«Να µην προδώσουµε τη µνήµη των θυµάτων»

Ο νοµπελίστας Λογοτεχνίας Κενζαµπούρο Οέ, «συνείδηση» της Ιαπωνίας, υπενθυµίζει σε συνέντευξή του στη γαλλική εφηµερίδα «Λε Μοντ» µε αφορµή την πυρηνική κρίση στον σταθµό της Φουκουσίµα, το καθήκον της πίστης στη µνήµη των νεκρών και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

Ποια είναι κατά τη γνώµη σας η σηµασία της καταστροφής που ζει σήµερα η Ιαπωνία για τη σύγχρονη Ιστορία;

Εδώ και µερικές ηµέρες, οι ιαπωνικές εφηµερίδες δεν µιλούν παρά για την καταστροφή που ζούµε και κατά τύχη ένα άρθρο µου, το οποίο έγραψα την παραµονή του σεισµού, δηµοσιεύθηκε στην απογευµατινή έκδοση της εφηµερίδας «Ασάχι» στις 15 Μαρτίου. Αναφερόµουν στη ζωή ενός ψαρά της γενιάς µου, ο οποίος είχε προσβληθεί από ραδιενέργεια κατά τη δοκιµή της βόµβας υδρογόνου στην ατόλη Μπικίνι. Τον είχα συναντήσει όταν ήµουν 18 ετών. Στη συνέχεια, αφιέρωσε τη ζωή του να καταγγέλλει την απάτη τουµύθου της πυρηνικής αποτροπής και την αλαζονεία αυτών που τον προέβαλλαν. Ηταν άραγε ένα σκοτεινό προαίσθηµα αυτό που µε ώθησε να αναφερθώ σε αυτό τον ψαρά ακριβώς την προηγουµένη της καταστροφής; Ο άνθρωπος αυτόςείχε αγωνιστεί επίσης κατά των πυρηνικών σταθµών και είχε καταγγείλει τους κινδύνους που υπάρχουν.

Φλερτάρω πολύ καιρό µε το σχέδιο να ανατρέξω στη σύγχρονη Ιστορία της Ιαπωνίαςθεωρώντας σηµεία αναφοράς τρεις οµάδες ανθρώπων: τους νεκρούς των βοµβαρδισµών στη Χιροσίµα και το Ναγκασάκι, αυτούς που µολύνθηκαν από τη ραδιενέργεια στο Μπικίνι και τα θύµατα των εκρήξεων σε πυρηνικές εγκαταστάσεις. Αν εγκύψει κάποιος στην Ιστορία της Ιαπωνίας µε το βλέµµα αυτών των νεκρών, των θυµάτων της πυρηνικής ενέργειας, η τραγωδία τους γίνεται φανερή.

Σήµερα διαπιστώνουµε πως ο κίνδυνος των πυρηνικών σταθµών έχει γίνει πραγµατικότητα. Οποια και να είναι η έκβαση της καταστροφής που σηµειώνεται τώρα και µε όλο τον σεβασµό που τρέφω στις ανθρώπινες προσπάθειες πουκαταβάλλονται για τον περιορισµό της,η σηµασία της είναι αναµφισβήτητη:η Ιστορία της Ιαπωνίας έχειµπει σε νέα φάση και ακόµη µία φοράβρισκόµαστε κάτω από το βλέµµα των θυµάτων της πυρηνικής ενέργειας, αυτών των ανδρών και γυναικών που επέδειξαν µεγάλο θάρρος µέσα στον πόνο τους. Το δίδαγµα που θα αντλήσουµε από αυτή την καταστροφή θα εξαρτηθεί από τη σταθερή απόφαση των επιζώντων να µην επαναλάβουν τα ίδια λάθη.

Η καταστροφή αυτή συνδυάζει µε τραγικό τρόπο δύο φαινόµενα: το γεγονός ότι η Ιαπωνία
είναι ευάλωτη στους σεισµούς και τον κίνδυνο που ελλοχεύει από την πυρηνική ενέργεια. Το πρώτο είναι µια πραγµατικότητα, την οποία αντιµετωπίζει η χώρα από αρχαιοτάτων χρόνων. Το δεύτερο είναι έργο του ανθρώπου. Τι έχει συγκρατήσει η Ιαπωνία από την εµπειρία της Χιροσίµα;

Το µεγάλο µάθηµα που οφείλουµε να αντλήσουµε απότο δράµα της Χιροσίµα είναι η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, των ανδρών και των γυναικών που σκοτώθηκαν επιτόπου καθώς και αυτών που προσβλήθηκαν από τη ραδιενέργειακαι υπέφεραν επί χρόνια.

Οι Ιάπωνες, οιοποίοι είχαν την εµπειρία του πυρηνικού πυρός, δεν πρέπει να σκέφτονται την πυρηνική ενέργεια µε όρους βιοµηχανικής παραγωγικότητας, δεν πρέπει δηλαδή να προσπαθούν να αντλήσουν από την τραγική εµπειρία της Χιροσίµα µια συνταγή ανάπτυξης. Οπωςσε περίπτωση σεισµού,τσουνάµι και άλλων φυσικών καταστροφών, πρέπει να χαράξουµε την εµπειρία της Χιροσίµα στη µνήµη της ανθρωπότητας: είναι µια καταστροφή ακόµη πιο τραγική από τις φυσικές καταστροφές επειδή οφείλεται στο χέρι του ανθρώπου. Αν υποτροπιάσουµε, επιδεικνύοντας µε τους πυρηνικούς σταθµούς την ίδια ασυνέπεια έναντι της ανθρώπινης ζωής, αυτή θα είναι η χειρότερη προδοσία της µνήµης των θυµάτων της Χιροσίµα. Πάνω από εξήντα χρόνια µετά την ήττα της, η Ιαπωνία µοιάζει να έχει ξεχάσει τις δεσµεύσεις που είχε αναλάβει τότε: συνταγµατικά θεσπισµένος ειρηνισµός, απάρνηση της στρατιωτικής ισχύος, τρεις αντιπυρηνικές αρχές. Πιστεύετε ότι αυτή η καταστροφή θα αφυπνίσει µια συνείδηση αµφισβήτησης;

Εκ των πραγµάτων η Ιαπωνία ανασύστησε σταδιακά µιαένοπλη δύναµη, ενώ οιµυστικές συµφωνίες µε τις ΗΠΑ επέτρεψαν να εισαχθούν στο Αρχιπέλαγοςπυρηνικά όπλα, καθιστώντας κενέςπεριεχοµένου τις τρεις επίσηµες αντιπυρηνικές αρχές. Ωστόσο, αυτό δεν σηµαίνει ότι παραµελήσαµετα ιδεώδη των ανθρώπων µεταπολεµικά. Οι νεκροί που µας κοιτούσανµας υποχρέωναν να σεβόµαστε αυτά τα ιδεώδη. Η µνήµη των θυµάτων της Χιροσίµα και του Ναγκασάκι µας εµπόδιζε να σχετικοποιήσουµε τον ολέθριο χαρακτήρα των πυρηνικών όπλων στο όνοµα του πολιτικού ρεαλισµού. Είµαστε αντίθετοι σε αυτά. Παράλληλα όµως αποδεχόµαστε τον εκ των πραγµάτων επανεξοπλισµό και τη στρατιωτική συµµαχία µε τις ΗΠΑ. Εκεί βρίσκεται η αµφισηµία της σύγχρονης Ιαπωνίας. Μπορούµε να ελπίζουµε ότι το δυστύχηµα στη Φουκουσίµα θα επιτρέψει στους Ιάπωνες να επανασυνδεθούνµε τα συναισθήµατα τωνθυµάτων τηςΧιροσίµα και του Ναγκασάκι, να αναγνωρίσουν τον κίνδυνο της πυρηνικής ενέργειας – ένα τραγικό παράδειγµα του οποίου έχουµε και πάλι µπροστά στα µάτια µας – και να βάλουν τέλος στην αυταπάτη της αποτελεσµατικότητας της αποτροπής, την οποία προβάλλουν οι δυνάµεις που έχουν στην κατοχή τους το πυρηνικό όπλο.

Ο νοµπελίστας λογοτέχνης Κενζαµπούρο Οέ µιλά για το ιστορικό χρέος των Ιαπώνων

Η συνείδηση της χώρας

ΝΟΜΠΕΛΙΣΤΑΣ Λογοτεχνίας το 1994, ο µυθιστοριογράφος Κενζαµπούρο Οέ θεωρείται συνείδηση της χώρας του. Παρέµεινε πάντα πιστός στις αξίες στις οποίες οικοδοµήθηκε η µεταπολεµική Ιαπωνία και υπενθυµίζει ότι η µνήµη είναι το βάθρο από το οποίο µπορούµε να σκεφτούµε το παρόν. Γεννηµένος το 1935 σε ένα µικρό χωριό του νησιού Σικόκου, τιµήθηκε σε ηλικία 22 ετών µε το σηµαντικό λογοτεχνικό βραβείο Ακουταγκάουα. Εκτοτε ο διακριτικός αυτός άνθρωπος είναι η µετριοπαθής ανθρωπιστική φωνή µιας Ιαπωνίας την οποία συχνά µειώνουµε περιορίζοντάς την στη µαζική κουλτούρα της ή στα προϊόντα της. Ο Κενζαµπούρο Οέ είναι ένας άνθρωπος ο οποίος προσπαθούσε ανέκαθεν να ζει µε αξιοπρέπεια – µια λέξη που επανέρχεται στο έργο του όπως και στις δηλώσεις του.