Κρύβει κι άλλα «µυστικά» το Περιβόλι της Παναγιάς

Παλίµψηστο αρχιτεκτονικής από Ευρώπη και Ανατολή, µε µεγάλα στατικά ατού _ όπως οι αντισεισµικοί πεσοί _ είναι οι µονές στο Αγιον Ορος, σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα διεθνούς συνεδρίου
«Οσοι ζωντανοί», πορευθείτε στο Αγιον Ορος. Ελάτε σαν απλοί προσκυνητές, ελάτε να γνωρίσετε µονοπάτια απάτητα, χώρες ονειρώδεις, ασκητές, σοφούς, άγιους ανθρώπους…». Είναι η ακροτελεύτια παράγραφος του ενθουσιώδους εγερτήριου σαλπίσµατος του αρχιτέκτονα Παύλου Μυλωνά, που καλούσε µε κείµενό του από το περιοδικό «Ζυγός» (1964) επαΐοντες και µη να ευαισθητοποιηθούν γύρω από το ζήτηµα του µέλλοντος της µοναστικής πολιτείας, η οποία τότε γιόρταζε τα 1.000

χρόνια από την ίδρυση της Μεγίστης Λαύρας, του πρώτου αγιορείτικου κοινοβίου.

Σήµερα, 1.046 χρόνια µετά την ίδρυση του πρώτου αγιορείτικου µοναστηρίου, έχει περάσει µισός και πλέον αιώνας από την έναρξη της σχέσης του αρχιτέκτονα Παύλου Μυλωνά (1915 -2005) µε το Αγιον Ορος του οποίου αποτύπωσε αρχιτεκτονικά (σε σχέδια, φωτογραφίες αλλά και κείµενα) κάθε τετραγωνικό εκατοστό γης σ’ ένα τεράστιο αρχείο.

Με αφορµή αυτό το ογκώδες και στην πλειονότητα των στοιχείων του αδηµοσίευτο αρχείο που παραχωρήθηκε και στεγάζεται στο Μουσείο Μπενάκη ως τµήµα των Αρχείων Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής, το Περιβόλι της Παναγιάς βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη στο επίκεντρο ειδικού διεθνούς συνεδρίου για την «Αρχιτεκτονική του Αγίου Ορους, ιστορία και έρευνα» καθώς και παράλληλης έκθεσης µε αρχιτεκτονικά σχέδια, φωτογραφίες και κείµενα.

Στα κοινωνιολογικά – πολιτισµικά και ιστορικά στοιχεία δέκα και πλέον αιώνων που διαµόρφωσαν την αρχιτεκτονική του Αγίου Ορους (µονές, σκήτες και δηµόσιοι χώροι)

αναφέρθηκαν οι οµιλητές του τριήµερου συνεδρίου, το οποίο ολοκληρώθηκε χθες το απόγευµα.

Είναι χαρακτηριστικές οι αναφορές εισηγητών στον κοσµοπολιτισµό της ρωσικής αρχιτεκτονικής του Αγίου Ορους κατά τους 18ο – 19ο αι. και την αποµάκρυνσή της από τα βυζαντινά πρότυπα, στην αρχιτεκτονική των σκητών που δεν ακολουθούν τον αθωνικό τύπο των ναών και µονών, στις µη αναµενόµενες επιρροές της πολυεθνικής και πολυπολιτισµικής διαχρονικής κοινωνίας του Αγίου Ορους στην ανώνυµη αρχιτεκτονική του.

Υπήρξαν µάλιστα εκπλήξεις από τη στατική συµπεριφορά πεσών στις µονές του Περιβολιού της Παναγιάς. Η πυρκαγιά που ξέσπασε το 2004 στη Μονή Χιλανδαρίου και κατέκαυσε το µοναστήρι αποκάλυψε «ακλόνητο» έναν πεσό διαµέτρου 1,70 µ. στο εσωτερικό της.

Ηταν αυτός _ κατασκευής άγνωστων µηχανικών του 1800 _ που έσωσε επί δύο και πλέον αιώνες τη µονή από τους φυσικές απειλές που είχαν µεσολαβήσει.

Αλλες εκπλήξεις ήταν και τα στοιχεία που αποκαλύφθηκαν για «βιβλία εσόδων εξόδων» (αναφέρονται ως «Κώδικες δοσοληψιών»)

που κρατούσαν οι µονές (Εσφιγµένου, Σταυρονικήτα κ.ά.) του Αγίου Ορους από την εποχή του 17ου – 18ου αι. Στις δοσοληψίες των µονών αναφέρονται ποσά (γρόσια εποχής), αποδέκτες και αιτία της δοσοληψίας (σε µαστόρους για κατασκευές, κοσµικούς ζωγράφους για εικονογραφήσεις, παραγωγούς και µεταφορείς για αγορές αγαθών όπως καφές, ζάχαρη κ.ά.).

Συµπερασµατικά, η µοναστική πολιτεία χαρακτηρίζεται στη διαχρονική έκφρασή της ως αρχιτεκτονικό παλίµψηστο που «έρχεται» από κάθε γωνιά της Ευρώπης και της Ανατολής, φιλτράρεται από το πνεύµα της ορθοδοξίας, χαρακτηρίζεται από το φίλτρο της παράδοσης και κατατίθεται επί σχεδόν 1.050

χρόνια στο Περιβόλι της Παναγιάς, γεννώντας έτσι αρχιτεκτονικά «άνθη», συχνά ακόµη και σήµερα ανεξερεύνητα.

ΙΝFΟ

«Η αρχιτεκτονική του Αγίου Ορους µέσα από το αρχείο του Παύλου Μυλωνά», στον εκθεσιακό χώρο της Αγιορειτικής Εστίας (Κτίριο Νεδέλκου, Εγνατία 109, τηλ. 2310-
263.308), έως 15 Ιανουαρίου

250 εκθέµατα «µιλούν»

Στην έκθεση για την αρχιτεκτονική του Αγίου Ορους που διεξάγεται στο κτίριο της Αγιορειτικής Εστίας παρουσιάζονται περισσότερα από 250 εκθέµατα (φωτογραφίες, σχέδια, αντικείµενα) του αρχείου Μυλωνά.

Προέρχονται και από τις επισκέψεις δύο ρώσων περιηγητών, του επισκόπου Πορφυρίου Ουσπένσκι και του στρατηγού Πέτρου Σεβαστιάνοφ στο Αγιον Ορος, οι οποίοι τον 19ο αι. ήταν από τους πρώτους που προσήγγισαν το Αγιον Ορος µε αρχιτεκτονική οπτική. Ανάµεσα στα εκθέµατα περιλαµβάνονται ακόµα και οι φωτογραφικές µηχανές και προσωπικά αντικείµενα του Παύλου Μυλωνά από τις πολυετείς «περιηγήσεις» του στο Αγιον Ορος.