.”. Ακροποδητί πήγα και στάθηκα πίσω του για να δω τι βιβλίο διάβαζε με τόσο ενδιαφέρον. Ηταν ένα γαλλοαγγλικό λεξικό – που το κρατούσε ανάποδα».