Οργανα για µουσική ή για… βασανιστήρια;

Μουσικολόγοι της Οξφόρδης κατασκεύασαν τα µουσικά όργανα που απεικονίζονται στο περίφηµο τρίπτυχο έργο τέχνης «Ο κήποςµε τις γήινες απολαύσεις» τουΙερώνυµου Μπος. Το αποτέλεσµα, όταν αποπειράθηκαν να παίξουν µουσική µε αυτά, ήταν απογοητευτικό.

Ο Μπος στον πίνακά του, ένα έργο του 16ου αιώνα που φιλοξενείται στο Μουσείο του Πράδο της Μαδρίτης, ζωγράφισε, µεταξύ άλλων, µια άρπα µε τη βάση της να τρυπά ένα λαούτο. Απεικονίζει επίσης µια γυµνή φιγούρα, σαν σε χορογραφία της «Λίµνης των Κύκνων», να βουτά στις χορδές της άρπας, ένα φλάουτο κι ένα τύµπανο. Είναι σαν να βλέπει κανείς ένα µεσαιωνικό µουσικό σύνολο αντίστοιχο των Who.

Η οµάδα µουσικολόγων, κατασκευαστών µουσικών οργάνων και ακαδηµαϊκών από τη Συλλογή Bate του Πανεπιστηµίου της Οξφόρδης εργάστηκε για µήνες, ώστε να δηµιουργήσει πιστά αντίγραφα των µουσικών οργάνων που φαίνονται στον πίνακα. Το εγχείρηµα ξεκίνησε µε την ελπίδα ότι µε τα όργανα αυτά θα µπορέσουν να παίξουν µουσική. Τώρα όµωςπροσπαθούν να κρύψουν την απογοήτευσή τους.

«Τα όργαναπαράγουναπαίσιους ήχους», έλεγεο διευθυντής του µουσείου, Αντι Λαµπ, στον «Guardian». «Μόνο δύο απότα συνολικά δέκα µουσικά όργανα – το φλάουτο και το τύµπανο – είναι αξιοποιήσιµα. Από τα υπόλοιπα στάθηκε αδύνατον να βγει κάποια µελωδία ή απλώς είναι κακόηχα σε σηµείο πονοκεφάλου».

Για τη λατέρνα που ζωγράφισε στον πίνακά του ο Μπος, ο διευθυντής του µουσείου έχει να πει πως «το όργανο ήταν ελαττωµατικά σχεδιασµένο από τη σύλληψή του.Με το που γυρίζει η µανιβέλα,ακούγονται ξεψυχισµένοι θόρυβοι. Για υποψία µελωδίας ούτε λόγος.Οι χορδές ήταν λάθος τοποθετηµένες. Η τροµπέτα δεν είχε αρµονική συστοιχία κλειδιών και από την άρπα δεν βγαίνει ούτε οκτάβα, το λαούτο κατέρρευσε στην προσπάθεια εναρµόνισής του καιη γκάιντα είναι η απόλυτη καταστροφή». Η προσπάθεια της πανεπιστηµιακής οµάδας είναι πράγµατι φιλότιµη – έως και ηρωική –, αλλά µε µια πιο προσεκτική µατιά στο τρίπτυχο έργο του Μπος υπάρχουνενδείξεις ότι τα µουσικά όργανα του πίνακα ίσως να µην απεικονίζουν ρεαλιστικά αντικείµενα. Τα µέλη της πάντως υποστηρίζουν πως δεν το µετάνιωσαν. Σε σχόλιο ότι το εγχείρηµα ήταν χάσιµο χρόνου, ο Λαµπ απαντά πως «άξιζε τον κόπο. ∆ιευρύνουµε τα όρια της µουσικής παιδείας ένα εκατοστό τη φορά».

Βέβαια, οι ακαδηµαϊκοί της Οξφόρδης είναι στην ακίνδυνη πλευρά τής πανεπιστηµιακής έρευνας. ∆ιότι αν εκείνοι που δούλεψαν τη ρεαλιστική αναπαράσταση των µουσικών οργάνων από τον πίνακα του Μπος, θελήσουν να δουλέψουν πάνω στο «νησί του δόκτορος Μορό», τα γέλια θα πάψουν…