Χαµένοι στην επιλογή

Εναν γαλλικό καφέ σκέτο. Αυτό παραγγέλνει η 50χρονη βοηθός συµβολαιογράφου Μίρκα Αρβανιτάκη, κάθε φορά που βρίσκεται αντιµέτωπη µε έναν πολύπλοκο κατάλογο καφετέριας. Ο λόγος; Οπως λέει η κ. Αρβανιτάκη, απλώς επιλέγει να µην επιλέξει.

«Με κουράζουν οι επιλογές», λέει στα«ΝΕΑ».

«Αισθάνοµαι ηλίθια όταν πρέπει να παραγγείλω ανάµεσα σε ροφήµατα, τα οποία ούτε ξέρω τι είναι ούτε τι περιέχουν. Οταν παλαιότερα µια υπάλληλος καφετέριας µε κοίταξε ειρωνικά, επειδή δεν ήξερα τη διαφορά µεταξύ ενός σκέτου φρέντο και του ενός φρέντο εσπρέσο, ένιωσα άσχηµα», συµπληρώνει.

Κάπως έτσι µοιάζει ο εγκέφαλός µαςότανβρίσκεται αντιµέτωπος µε πολλές επιλογές, λέει στα «ΝΕΑ» ο λέκτορας Εργονοµίας στη Σχολή Mηχανολόγων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου ∆ηµήτρης Ναθαναήλ.

«Σήµερα οι διαθέσιµες επιλογές είναι υπερβολικά πολλές και η γνωστική προσπάθεια που απαιτείται, ώστε να διαλέξουµε ανάµεσά τους, είναι πολύ µεγαλύτερη απ’ ό,τι στο παρελθόν», συµπληρώνει. «Εποµένως, ο εγκέφαλός µας συχνά τις µειώνει στις απολύτως απαραίτητες», συµπληρώνει. «Φανταστείτε τι θα κάναµε για να πάρουµε ένα βιβλίο ανάµεσα από µια στοίβα», λέει ο κ. Ναθαναήλ. «Σε αυτή την περίπτωση, ασυνείδητα – για οικονοµία σωµατικών δυνάµεων – επιλέγουµε να µη σηκώσουµε τα βιβλία πάνω από το δικό µας, αλλά να το τραβήξουµε, µε κίνδυνο – φυσικά – να τα ρίξουµε όλη τη στοίβα στο πάτωµα. Με τον ίδιο τρόπο προσπαθούµε να µειώσουµε και τον νοητικό φόρτο», αναφέρει.

Το πείραµα
Μιααίθουσαστουπόγειο κτιρίουτηςΣχολής Mηχανολόγων Μηχανικών έχει µετατραπεί σε virtual καφετέρια για τις ανάγκες του πειράµατος των «ΝΕΩΝ». «Βλέπεις τον καφέ µε γεύση pumpkin spice;», ρωτά ο συνεργάτης του Εργαστηρίου Εργονοµίας Κώστας Γκίκας τον φοιτητή που έχει πάρει θέση στην οθόνη ακριβώς µπροστά του, φορώντας µια ειδική κάσκα – καταγραφέα οφθαλµικών κινήσεων. Οι επτά συµµετέχοντες – άντρες και γυναίκες ηλικίας 20 έως και 40 ετών – εναλλάσσονται κάθε δέκα λεπτά. Καθήκον τους; Να επιλέξουν ανάµεσα σε 24 ροφήµατα εκείνο που θα προτιµούσαν υπό φυσιολογικές συνθήκες. Το τρικ που δεν γνωρίζουν είναι ότι µόνο τα 20 από αυτά συνοδεύονταν από φωτογραφία, ενώ τα υπόλοιπα 4 όχι. Τα µάτια τους περιτρέχουν τα 24αντικείµενα κατά µέσο όρο για 20 δευτερόλεπτα.

Κανείς, ωστόσο, από τους επτά συµµετέχοντες δεν τα κοιτάζει όλα. Οι περισσότεροι – αναφέρει ο κ. Ναθαναήλ – επιλέγουν να δουν µόνο τα µισά. Οπως συµπληρώνει, όλοι ανεξαιρέτως κοίταξαν και ξανακοίταξαν τα ίδια ροφήµατα δύο και περισσότερες φορές, πριν τελικά καταλήξουν σε εκείνο της επιλογής τους, το οποίο είχαν φροντίσει να κοιτάξουν κατά µέσο όρο τρεις.

kvoutsina@dolnet.gr

ΤΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ

Οι διαθέσιµες επιλογές είναι πολλές και ο εγκέφαλός µας τις µειώνει στις απαραίτητες

Τα 4 βήµατα για την επιλογή

1 Ο εγκέφαλος αντιλαµβάνεται τα ερεθίσµατα του περιβάλλοντος (οσµές, γεύσεις, σχήµατα και χρώµατα)

2 Πραγµατοποιεί το πρώτο φιλτράρισµα: αποµονώνει τα ερεθίσµατα που αφορούν την επιλογή και τα αποθηκεύει στην προσωρινή µνήµη 3 Πραγµατοποιεί το δεύτερο φιλτράρισµα: επιλέγει ποιες από τις πληροφορίες θα συγκρατήσει και αρχίζει να τις επεξεργάζεται πριν οδηγηθεί στην τελική επιλογή. Σε αυτό το στάδιο ενεργοποιούνται νοητικές διεργασίες, όπως η διάγνωση, η πρόβλεψη και η λήψη αποφάσεων. Οι πληροφορίες περνούν στη µνήµη σύντοµης διάρκειας 4 Κάνει την τελική επιλογή. Ακολούθως αποθηκεύει τις πληροφορίες ως ανάµνηση στη µνήµη µακράς διάρκειας.

Πηγή: Μοντέλο επεξεργασίας των πληροφοριών του Wickens. Νικόλαος Μαρµαράς, υπεύθυνος του Εργαστηρίου Εργονοµίας, Τµήµα Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ, Τοµέας Βιοµηχανικής ∆ιοίκησης & Επιχειρησιακής Ερευνας

[ INFO ]

Δείτε το βίντεο του πειράµατος των «ΝΕΩΝ» και του Εργαστηρίου Εργονοµίας του Τµήµατος Μηχανολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ στο www.tanea.gr

Το «σύνδροµο της τηλεφωνήτριας»

«Η ΑΥΤΟΜΑΤΗ απλοποίηση της επιλογής προστατεύει τον εγκέφαλό µας από τη γνωστική υπερκόπωση αλλά και την ψυχολογική πίεση», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο κ. Ναθαναήλ. Η σύνδεση του νοητικού φόρτου µε τον κίνδυνο ψυχολογικών προβληµάτων, συνεχίζει, είχε παρατηρηθεί ήδη από το 1920:

«Τότε εµφανίστηκε το “σύνδροµο της τηλεφωνήτριας”.

Οπως αποδείχθηκε, συνεχής και επαναλαµβανόµενη νοητική φόρτιση των τηλεφωνητριών κατά τη διάρκεια του οκταώρου τους, όπως για παράδειγµα η αποµνηµόνευση τηλεφωνικών αριθµών, συνδέθηκε ιατρικά µε ψυχολογικά προβλήµατα τα οποία εκείνες παρουσίαζαν ύστερα από δύο ή τρία χρόνια προϋπηρεσίας. Ο ψυχολόγος, εργονόµος και διδάσκων στο Τµήµα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστηµάτων στο Πανεπιστήµιο Αιγαίου Βασίλης Παπακωστόπουλος» συµπληρώνει ότι ο εγκέφαλός µας φιλτράρει ποια από τα εξωτερικά ερεθίσµατα θα συγκρατήσει στη µνήµη και ποια όχι δρώντας επιλεκτικά. ∆εν είναι τυχαίο, προσθέτει, ότι οι συµµετέχοντες στο πείραµα θυµόνταν σκόρπια γεύσεις, εικόνες και όχι τα ακριβή ονόµατα των καφέδων που µόλις είχαν δει στην οθόνη.