«Αναπνέουµε µ’ ένα πνευµόνι»

«Ελεγαν συνεχώς πως είµαι ένας σκατοάραβας, κι εγώ απαντούσα: µπορεί εσείς να µ’ έχετε χεσµένο, εγώ όµως σκατάς δεν είµαι». Μιλάει ο παλαιστίνιος οδηγόςταξί που εξυπηρετεί τακτικά µιαπροοδευτική εβραϊκή οικογένειατης Ιερουσαλήµ. Είχε πάει στο αεροδρόµιο τουΤελ Αβίβ για να παραλάβει τον πατέρα, και οι αστυνοµικοί της πύλης ελέγχου τον κράτησαν µισή ώρα ανακρίνοντάς τον.

Τέτοιες φράσεις της καθηµερινό τητας χρησιµοποιεί ο ισραηλινός Νταβίντ Γκρόσµαν στο καινούργιο του µυθιστόρηµα «Στο τέλος τηςγης» για να καταδείξει και να εξηγήσει πώς η σύγκρουσηστη Μέση Ανατολή – που έχει κλιµακωθεί µετά την ισραηλινή νίκητου 1967 στον Πόλεµο των Εξι Ηµερών – αντανακλάται στην εύθραυστη σφαίρα της οικογενειακής ζωής όλων των κατοίκων της περιοχής. «Αισθανόµαστε διαρκώς σαν να αγωνιζόµαστε να αναπνεύσουµε µ’ έναπνευµόνι», µας έλεγε προχθές ο 57χρονος συγγραφέας όταν τον συναντήσαµε στο σπίτι του µε τον Ανταίο Χρυσοστοµίδη για ένα ντοκιµαντέρ – πορτρέτο τηςνέας σειράς«Οι κεραίες της εποχής µας» (ΝΕΤ, παραγωγή S.M.art).

Εκεί, στοκαταπράσινοπροάστιο της Μεβασέρετ Σιών,σε ένα συγκρότηµα µικρών διώροφων µονοκατοικιών πουαντικρύζει την Ιερουσαλήµ («ξέρετε, µπορείς να είσαι άθεος, λαϊκός µέχρι το κόκαλο, αλλά και πολύ Εβραίος ταυτόχρονα»), το2004 συνέλαβε την Ορα, την πρωταγωνίστρια τουβιβλίου του, η οποία αντιµάχεταιτην πολεµική νοοτροπία των σηµερινών Ισραηλινών και εκφράζει τη δυνατότητα να σκέφτεται κανείς και να δρα εναλλακτικά ακόµη και µέσα σε συνθήκες απόλυτης φρίκης, απόλυτης αγριότητας,απόλυτης σοβινιστικής καιεθνικιστικής παράνοιας. Αυτό αγωνίζεται νακάνει και ο ίδιος οΓκρόσµαν απότότε που ήταν κεντρικός άνκορµαν στο κρατικό ισραηλινόραδιόφωνο καιείχε µάλισταπροβλέψει το1987 σε µια επεισοδιακή συνέντευξή του µε τον τότε πρωθυπουργό Γιτζάκ Σαµίρ το ξέσπασµα της πρώτης παλαιστινιακής ιντιφάντα στα κατεχόµενα εδάφη. Σήµερα, εξακολουθεί να κρατά την ίδια εναλλακτική στάση και στηλιτεύειτην ενδοϊσραηλινή διάσταση αριστερών- δεξιών, κοσµικών(λαϊκών) – θρήσκων, Σεφαραδιτών – Ασκενάζι, αλλά και κατεβαίνει συστηµατικά σε διαδηλώσεις ενάντια στον επεκτατισµό των ισραηλινών εποίκων στα εδάφη των Παλαιστινίων. Κι αυτό, παρ’ ότι το 2006, δυο µέρες πριν από την κατάπαυση του πυρός στον δεύτερο Πόλεµο του Λιβάνου, έχασε τον δευτερότοκο γιο τουπου µαχόταν στην πρώτη γραµµή,φαντάρος στατεθωρακισµένα.

«Με έσωσε αυτό το βιβλίο»µάς είπε, «γιατί γράφοντάς το κατάφερα να καταπολεµήσωτην ψυχολογία του θύµατος». Κι όταντον βλέπεις σήµερα µαζί µε τη γυναίκα του, τη Μιχάλ, κλινική ψυχοθεραπεύτρια και µούσα του, όταν βλέπεις το ανήσυχο βλέµµα του και το γλυκό χαµόγελό του µπροστά στις φωτογραφίες του 22χρονου Γιούρι στη βιβλιοθήκη του καθιστικού του, όταν σου λέει πόσο τρέµει για τη 19χρονη κόρη του τη Ρουθ, που κάνει τώρα κι εκείνη τηθητεία της,καταλαβαίνεις ότι το εννοεί. Αυτό το τραγικό συµβάν πουχτύπησε τηνοικογένειά του ενίσχυσε την αποφασιστικότητά του να καταπολεµήσει την κοινοτοπία του κακού (τον εκφράζει αυτός οόρος της Χάνα Αρεντ) «στην οποία είµαστεπαγιδευµένοι οι Ισραηλινοί από το 1967. Τότε αισθανθήκαµε ότιαυτή η µικρή εθνότητα που κινδύνευε να εξοντωθεί είχετη δύναµη να υπαγορεύει στουςάλλους τι να κάνουν. Από τότε είµαστε σαν εξαρτηµένοι από αυτόν τον πειρασµό της εξουσίας στα κατεχόµενα».

Η ψυχοσύνθεση των Ισραηλινών είναι κάτι που τον απασχολεί ιδιαίτερα καθώς παρατηρεί ότι «ακόµα και οι πλέον προοδευτικοί νέοι, όταν πηγαίνουνφαντάροι, συχνά καταλήγουν νακάνουν τη βρώµικη δουλειά» ήνα βυθίζονται στην απάθεια, ακυρωµένοι από τις καθηµερινές ωµότητες Ισραηλινών και Παλαιστινίων, «διότι βασανίζονται απότην αντίφασηότι ενώ έχουν µεγαλώσει µε αντιµιλιταριστικές ιδέες, συµµετέχουν σε έναν στρατό κατοχής.Κάθε φυσιολογικός άνθρωπος σε τούτον τοντόπο νιώθει εντέλει όπως ένα πιόνι που δεν µπορεί να πάρει τον έλεγχο της παρτίδας. Ε! λοιπόν αυτό εγώ δεν το αποδέχοµαι. Και κάνω τηνκριτική µου δηµόσια µαζί µε τους συγγραφείς Αµος Οζ και Αβραάµ Γεοσούα. Είµαστε οι “Τρεις τενόροι της ειρήνης”, που ζητάµε την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους.

Ενώ όµως υπάρχουν αρκετοί διανοούµενοι που συµφωνούν, αν τους ζητήσεις να το υπογράψουν, θα φτύσεις αίµα µέχρι να βρεις κανέναν να δεχτεί…».

Ο συγγραφέας αποδίδει τη στάση της πατρίδας του στον «πειρασµό της εξουσίας»

Οι «τρεις τενόροι της ειρήνης»

Κάθε φυσιολογικός άνθρωπος σε τούτον τον τόπο νιώθει όπως ένα πιόνι που δεν µπορεί να πάρει τον έλεγχο της παρτίδας. Ε! λοιπόν αυτό εγώ δεν το αποδέχοµαι. Και κάνω την κριτική µου δηµόσια µαζί µε τους συγγραφείς Αµος Οζ και Αβραάµ Γεοσούα. Είµαστε οι «τρεις τενόροι της ειρήνης» που ζητάµε την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους

«Το Παλαιστινιακό θα επηρεαστεί από τις εξελίξεις στον αραβικό κόσµο»

Τις προάλλες ύστερα από πολύ καιρό έσκασε µια ακόµη βόµβα σε κεντρικό σταθµό λεωφορείων της ιερουσαλήµ µε θύµα µια γυναίκα. οµως ο Γκρόσµαν αρνείται να υποκύψει στην κυρίαρχη λογική των αντιποίνων, όπως αρνείται και να παραλύσει.

Η εξέγερση των αραβικών λαών θα βοηθήσει καθόλου κατά τη γνώµη σας στη λύση του ισραηλοπαλαιστινιακού προβλήµατος;

πρόκειται για µια επανάσταση κοινωνική, που µε συγκινεί βαθιά. Είναι εντυπωσιακό που αυτός ο κόσµος σπάει τις αλυσίδες του. οµως οι εξελίξεις θα εξαρτηθούν από το ποιοι θα αναλάβουν την εξουσία. ∆εν γνωρίζω την απάντηση και νοµίζω ότι ούτε οι Αιγύπτιοι, οι Σύροι ή οι υεµενίτες τη γνωρίζουν ακόµη. Φυσικά το ισραήλ ίσως να ανησυχεί διότι το καθεστώς του Μουµπάρακ ήταν σταθερό, διεφθαρµένο βέβαια και καταπιεστικό, αλλά πολύ βολικό για την ισραηλινή κυβέρνηση, η οποία φοβάται µήπως ανέβουν στην εξουσία οι Αδελφοί Μουσουλµάνοι. Εγώ βλέπω σηµάδια που µε προβληµατίζουν και άλλα που µε κάνουν να ελπίζω. Το ζητούµενο είναι από εδώ και πέρα, πόσο θαρραλέα θα διεκδικήσει ο αιγυπτιακός λαός τη δηµοκρατία. … και ποια δηµοκρατία έχουν στο µυαλό τους οι Αραβες…

Βέβαια. ∆ιότι δεν αρκεί να ανατρέψουν το παλαιό καθεστώς. ∆ηµοκρατία σηµαίνει σεβασµός για τα δικαιώµατα κάθε ανθρώπινης ύπαρξης. Σηµαίνει ισότητα για τις γυναίκες – την ώρα που η µεγαλύτερη αρρώστια στον αραβικό κόσµο είναι ο τρόπος που αντιµετωπίζει τις γυναίκες –, σηµαίνει ισότητα για τους κόπτες, για τους χριστιανούς, για τους οµοφυλόφιλους κ.λπ. Η ουσιαστική δηµοκρατία δεν είναι το καθεστώς της πλειονότητας αλλά το καθεστώς που σέβεται τις ανάγκες των µειονοτήτων. Θα ήταν άραγε αλλιώς τα πράγµατα εάν υπήρχε κάποια ισχυρή προσωπικότητα στην ηγεσία των Παλαιστινίων, ένας Μπαργκούτι λ.χ.;

Είναι γεγονός ότι ο πρόεδρος της παλαιστινιακής Αρχής Μαχµούτ Αµπάς και ο Σαλάµ Φαγιάντ είναι πραγµατιστές, πιο λογικοί, και αντιµετωπίζουν τις σχέσεις µε το ισραήλ από µια οπτική µη βίας. Αλλά δεν έχουν την εθνική υποστήριξη που θα τους επέτρεπε να κάνουν τις αναγκαίες θαρραλέες παραχωρήσεις, δεδοµένου ότι η Χαµάς είναι τελείως αντίθετη σε µια τέτοια ειρήνη. Από την άλλη, ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαµίν Νετανιάχου που ηγείται ενός συνασπισµού σκληροπυρηνικής ∆εξιάς, είναι πολύ δηµοφιλής και θα µπορούσε να κάνει τολµηρά βήµατα, ακόµα και αν µια µερίδα του συνασπισµού αποφάσιζε να αποσχιστεί. ούτε αυτός όµως αποφασίζει το µεγάλο άλµα. Ενα άλµα που προϋποθέτει ότι τόσο οι µεν όσο και οι δε, θα υπερβούν το ένστικτο επιβίωσής τους και θα επιµείνουν σε µια ειρηνευτική διαδικασία που είναι σίγουρο ότι θα γίνει στόχος φονταµενταλιστών και από τις δύο πλευρές. ∆εν ξέρω αν είναι σε θέση να κάνουν κάτι τέτοιο ο Αµπάς και ο Νετανιάχου. Ξέρω όµως ότι για να το αποφασίσουν θα χρειαστούν ενθάρρυνση, αν όχι πίεση. Και ο µοναδικός που θα µπορούσε να ασκήσει πίεση για να αρχίσουν οι διαπραγµατεύσεις, είναι ο πρόεδρος οµπάµα.

∆ιότι η κατάσταση έχει βαλτώσει και η ειρήνη βρίσκεται εκτός ισραηλινής ατζέντας. Και αν την υπερασπίζεσαι όπως εγώ και κάποιοι ακόµη, θεωρείσαι αφελής και ονειροπόλος…