«Στα 17 μου πυροβόλησα έναν φίλο στο πρόσωπο»

Ο Τζορτζ Πελεκάνος γράφει, αλλά δεν διαβάζει αστυνομικές ιστορίες. Τον ενδιαφέρει περισσότερο το ίδιο το έγκλημα, παρά η λύση του από την Αστυνομία.

Στο «Αδιέξοδο», το νέο του μυθιστόρημα που βασίζεται σε αληθινή ιστορία, τρεις λευκοί νέοι οδηγούν μεθυσμένοι σε μια υποβαθμισμένη γειτονιά Αφροαμερικανών, φωνάζοντας ρατσιστικά σχόλια στους περαστικούς. Φτάνοντας στο τέλος του δρόμου συνειδητοποιούν ότι πρόκειται για αδιέξοδο. Κάνοντας αναστροφή θα βρεθούν αντιμέτωποι με το εξαγριωμένο πλήθος. Ενας από τους τρεις δολοφονείται.

Ο Πελεκάνος ξαναβρίσκει θύτες και θύματα σε ώριμη ηλικία, συζητώντας μέσα από τις ιστορίες τους τον ρατσισμό στις ΗΠΑ, εκφάνσεις του οποίου – όπως λέει – δεν έχει πάψει να βλέπει και σήμερα.

Πώς χτίσατε την πλοκή και τους χαρακτήρες;

Αρχικά ζήτησα και πήρα – σχετικά εύκολα – τα πρακτικά από τη δίκη για να φτιάξω τον σκελετό της πραγματικής ιστορίας. Το δύσκολο ήταν να βρω αυτόπτες μάρτυρες που να ζουν ακόμα στη γειτονιά και χρειάστηκε να τους υποσχεθώ πως δεν θα πρόδιδα την αληθινή τους ταυτότητα. Τελικά, χρησιμοποίησα ελάχιστο από το υλικό που συγκέντρωσα μέσα από τις συνεντεύξεις. Οι χαρακτήρες είναι δικά μου κατασκευάσματα. Ο,τι ακολούθησε το πραγματικό συμβάν ήταν δυσάρεστο και δεν αγγίζει στο ελάχιστο το αισιόδοξο τέλος που ήθελα να δώσω στο βιβλίο.

Ρατσισμός, βία, συγχώρεση, πόλεμος στο Αφγανιστάν. Πώς συνδέονται όλα αυτά;

Ο λόγος δεν είναι τυχαίος. Οταν έγραφα το βιβλίο, ζούσα πολύ κοντά σε νοσοκομείο αποκατάστασης απόστρατων από τον πόλεμο στο Αφγανιστάν. Εβλεπα στρατιώτες να περπατούν στη γειτονιά. Ηταν μια καθημερινή υπενθύμιση της ύπαρξής τους. Ενας από τους κύριους ήρωες του βιβλίου εργάζεται σε αυτό το νοσοκομείο. Με αυτόν τον τρόπο θέλησα να τονίσω την ανάγκη για θεραπεία, αναγέννηση και επιστροφή στη ζωή. Σκέφτηκα πως θα μπορούσα να συνδέσω ένα ρατσιστικό περιστατικό με τον πόλεμο υπό το πρίσμα της κυριολεκτικής και μεταφορικής θεραπείας. Εγραψα το βιβλίο το 2007, όταν η Αμερική έβγαινε από μια «σκοτεινή εποχή» της διακυβέρνησης Μπους. Ημουν πεπεισμένος πως ο Ομπάμα θα τα κατάφερνε καλύτερα.

Οι χαρακτήρες σας είναι απλοί. Είναι τα τσιγάρα που καπνίζουν, τα αυτοκίνητα που οδηγούν. Τους περιγράφετε εμμένοντας στη λεπτομέρεια. Γιατί;

Η παρατήρηση είναι ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι τον κόσμο. Θα μπορούσα να είχα γίνει αστυνομικός, ακριβώς επειδή παρατηρώ τα πάντα. Το τι μάρκα ουίσκι πίνει κάποιος ή ποιο αυτοκίνητο οδηγεί τον χαρακτηρίζει. Κοιτώντας τους ανθρώπους εξωτερικά προσπαθώ να καταλάβω ποιοι πραγματικά είναι.

Οι ήρωες είναι επίσης αποτέλεσμα των επιλογών τους.

Οι επιλογές των ηρώων πάρθηκαν από τη στιγμή που τα τρία παιδιά πρωτομπήκαν στη γειτονιά των Αφροαμερικανών. Ο Αλεξ Πάππας, για παράδειγμα, ακόμα και αν δεν συμφωνούσε με τις πράξεις των φίλων του δεν έδειξε το αναγκαίο θάρρος ώστε να βγει έγκαιρα από το αυτοκίνητο. Εκεί άρχισαν οι επιλογές που τον σημάδεψαν για μια ζωή. Ωστόσο, ήδη από τον τίτλο του βιβλίου επισημαίνω πως όλα μπορούν να αλλάξουν. Ο τίτλος αποδίδεται καλύτερα ως «Αναστροφή» (Turnaround), όχι μόνο «Αδιέξοδο». Δεν χρειάζεται να είσαι 18 χρονών για να αναστρέψεις τα κακώς κείμενα. Μπορείς να είσαι κάλλιστα στα 50 και στα 60. Δικαιούσαι ακόμα μια δεύτερη ευκαιρία.

Η ιστορία σας θυμίζει τα πρόσφατα γεγονότα στην περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα στην Αθήνα. Εδώ τέτοια κρούσματα ρατσισμού είναι ακόμα κάτι νέο, έχουν όμως ξεπεραστεί στην Αμερική;

Ακόμα και αν τα πράγματα δείχνουν να έχουν καλυτερεύσει, ο ρατσισμός στις ΗΠΑ εξακολουθεί να υπάρχει. Εχει τύχει πολλές φορές η Αστυνομία να σταματήσει τον μεγαλύτερο θετό γιο μου για έλεγχο στο αυτοκίνητο, επειδή είναι μαύρος. Δεν θα σταματούσαν εμένα για έναν τέτοιο έλεγχο, ούτε τους λευκούς γείτονές μας. Πριν από έναν χρόνο, ο γιος μου στεκόταν έξω από το σπίτι μας και η Αστυνομία τον ρώτησε τι κάνει εκεί. «Εδώ ζω». Ο αστυνομικός δεν μπορούσε να πιστέψει πως ένα μαύρο παιδί ζούσε σε μια μεσοαστική γειτονιά.

Είναι ο χαρακτήρας του Αλεξ Πάππας αυτοβιογραφικός;

Ναι. Οι σκηνές που περιγράφω από το εστιατόριο είναι σκηνές που έζησα ως παιδί. Ηθελα να τις καταγράψω στο χαρτί ως ανάμνηση. Ηθελα να δείξω πώς ήταν να είσαι δεύτερης γενιάς Ελληνοαμερικανός, που εργάζεσαι στην οικογενειακή επιχείρηση. Στα 17 μου πυροβόλησα κατά λάθος έναν φίλο μου στο πρόσωπο. Τότε νόμιζα πως η ζωή μου είχε τελειώσει, πως έχασα την εκτίμηση των γονιών μου. Προέβαλα αυτά τα συναισθήματα στον χαρακτήρα του Αλεξ Πάππας. Ουσιαστικά, συνέδεσα το ρατσιστικό περιστατικό στο Κεν Γκαρ με τη δική μου ιστορία όταν ανέλαβα καθήκοντα διαχείρισης του εστιατορίου αφού ο πατέρας μου αρρώστησε. Αυτό ήταν για μένα το σημείο της αναστροφής. Απέδειξα στους γονείς μου πως δεν ήμουν ένα περιθωριακό παιδί, αλλά μπορούσα να συνεισφέρω στην οικογένεια.

Κ.Β.