[ Δρόµοι ]

Οταν δεν πέφτουν…
… από τις ταράτσες ή δεν βάζουν φωτιές στα στρώµατά τους, τους θυµόµαστε µονάχα τέτοιες χρονιάρες µέρες (σαν από κάποιοαόριστο φιλανθρωπικό χρέος). Ολες τις υπόλοιπες ζουν απαρατήρητοι πίσω από πανύψηλα τείχη που µοιάζουν να µη σταµατούν πουθενά, ασήµαντες ανθρώπινες κουκκίδες σε ένα τοπίο σαν κι αυτό των «Φανταστικών φυλακών» που είχε περιγράψει µε τα χαρακτικά του πριν από δύο αιώνες ο Πιρανέζι.

Οι φυλακές…
… είναι τόποι που επιβάλλονται στην ελευθερίατου ανθρώπου. Γι’ αυτό, όταν πια η βιβλιοθηκάριος Εϊβι Στάινµπεργκ διορίστηκε στιςεπανορθωτικές φυλακές της Βοστώνης κι έστησε τα βιβλία της στα ράφια της αίθουσας που προοριζόταν για βιβλιοθήκη, δεν έκρυβε τη χαρά της που κάθε πρωί, µόλις οδεσµοφύλακας άνοιγε τα κελιά τους, έβλεπε τους φυλακισµένους να τρέχουν κοντά της. Ητανµια χαραµάδα φωτός στο ζοφερό τοπίο. Κι ας ερίζουν ακόµη οι θεωρητικοί του σωφρονιστικού συστήµατος για τη χρησιµότητα των βιβλιοθηκών στις φυλακές. Μια βιβλιοθήκη συνδέει τους φυλακισµένους µεταξύ τους αλλά και µε τον εξωτερικό κόσµο ως πολίτες. Είναι ένας µικρός δηµοκρατικός θεσµός µέσα σε έναν µεγάλο αυταρχικό θεσµό. Οµως, χωρίς αυτόν, οι φυλακισµένοι θα ένιωθαν ακόµη πιο αποµονωµένοι από το κοινωνικό σύνολο. Αν οι φυλακισµένοιδεν φορούσαν στολές, εξηγεί η Στάινµπεργκ στην εφηµερίδα «Μπόστον Γκλόουµπ», η βιβλιοθήκη των φυλακών της Βοστώνης δεν θα διέφερε σε τίποτα από τις άλλες δηµόσιες βιβλιοθήκες. Στρωµένη µε χαλιάαπό τοίχο σε τοίχο, ξεχωρίζει από τα µπετονένια και χαλύβδινακελιά. ∆ιαβάζοντας ολόγυρα στα φαρδιάξύλινα τραπέζια, οι φυλακισµένοι ξεχνούν ότι βρίσκονται στη φυλακή. Νιώθουµε, λένε, σαν να είµαστε στην κοινωνία.

Οι επισκέπτες…
… της βιβλιοθήκης ήταν εκείνοι που ενθάρρυναν τη Στάινµπεργκ να συνεχίσει την προσπάθειά της. Οπως εκείνος ο χοντρο-Κατ. Με τρία χρόνιαµέσα κι άλλα τρία µπροστά του, είχε ξοδέψει τα νιάτα του σε συµµορίες και ναρκωτικά. Εγινε το δεξί χέρι της βιβλιοθηκάριου. Τη βοηθούσε να συγυρίζει τα βιβλία στα ράφια και µάθαινε στους συγκρατούµενούς του ανάγνωση και γραφή. Μόλις αποφυλακίστηκε, βρήκε δουλειά.

Και την έχει µέχρι σήµερα. Ή όπως εκείνη η εικοσάχρονη γυναίκα που είχε αφήσει πίσω της ένα τρίχρονο κοριτσάκι. «Οταν κόντευε να αποφυλακιστεί, ήρθε και µου είπε πόσο θα της λείψει η βιβλιοθήκη µας», λέει η Στάινµπεργκ. «Κι εγώ της είπα κάτι που δεν ήξερε: πως οι βιβλιοθήκες υπάρχουν κι έξω από τη φυλακή! Ξαφνιάστηκε. Επειδή, όπως είχε ζήσει τη ζωή της, νόµιζε πως οι βιβλιοθήκες υπάρχουν µόνο στη φυλακή. ∆εν είχε πατήσει το πόδι της σε βιβλιοθήκη έξω στην κοινωνία».

Οι βιβλιοθήκες…
… των φυλακών δεν είναι εργαστήρια θαυµάτων. Μα ούτε κι οι φυλακές είναι τόποι όπου κλειδώνουν τους ανθρώπους για να τους ξεχνούν. Ζουν τη ζωή τους εκεί µέσα σαν να είναι σε σύγκρουση µε την κοινωνία. Οµως, όσο κι αν φαίνεται απόµακρη η ελευθερία τους, κάθε βιβλίο τούς φέρνει ένα βήµα πιο κοντά σε αυτήν.