ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εκείνοι που «δεν υπάρχουν»

Σχολιάζοντας τη «Βερενίκη» τουΡακίνα, ο Ρολάν Μπαρτ είχε αποφανθεί ότι το τίποτα, η αυταπάτη, µπορεί να είναι ακόµα και µια απόστασηπου έχει διανυθεί µε πολύ κόπο. Αρχές του2011, οι πολιτικές στοχεύσεις του Μαρτίου 2000 για µια Ευρώπη – ισχυρότερη Οικονοµία της Γνώσης στον πλανήτη φαντάζουν πολύ µακρινές. Σχεδόν σαν αυταπάτη. Η πολυεπίπεδη κρίση ράγισε τον καθρέπτη της ευηµερίας και επέτρεψε την εικόνα της µη-Ευρώπης να επαναπροβάλει ως δυσοίωνη (αν καιευτυχώς ακόµα αποτρέψιµη) πιθανότητα.

Και µέσα σε όλα αυτά, η Κοινωνική Ευπάθεια διευρύνεται και, κυρίως, λειτουργεί αποδοµητικά στη σταθερότητα και στην κοινωνικήσυνοχή. Και επιβάλλει τη στροφή της δηµόσιας πολιτικής σε εκείνα τα πεδία της κοινωνικής πραγµατικότητας όπου τα αδιέξοδα δείχνουν αµετάκλητα, ήκιστα διερευνηµένα και, κυρίως, εκρηξιγενή.

Ενα τέτοιο πεδίο, αποτελούν οι NEETs (Young People – Not in Education, Employmentor Training). Είναι οινέοι άνθρωποι (15-29ή 15-24), που «δεν υπάρχουν πουθενά», δεν καταγράφεται η παρουσία τους σε κανένα πεδίο µέριµνας του Κοινωνικού Κράτους. Οι «απόντες» αυξάνονται στην Ευρώπη, παρακολουθώντας µια ανάλογη διεθνή τάση. Το συγκεκριµένο φαινόµενο σχετίζεται µε τη διεύρυνση µιας κατηγορίας νέων, πουσυνήθως διαρρέουν από το τυπικό σύστηµαεκπαίδευσης (drop outs) και στη συνέχεια παραµένουν εκτός πλαισίου κατάρτισης και απασχόλησης, µε αποτέλεσµα να ωθούνται στον κοινωνικό αποκλεισµό. Σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες τούς χαρακτηρίζουν «απόντες», «quitters», «escaπsts», «settlers» και «rebels». Τις περισσότερες φορές, ωστόσο, η απουσία των νέων από την εκπαίδευση, την απασχόληση ή την κατάρτιση αποτελεί παράγωγο άµεσου ή έµµεσου εξαναγκασµού, απολύτως συναρτηµένο µε ελλείψεις σε κοινωνικό, πολιτικό, µορφωτικό και πολιτισµικό κεφάλαιο.

Ηδη από τον Απρίλιο του 2008, στη σύσκεψη της ΜόνιµηςΕπιτροπής για τους ∆είκτες και τα Κριτήρια Αναφοράς (SGIB) της ΕυρωπαϊκήςΕπιτροπής στη Σλοβενία, όπου πρωτοετέθη επισήµως το ζήτηµα NEETs, το πρόβληµα έχει ενταθεί όπως και η ανάγκη για µια πιο συστηµατική διερεύνησή του. Το 2010, το SGIB δηµοσιοποίησε στοιχεία, µε βάση και το EU Labour Force Survey του 2010, που µάλλον αίρουν κάθε αισιοδοξία. Yποδεικνύουν ότι οι NEETs αυξάνονται τόσο κατά απόλυτο αριθµό όσο και ποσοστιαία. Ιδιαίτερα ανησυχητικές διαστάσεις προσλαµβάνει το φαινόµενο στηνηλικιακή κατηγορία 20-24. Επιπρόσθετα, φαίνεται ότι ο συνδυασµός χαµηλού εκπαιδευτικού επιπέδου και καθυστέρησης ένταξης στην αγορά εργασίας αποκρυσταλλώνεται σε πάγια υστέρηση και διευρύνει περαιτέρω τις δυσκολίες ένταξης στην απασχόληση. Σχεδόν µετατρέπει την ευπάθεια σε δύστηνο µοίρα. Στην Αγγλία, οι NEETs υπολογίζονταιστις 206.000 ενώ, σύµφωνα µε άλλες πηγές,το 10% του πληθυσµού µεταξύ 16 και19 χρονών ήδη πριν από την κρίση ήταν NEETs (SFR, 2007). Σε απάντηση σχετικής επερώτησης, o ιρλανδός υπουργός Παιδείας εκτίµησε ότι NEETs είναι 15% του πληθυσµού 16-24 χρονών (Northern Ireland Assembly, 2009). Συγχρόνως, όλες οι σχετικές µελέτες µεταξύ 2009 και 2010 αναδεικνύουν το µέγεθος του προβλήµατος στην Ευρώπη των 27, όχι µόνο για τους NEETs που ανήκουν στην ηλικιακήοµάδα των 15 έως 24 ετών, αλλά και εκείνους µεταξύ 25 και 29 ετών. Τα ποσοστά είναι ιδιαίτερα υψηλά για τις περισσότερες χώρες. Οι NEETs δεν περιορίζονται στις χώρες της Ε.Ε. καθώς π.χ. στην Ιαπωνία ανέρχονται στους 604.000, ενώ περίπου 2,5 εκατοµµύρια συνιστούν µια συναφή ευάλωτη οµάδα (freeters).

Και η Ελλάδα; Πού στέκεται απέναντι σε όλα αυτά η Ελλάδα; ∆εν υπάρχουν διασταυρωµένα επίσηµα στοιχεία για τους NEETs. Από τα στοιχεία της Ε.Ε. εκτιµάται ότι για το 2008-09, το ποσοστό στην ηλικιακή υποκατηγορία 15-19 είναι 6,9%, όµως στη διευρυµένη κατηγορία 15-24 το ποσοστό φτάνει στο 11,7%, µεγαλύτερο δηλαδή από τον µέσο όρο των 27. Ωστόσο, ούτε εδραιωµένη συζήτηση στη δηµόσια σφαίραυπάρχει ούτε ερευνητικά θεµελιωµένη προσέγγιση του προβλήµατος έχει γίνει, συνθήκη που ευνοεί τη διεύρυνση του φαινοµένου των NEETs. Ολα τα προηγούµενα αναδεικνύουν σε µείζονα αναγκαιότητα την άµεση ανάπτυξη ενός δικτύου κοινωνικής προστασίας για αυτήν την ευάλωτη οµάδα υψηλού κινδύνου για κοινωνικό αποκλεισµό. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει µια ερευνητικά και εµπειρικά θεµελιωµένη ανάλυση του προβλήµατος που µπορεί να καταλήξει στη διαµόρφωση δηµόσιας πολιτικής (ό,τι στην ουσία ορίζεται διεθνώς ως evidence-based policy making).

Είναι µεγάλη η απόσταση που οφείλει να διανυθεί. Κι επώδυνη. Αλλά αν διανυθεί σωστά είναι βέβαιο ότι δεν θα καταλήξει σε αυταπάτη.

Μεγάλη η αναγκαιότητα για την άµεση ανάπτυξη ενός δικτύου κοινωνικής προστασίας για αυτήν την ευάλωτη οµάδα υψηλού κινδύνου για κοινωνικό αποκλεισµό

Ο Νίκος Παπαδάκης είναι αναπληρωτής καθηγητής και πρόεδρος του Τµήµατος Πολιτικής Επιστήµης του Πανεπιστηµίου Κρήτης