20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Οι Ελληνες είµαστε προσκολληµένοι σε παραδόσεις και έθιµα του Πάσχα

Μια έκθεση µε 2.000 διακοσµηµένα αυγά µπορούν να δουν οι επισκέπτες του Κέντρου Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης του Δήµου Αθηναίων. Η επιµελήτριά της Αικατερίνη Πολυµέρου – Καµηλάκη µιλάει για όλα εκείνα τα έθιµα, από τα κόκκινα αυγά µέχρι το σουβλιστό αρνί, που κάνουν το ελληνικό Πάσχα ξεχωριστό και ιδιαίτερο.

1 Διατηρούµε ως χώρα τα έθιµά µας;

Είµαστε αρκετά προσκολληµένοι σε ορισµένες παραδόσεις, ιδιαίτερα αυτές που συνδέονται µε τον εθιµικό κύκλο του χρόνου. Αυτό µας ξεχωρίζει από τους Ευρωπαίους.

2 Με ποιο είµαστε περισσότερο συνδεδεµένοι;
Τα έθιµα του Πάσχα, που συµπίπτουν και µε τιςώς τώρα αλλαγές στην ανοιξιάτικη φύση, είναι τα πιο σταθερά.

3 Σε ποια περιοχή αναβιώνουν τα περισσότερα έθιµα;

Σε όλη την Ελλάδα εορτάζεται µε λαµπρότητα. Σε κάποιες περιοχές, πάντως, µε κάποια ιδιαίτερα τονισµένα, για λόγους τουριστικούς, έθιµα (Σκιάθος, Χίος, Κέρκυρα)

4 Ενα άγνωστο έθιµο που διατηρείται ακόµη;

Στη Θεσσαλία επί τρεις µέρες µετά το Πάσχα οι γυναίκες κατά σειράν ηλικίας χορεύουν στα µεσοχώρια τραγουδώντας πασχαλινά τραγούδια.

5 Τα έθιµο των βαµµένων αυγών;

Το συναντάµε στη µυθολογία πολλών λαών: Στο πέτρινο κτέρισµα των νεολιθικών τάφων της Χαλκιδικής, στο πήλινο των πρωτόγονων τάφωντης Ρωσίας ώς το αυγό του Πάσχα των χριστιανών.

6 Τι συµβολίζει;
Τηζωή.Τοβρίσκουµε στους αρχαίους τάφουςµαζί µε άλλα κτερίσµατα που συνοδεύουν τους νεκρούς ως σύµβολο της αιωνιότητας. Το βάψιµο του αυγού µε τον συµβολισµό του κόκκινου χρώµατος από το αίµα της θυσίας του Χριστού αποτελεί για το Πάσχα απαραίτητο σύµβολο.

7 Υπάρχουν πασχαλινά έθιµα που έχουν χαθεί;
Το θάψιµο του κόκκινου αυγού στο αµπέλι για να µην το πιάνει το χαλάζι, είναι κάτι που σήµερα έχει ξεχαστεί.

8 Το πιο παλιό έθιµο;
Στις Σέρρες. Κατά την περιφορά του Επιταφίου οι γυναίκες τοποθετούν στο κατώφλι την εικόνα του Εσταυρωµένου µε λουλούδια, κεριά και θυµίαµα. ∆ίπλατοποθετούν ένα πιάτο στο οποίο έχουν φυτέψει φακή ή κριθάρι πριναπό µερικές ηµέρες και έχει δηµιουργήσει χλόη. Το έθιµο θυµίζει τους αρχαίους «κήπους του Αδώνιδος».

9 Το πιο καινούργιο;
Είναι πολλά τα έθιµα που προστέθηκαν κυρίως όσον αφορά στο πασχαλινό τραπέζι, στην προσφορά δώρων, που έχουν σχέση µε την µετακίνηση των πληθυσµών, τη διαφήµιση, το εµπόριο.

10 Η διατήρηση των εθίµων τι δείχνει για µια κοινωνία;

Τα έθιµα απηχούν προγε- νέστερες επιστηµονικές ή και εµπειρικές γνώσεις.

11 Η βαρβαρότητά τους µε τι συνδέεται;

Οι µικρές κοινωνίες λειτουργούσαν µε κανόνες, για να εξασφαλίζουν την ευταξία και να προλαµβάνουν τις παραβάσεις των αρχών της.

12 Ενα από αυτά είναι και το κάψιµο τους Ιούδα…

Ετσι ο προδότης, ο κλέφτης, ο µοιχός και η µοιχαλίδα αντιµετώπιζαν την απαξίωση και την τιµωρία. Ο προδότης εδώ λέγεται Ιούδας, ο οποίος πρέπει να πληρώσει.

13 Το πιο βάρβαρο;
∆εν υπάρχουνβάρβαρα έθιµα. Υπάρχουν βάρβαροι άνθρωποι. Ο,τι γίνονταν στις παραδοσιακές κοινωνίες είχε τον λόγο του.

14 Ποια έθιµα εκλείπουν και γιατί;

Οσα η σύγχρονη κοινωνία δεν µπορεί να υποστηρίξει, είτε επειδή πλέον έχειπροχωρήσει όσον αφορά στις γνώσεις της για τον κόσµο είτε επειδή έχει αλλάξει η θρησκεία.

15 Τι συµβάλλει στη διατήρησή τους;

Οι θρησκείες και οι λατρευτικές διαδικασίες που αυτές υπαγορεύουν. Κάθε λαός, βεβαίως, ανάλογα µε την ψυχοσύνθεσή του, το κλίµα, τιςασχολίες του, τοπολιτισµικό του επίπεδο διαµορφώνει τις δικές του συνήθειες.

16 Συνδέονται µε άλλες κοινωνικές ανάγκες;
Η Ορθοδοξία, µε κύριο χαρακτηριστικό τηςτο ανθρώπινο µέτρο, έχει προσαρµοστεί στην ψυχοσύνθεση του ελληνικού λαού και έχει δηµιουργήσει ένα ελληνοχριστιανικό κράµα µε ιδιαίτεροενδιαφέρον και διάρκεια.

17 Κάποια, όµως, θέτουν σε κίνδυνο την σωµατική ακεραιότητα των πολιτών…

Οι κρότοι,ενταγµένοιστην πασχαλιάτικη εθιµολογία της αποτροπής του κακού και του θανάτου, προέρχονταν από τις καµπάνες (ακίνδυνες), το σπάσιµο των αυγών και τους πυροβολισµούς. Εξελίχθηκε σε µια επιχείρηση τρόµου που εγκυµονεί κινδύνους.Η υπερβολή είναι πάντοτε επικίνδυνη. 18 Τι συµβολίζει το σουβλιστό αρνί;

Τη θυσία του Χριστού. Είναι µάλλον ερµηνείαηοποία σχετίζεται µε την εικόνατης Μητέρας Παναγίας, ηοποία «ηλάλαζεν» καθώς έβλεπε τον Χριστό, «τον άρνα, εν σφαγή». 19 Ενα αγαπηµένο σας έθιµο;

Ο Επιτάφιος: το κουβούκλιο – τάφος, ολάνθιστος, ο θρήνος µε το δηµώδεςµοιρολόι της Παναγίας και τα δηµοτικοφανή εγκώµια γεµάτα απόαγάπη για την επίγεια ζωή και την ωραιότητα του θρηνουµένου, η απόλυτη νηστεία και κατάνυξη. 20 Τι θα δουν όσοι επισκεφθούν την έκθεση «Διακοσµηµένα αυγά απ’ όλο τον κόσµο»;

Το υλικό ανήκειστον Νίκο Παπαγεωργίου και οι επισκέπτες θα χαρούν περίπου δύο χιλιάδες αβγά διακοσµηµένα µε όλες τις τεχνικές και τα χρώµατα, πλαισιωµένα από σχετικά ελληνικά έθιµα του Λαζάρου και του Πάσχα.