Έρευνα για την Αντιοξειδωτική πρόσληψη Ενηλίκων Ελλήνων

13 Οκτωβρίου 2010

Ένας στους δύο Έλληνες κινδυνεύει!!! Στο συγκεκριμένο συμπέρασμα κατέληξε έρευνα σε εκτενές δείγμα της Ελληνικής Διατροφολογικής Εταιρείας, η οποία ανακοινώθηκε σε σημερινή συνέντευξη τύπου (Τρίτη 12/10/2010) στο Δημαρχείο Αμαρουσίου, παρουσία του Δημάρχου κ. Πατούλη.

Εισαγωγή:

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής (άγχος, κάπνισμα, κακή διατροφή – ζωικά λιπαρά, ορμόνες & χημικά των τροφίμων, ανεπαρκής ύπνος, χρήση κινητών τηλεφώνων, έκθεση σε χημικές & τοξικές ουσίες – μόλυνση, ραδιενέργεια) υποβάλει τον άνθρωπο σε μία σειρά από «τοξικές» επιδράσεις από πολλούς περιβαλλοντικούς και διατροφικούς προ-οξειδωτικούς παράγοντες. Το βιολογικό αποτέλεσμα όλης αυτής της διαδικασίας είναιη αυξημένη συγκέντρωση ελευθέρων ριζών (ενεργέςμορφέςοξυγόνου – R.O.S.) η οποία δημιουργεί το φαινόμενο του Οξειδωτικού στρες, που με τη σειρά του συνδέεται με μια σειρά από εκφυλιστικά νοσήματα όπως ο καρκίνος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η νόσος του Crohn και πολλά άλλα.

Ως διατροφική απάντηση στο ανωτέρω φαινόμενο ορίζονται τα αντιοξειδωτικά των τροφίμων τα οποία ενισχύουν τη φυσικήάμυνα του οργανισμού ενάντια στις καταστροφικές ελεύθερες ρίζες. Μέσα στις φυσικές τροφές υπάρχουν εκατοντάδες αντιοξειδωτικά, που είτε ενισχύουν τους αμυντικούς μη­χανισμούς του οργανισμού, είτε διαθέτουν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν απευθείας τις ελεύθερες ρίζες και περιορίζουν ή να αποτρέπουν τις οξειδωτικές φθορές που προκαλούν. Κάθε τροφή περιέχει έναν ιδιαίτερο συνδυασμό αντιοξειδωτικών και ως εκ τούτου συνεισφέρει μοναδικά στην προστασία του ανθρώπινου οργανισμού.

Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας συστήνει την κατανάλωση τουλάχιστον 5 μερίδων φρούτων & λαχανικών / ημέρα, υπονοώντας τις ευεργετικές τους ιδιότητες με βάση τα αντιοξειδωτικά που περιέχουν. Ωστόσο, προκειμένου να ποσοτικοποιηθεί η πρόσληψη αντιοξειδωτικών από τους ερευνητές του Αμερικάνικου Υπουργείου Γεωργίας (U.S.D.A.) επινοήθηκε ο δείκτης ORAC(Oxygen RadicalAbsorbance Capacity – Ικανότητα Απορρόφησης Ριζών Οξυγόνου), ο οποίος απεικονίζει τη δύναμη που παρουσιάζει ένα τρόφιμο προκειμένου να είναι σε θέση να καταστρέψει τις ελεύθερες ρίζες. Κάθε τροφή διαθέτει τη δική της αντιοξειδωτική ισχύ ORAC και ως εκ τούτου συνεισφέρει μοναδικά στην αντιοξειδωτική προστασία του οργανισμού. Τροφές όπως τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, τα προϊόντα ολικής άλεσης, οι σπόροι, τα βότανα, τα καρυκεύματα και οι ξηροί καρποί, ξεχωρίζουν για τις αντιοξειδωτικές τους ιδιότητες και κατ΄ επέκταση για τις μονάδες ORAC που περιέχουν. Η διατροφή του ανθρώπου σε φυσιολογικές καταστάσεις, βάσει της σύστασης του Αμερικάνικου Υπουργείου Γεωργίας (U.S.D.A.), θα πρέπει οπωσδήποτε να περιέχει καθημερινά 3000–5000 μονάδες ORAC από τρόφιμα ανώτατης βιολογικής αξίας.Έτσι, στην πράξη ο δείκτης ORACαποτελεί το αντιοξειδωτικό «νόμισμα» του οργανισμού, δηλαδή τη μονάδα μέτρησης της αντιοξειδωτικής απαίτησης του οργανισμού και πρόσληψης από τα τρόφιμα, όπως ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωση της ενέργειας (θερμίδων).

Διάφορες Αμερικανικές μελέτες δείχνουν ότι ο μέσος όρος αντιοξειδωτικής πρόσληψης Orac είναι 1.200 μονάδες και ότι μόνο το 9% των Αμερικανών καταναλώνει τις συνιστάμενες 5 μερίδες καθημερινά! Αντίστοιχες έρευνες δεν έχουν διεξαχθεί στον ελληνικό πληθυσμό, ωστόσο είναι γνωστό ότι οι διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων επιδεινώνονται διαρκώς, το Ελληνικό παραδοσιακό μοντέλο διατροφής δεν εφαρμόζεται στην πράξη, ενώ η Παχυσαρκία και σοβαρά χρόνια νοσήματα απειλούν τους Έλληνες σήμερα.

Προκειμένου να διαπιστωθεί η σημερινή κατάσταση του Ελληνικού πληθυσμού και με βάση τα ανωτέρω δεδομένα, η Ελληνική Διατροφολογική Εταιρεία διεξήγαγε μεγάλη έρευνα σε ένα εκτεταμένο δείγμα σε επτά περιοχές, για το κατά πόσο είναι επαρκής η σημερινή αντιοξειδωτική πρόσληψη των Ενηλίκων Ελλήνων. Για το λόγο αυτό λήφθηκε δείγμα από 798 Ενήλικες 18 – 73 ετών, το οποίο αποτελούσαν 304 Άνδρες και 494 Γυναίκες, οι οποίοι προσήλθαν σε Διαιτολογικές Μονάδες σε: Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Κατερίνη, Ιωάννινα, Κορινθία, Κρήτη και Κεφαλονιά, στο χρονικό διάστημα Ιούνιος – Σεπτέμβριος 2010. Οι διαδικασίες που ακολουθήθηκαν περιγράφονται ως εξής: Το δείγμα ζυγίστηκε & μετρήθηκε το ύψος του, υπολογίστηκε ο Δείκτης Σωματικής Μάζας, μετρήθηκε η περίμετρος Μέσης, λήφθηκε ερωτηματολόγιο συνηθειών διατροφής, ανάκληση 24ώρου βάσει προσωπικής συνέντευξης και συμπληρώθηκαν Διατροφικά Ημερολόγια τύπου FFQ. Το κάθε τρόφιμο αναλύθηκε στην ποσότητα που αναφέρθηκε με βάση τον πίνακα δεδομένων του USDA. Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό SPSS 17.0, ενώ οι συσχετίσεις μεταξύ συνεχών μεταβλητών πραγματοποιήθηκαν με τη χρήση του συντελεστή συσχέτισης του Pearson (ή του Spearman, στην περίπτωση μη κανονικότητας).

Τα αποτελέσματα έχουν ως ακολούθως:

Ο μέσος όρος αντιοξειδωτικής πρόσληψης του συνολικού δείγματος ανερχόταν στις 3526,23 μονάδες Orac (2533,80 Orac για τους άνδρες και 3.773,77 Orac για τις γυναίκες). Στην περίπτωση αυτή το φύλο συσχετίζεται στατιστικά σημαντικά με την πρόσληψη ORAC. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες εμφανίζουν κατά μέσο όρο μεγαλύτερη αντιοξειδωτική πρόσληψη της τάξεως των 1.242,11 ORAC, σε σχέση με τους άντρες (pvalue=0,025, αποτέλεσμα στατιστικά σημαντικό). Επίσης, βρέθηκε ότι ποσοστό της τάξεως του 52,63% του συνολικού δείγματος (70% των ανδρών και 48,94% των γυναικών) δεν καλύπτει τις αντιοξιεδωτικές του απαιτήσεις δηλαδή βρίσκεται κάτω από το όριο που συστήνει το USDA. Επιπλέον, ποσοστό 64,91% του συνολικού δείγματος (85% των ανδρών και 60,64% των γυναικών) προσλαμβάνει αντιοξειδωτικά κάτω από το μέσο όρο πρόσληψης που συστήνει το USDA δηλαδή βρίσκεται στο όριο κινδύνου. Από τις επιμέρους συσχετίσεις που πραγματοποιήθηκαν βρέθηκε ότι η αντιοξειδωτική πρόσληψη με βάση την κλίμακα ORAC σχετίζεται στατιστικά σημαντικά και θετικά με την ηλικία (Pearson=0,202, p-value=0,025 σε ε.σ. 5%). Δηλαδή, τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας εμφανίζουν μεγαλύτερη πρόσληψη αντιοξειδωτικών σε σχέση με τις μικρότερες ηλικίες. Σχετικά με το συσχετισμό του επίπεδου σωματικού βάρους (δείκτης ΒΜΙ) και της αντιοξειδωτικής πρόσληψης φαίνεται ότι η σχέση μεταξύ ΒΜΙ και ORAC τείνει να είναι αρνητική, δηλαδή όσο μεγαλύτερο Δείκτη Μάζας Σώματος έχει κάποιος τόσο μικρότερη πρόσληψη ORAC παρουσιάζει (Pearson=-0,116, p-value=0,202) και αντιστρόφως, όμως το αποτέλεσμα δεν είναι στατιστικά σημαντικό σε επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας 5%. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και για Περίμετρο Μέσης, η οποία αποτελεί σημαντικό παράγοντα Οξειδωτικού στρες και φλεγμονής.

Συμπεράσματα:

Με βάση τα συμπεράσματά μας φαίνεται πως ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού (52,63%) υπολαμβάνει αντιοξειδωτικά, δηλαδή βρίσκεται κάτω από το όριο της Συστηνόμενης Ημερήσιας Πρόσληψης Αντιοξειδωτικών. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 70% για τους άνδρες και σε 48,94% για τις γυναίκες, ενώ ένα ποσοστό κατά πολύ μεγαλύτερο της τάξης του 85% για τους άνδρες και 60,64% για τις γυναίκες βρίσκεται κάτω από το Μέσο Όρο της προτεινόμενης αντιοξειδωτικής πρόσληψης.

Ένας μεγάλος όγκος επιστημονικής βιβλιογραφίας υποστηρίξει τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζει το Οξειδωτικό στρες και οι ενεργέςμορφέςοξυγόνου (ROS) στην πρόκληση και στην προαγωγή τόσο της καρκινογένεσης όσο και άλλων χρόνιων εκφυλιστικών νοσημάτων. Οι ενώσεις αυτές τροποποιούν άμεσα τα νουκλεϊνικά οξέα και καταστρέφουν τα κύτταρα αλληλεπιδρώντας με τα λιπίδια και τις πρωτεΐνες των κυτταρικών μεμβρανών (Ames 1989, Cross et al 1987, Frenkel 1992, Kovacic et al 2001, Loft et al 1996, Poulsen et al 1998). Ο βαθμός και η έκταση της καταστροφής που προκαλείται από τις ROS εξαρτώνται από την ισορροπία μεταξύ των προ-οξειδωτικών (των ουσιών που προάγουν την οξείδωση) και των αντιοξειδωτικών παραγόντων που εμπλέκονται στην εξουδετέρωση (ουδετεροποίηση) των ROS (Valko et al 2004). Πολλαπλές μελέτες τόσο σε πειραματόζωα, όσο και σε ανθρώπους έχουν καταδείξει τις σοβαρές επιπτώσεις των προ-οξειδωτικών μηχανισμών στον κύκλο ζωής των κυττάρων σε ποικίλους ιστούς, συμπεριλαμβανομένου του επιθηλίου του πνεύμονα, του κόλου, του προστάτη και του μαστού – των τεσσάρων πιο συνηθισμένων περιοχών ανάπτυξης καρκινωμάτων στους ανθρώπους (Lipkin et al 1985, Lipkin 1987, Rozen 1992, Koyama & Geddes 1998, Fleshner & KlotzDiet 1999, Kang 2002, De Marzo et al 2004).

Με δεδομένες τις ανωτέρω επισημάνσεις τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης έρευνας σημαίνουν τα ακόλουθα:

* Ένας στους δύο Έλληνες (επτά στους δέκα άνδρες και μία στις δύο γυναίκες) κινδυνεύει!!!

* Έξι στους δέκα Έλληνες (οχτώ στους δέκα άνδρες και έξι στις δέκα γυναίκες) βρίσκονται στο όριο κινδύνου!

* Οι άνδρες λαμβάνουν πολύ λιγότερα αντιοξειδωτικά κατά μέσο όρο σε σχέση με τις γυναίκες, οι οποίες φαίνεται ότι διατρέφονται καλύτερα! Είναι χαρακτηριστικό ότι ο μέσος όρος αντιοξειδωτικής πρόσληψης των ανδρών (2.533,80 Orac) υπολείπεται σημαντικά κατά 15,6% του κατώτερου ορίου που θέτει το USDA (3.000 Orac). Το φαινόμενο αυτό ίσως να εξηγεί τον αυξημένο κίνδυνο σε χρόνια νοσήματα και την υψηλή θνησιμότητα που παρατηρείται στους άνδρες, σε σχέση με τις γυναίκες.

* Οι ηλικιωμένοι φαίνεται ότι εμφανίζουν καλύτερες διατροφικές συνήθειες αναφορικά με την αντιοξειδωτική πρόσληψη σε σχέση με τους νεότερους.

Με δεδομένο ότι η ανεπαρκής πρόσληψη αντιοξειδωτικών προάγει το φαινόμενο του Οξειδωτικού στρες και αυτό με τη σειρά του ευθύνεται για τα σοβαρά προβλήματα υγείας, είναι φανερό πως η συγκεκριμένη έρευνα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου!

Η αντιμετώπιση του οξειδωτικού στρες µέσω μιας αντιοξειδωτικής διατροφής θεωρείται απαραίτητη για την πρόληψη ή την αντιμετώπιση σοβαρών χρόνιων εκφυλιστικών νοσημάτων και της παχυσαρκίας. Ο συγκεκριμένος τύπος διατροφής αποτελεί το απόλυτο μέτρο για την επίτευξη μιας καλύτερης υγείας! Φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηροί καρποί καλούνται μέσα από τη φιλοσοφία της «διατροφής πλούσιας σε μονάδες ORAC» να πλημμυρίσουν το ανθρώπινο διατροφολόγιο. Με τον τρόπο αυτό ως Έλληνες, αξιοποιούμε στο έπακρο την ευκαιρία που μας χαρίζει ο μοναδικός πλούτος της ελληνικής φύσης και η ιδιαίτερη τύχη να ζούμε σε μία χώρα η οποία γέννησε όχι μόνο τον πολιτισμό, αλλά και τις διατροφικές αξίες!

Επισημάνεις:

Η παρούσα έρευνα χαρακτηρίζεται ως πιλοτική μελέτη και αποτελεί την πρώτη έρευνα διατροφικής αντιοξειδωτικής πρόσληψης σε Έλληνες ενήλικες.

Περιορισμοί:

Το δείγμα το οποίο επιλέχθηκε δεν μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό του Ελληνικού πληθυσμού, παρά το γεγονός ότι προέρχεται από επτά διάφορες περιοχές που όμως μπορεί να μην αντιπροσωπεύουν το σύνολο της Ελληνικής επικράτειας. Επίσης, τοδείγμα χαρακτηρίζεται ως «ευαισθητοποιημένο» με βάση το χαρακτηριστικό ότι προσήλθε οικιοθελώς στις Διαιτολογικές Μονάδες όπου πραγματοποιήθηκε η έρευνα. Ένας επιπλέον περιορισμός είναι και η ανισομερής κατανομή Ανδρών – Γυναικών του δείγματος. Τέλος, η μελέτη πραγματοποιήθηκε με τη χρήση Ανάκλησης 24ώρου και FFQ. Παρά το γεγονός ότι ορισμένοι συγγραφείς θεωρούν ότι ο συνδυασμός Ανάκλησης 24ώρου και FFQ αποδίδει αξιόπιστα αποτελέσματα, ως Ελληνική Διατροφολογική Εταιρεία θεωρούμε ότι οι επόμενες έρευνες θα πρέπει να πραγματοποιηθούν με τη βοήθεια Ανάκλησης Τριήμερου (2 καθημερινές & 1 αργία) ή επταημέρου Ημερολογίου Καταγραφής Γευμάτων. Θεωρώντας τα αποτελέσματα της παρούσης μελέτης ως προκαταρτικά, υπογραμμίζουμε ότι σαφώς απαιτούνται περισσότερες έρευνες προκειμένου να επιβεβαιώσουν τα συμπεράσματα της συγκεκριμένης εργασίας.