Οι ταινίες που αγάπησα: «Μπάρτον Φινκ»

Το 1991 ο Ρομάν Πολάνσκι, president της κριτικής επιτροπής του Festival de Cannes, στέλνει τη χλιδάτη σάλα αδιάβαστη στο κανναβάτσο. Από τα κάτω προς τα πάνω. Καλύτερη σκηνοθεσία: Τζόελ Κόεν.

Καλύτερη ανδρική ερμηνεία: Τζον Τορτούρο. Χρυσός Φοίνικας: «Μπάρτον Φινκ» των Τζόελ και Ιθαν Κόεν. Σωστός ο κοντός. Από τότε άλλαξε ο κανονισμός των Καννών!

Νo 41
Αν στύψεις όλη την αμερικανική και τάχα μου ανεξάρτητη πρωτοπορία, όλο το mainstreem και όλο το Χόλιγουντ της τελευταίας εικοσιπενταετίας, δύο σταγόνες μεγαλοφυΐας, σπινθηροβόλου πνεύματος, μαύρου χιούμορ και αριστοτεχνικής ψιλοβελονιάς θα προκύψουν. Δύο σταγόνες με ονοματεπώνυμο. Το πρώτο (ο μεγαλύτερος σε ηλικία), Τζόελ Κόεν. Σήμερα 56. Ο μεγάλος αδελφός που διαχειρίζεται τη σκηνοθεσία. Το δεύτερο, Ιθαν Κόεν. Σήμερα 53. Ο μικρός αδελφός που μαζί με τον μεγάλο επινοούν και υπογράφουν ιστορίες, ίντριγκες, διαπλοκές και σενάρια που όμοιά τους ούτε με κιάλια δεν μπορεί να τα δει ο «μύωψ» Κουέντιν Ταραντίνο.

Τρεις οι ανεπανάληπτες και κορυφαίες στιγμές τους. Κατά χρονολογική σειρά: «Μπάρτον Φινκ» το 1991. «Φάργκο» το 1996. Και η αποθέωσή τους, «Ο μεγάλος Λεμπόφσκι» το 1998. Εκτοτε άρχισε η κατιούσα. Λογικό. Αλλά και τα μισά να είχαν κάνει, πάλι πρώτοι στον δικό μου λογαριασμό. Γιατί, εκτός όλων των άλλων, μία η πρώτη και ανεκτίμητη προσφορά τους. Κάθε ιστορία οικοδομείται με μαθηματικό υπολογισμό. Ακόμα και η τελευταία λεπτομέρεια αναφέρεται, προστίθεται, πολλαπλασιάζεται και διαιρείται με την προηγούμενη και την επόμένη. Ολα αλληλένδετα. Ολα σε αλληλουχία. Ολα σε μια εξαίσια γεωμετρία.

Tο όνομα Μπάρτον Φινκ (Τζον Τορτούρο) αναφέρεται και παραπέμπει στη διανόηση, την αριστοκρατία της αμερικανικής κουλτούρας του ΄40. Ο Μπάρτον λοιπόν, διοπτροφόρος, σεμνός, αμήχανος αλλά και αχόρταγος, έπειτα από μια θεατρική επιτυχία λαμβάνει πρόσκληση από κάποια χολιγουντιανή εταιρεία: με πληρωμένα τα έξοδα διαμονής, σίτισης και λοιπών, να καταφθάσει στο Λος Αντζελες, να κλειστεί σε ξενοδοχείο σοβαρό και να συγγράψει ένα σενάριο με θέμα την πάλη και ήρωα έναν παλαιστή. Ηταν της μόδας. Μέσα στην αφραγκία του αλλά και την απροσμέτρητη φιλοδοξία του, όπως συνέβη εκείνη την εποχή με κάθε προοδευτικό γραφιά, δέχεται μετ΄ ευχαριστήσεως. Ετσι προσγειώνεται ανώμαλα στα εξής σουρεαλιστικά, παρανοϊκά περιστατικά. Πρώτον, σε έναν ευτραφή και μουρλό παραγωγό (Μάικλ Λέρνερ). Δεύτερον, σε μια γλοιώδη αλλά συμπαθέστατη ορντινάντσα του ίδιου παραγωγού (Τζον Πολίτο) που όταν το αφεντικό ρωτάει «πετάει ο γάιδαρος;» εκείνος, εντελώς πειστικά, «φυσικά» απαντάει. Και τρίτον, σε ένα μουχλιασμένο, σχεδόν άδειο ξενοδοχείο. Από τους τοίχους οι ταπετσαρίες ξεκολλάνε σαν μυγοσκοτώστρες. Κοντά σε αυτούς, και ένα γεροντομωρό με το όνομα Τσετ (Στιβ Μπουσέμι) να παριστάνει το παιδί του ασανσέρ. «Ο,τι χρειαστείτε να φωνάξετε εμένα, τον Τσετ».

Ο Μπάρτον ανοίγει τη θήκη, βγάζει τη γραφομηχανή και ορμάει να κοπανήσει τα πλήκτρα. Τίποτα. Δύο ήχοι κουδουνίζουν στα αυτιά του. Ο πρώτος είναι αυτός ο ασίγαστος «θόρυβος» από τους απέραντους, άδειους, απειλητικούς διαδρόμους. Ο δεύτερος, από το διπλανό δωμάτιο. Με χιλιάδες σταγόνες κάψας, αγωνίας, άγχους και απόλυτης στειρότητας της έμπνευσής του χτυπάει την πόρτα του γείτονά του και πέφτει πάνω στο αμάνικο φανελάκι ενός γίγαντα με το όνομα Τσάρλι Μίντοους (Τζον Γκούντμαν). Αυτή, η πρώτη γνωριμία. Η δεύτερη λαμβάνει χώρα στα ουρητήρια. Οταν αδειάζοντας τα ταλαίπωρα υγρά του αναγνωρίζει τον διπλανό του. Μα φυσικά είναι ο διάσημος συγγραφέας Γ. Π. Μέιχιου (Τζον Μαχόνι). Σαν να λέμε ο Τζον Στάνγουικ. Τύχη βουνό. Ο μέντορας, όμως, αντί για ιδέες και συμβουλές αδειάζει μπουκάλες, μπίρες ουίσκι και κόκκινα ούρα. Πάει κι αυτός Τι του μένει; Η Οντρεϊ Τέιλορ (Τζούντι Ντέιβις). Η καλοβαλμένη, νευρωτική γραμματέας και ερωμένη του Μέιχιου. Αυτή η τρίτη γνωριμία. Wrong. Γιατί η Οντρεϊ καταλήγει στο κρεβάτι του. Γιατί όταν ο Μπάρτον ξυπνήσει θα τη βρει δίπλα του να κολυμπάει στο αίμα. Γιατί μέσα στην τρέλα του θα χτυπήσει την πόρτα του γείτονά του. Γιατί ο γείτονάς του το πτώμα θα «σκουπίσει». Και γιατί όταν κάποια στιγμή οι ντετέκτιβ θα καταφθάσουν την «εξαφάνιση» να ερευνήσουν, από την άκρη του διαδρόμου μια φωνή θα ακουστεί. Μια φωνή, ένα δίκαννο και μερικές σφαίρες που θα πέσουν στα κουφάρια των δύο μπάτσων, «Στην κόλαση μαζί μου». Ετσι, αυτό που τόσο καιρό δεν μπορούσε να κατεβάσει η γκλάβα του διανοούμενου Μπάρτον Φινκ, του το ΄φερε πεσκέσι η ίδια η ζωή. Εxcellent!