«Ξεπερνάς τα όρια για να σώσεις ζωές»

«Οι διαπραγματεύσεις που γίνονται πρόσωπο με πρόσωπο, όπως αυτή της ομηρείας στο υποκατάστημα της τράπεζας, είναι από τις πλέον δύσκολες και απαιτείται μεγάλη δεξιότητα στον χειρισμό τους. Ο ένοπλος ήταν μέσα στην τράπεζα με τους ομήρους και οι διαπραγματευτές απ΄ έξω. Ο κίνδυνος ήταν μεγάλος».

O κ. Κώστας Μπουμπουρής, απόστρατος αξιωματικός της ΕΛ.ΑΣ. ήταν από τους πρώτους που στελέχωσαν την ομάδα των διαπραγματευτών που οργανώθηκε στην ΕΛ.ΑΣ. Από το 2000, όταν άρχισε η οργάνωση της ομάδας, μέχρι το 2007 που αποστρατεύθηκε, χειρίστηκε ως διαπραγματευτής μαζί με άλλους συναδέλφους του πολλές δύσκολες υποθέσεις, με κυριότερη τη λεωφορειοπειρατεία στον Γέρακα, κατά την οποία δύο Αλβανοί κράτησαν ομήρους για περισσότερες από 16 ώρες 42 επιβάτες.

Η ομάδα των διαπραγματευτών της Αστυνομίας οργανώθηκε μετά το τραγικό φιάσκο του 1998, κατά το οποίο ο Σορίν Ματέι είχε εισβάλει στο σπίτι της οικογένειας Γκινάκη στα Κάτω Πατήσια και είχε κρατήσει ομήρους. Η κατάληξη ήταν να σκοτωθεί η Αμαλία Γκινάκη. Ο απόστρατος σήμερα αξιωματικός Θανάσης Κατερινόπουλος είχε επίσης ουσιαστική συμμετοχή ως διαπραγματευτής στη λεωφορειοπειρατεία στον Γέρακα, αλλά και στην υπόθεση ομηρείας στην κλινική «Κασταλία». «Η προχθεσινή ομηρεία στον Πειραιά έχει πολλά κοινά σημεία με τη λεωφορειοπειρατεία στον Γέρακα. Συμμετείχα στην ομάδα των διαπραγματευτών σε αυτό το τόσο δύσκολο περιστατικό, που από τους χειρισμούς τους κρινόταν η ζωή των 42 επιβατών οι οποίοι βρίσκονταν μέσα στο λεωφορείο. Οι δύο δράστες κατά την πολύωρη ομηρεία είχαν πυροβολήσει, είχαν σπάσει τα τζάμια του λεωφορείου, ενώ είχαν πέσει πυροβολισμοί ακόμα και στην οροφή» λέει ο κ. Θανάσης Κατερινόπουλος.

«Στην πρώτη ομάδα που εκπαιδεύτηκε ήμασταν δέκα άτομα. Ενταχθήκαμε εθελοντικά. Μετά την υπόθεση του Σορίν Ματέι η ψυχολογία ήταν άσχημη. Εκπαιδευθήκαμε και στην Αμερική, σε ένα εξοντωτικό πρόγραμμα 20 ημερών από το FΒΙ και η εκπαίδευση συνεχίστηκε και από Αμερικανούς που ήρθαν στην Αθήνα, αλλά και από ειδικούς της Σκότλαντ Γιαρντ. Πέρα από αυτό είχαμε συνεχή εκπαίδευση με σεμινάρια και αρχίσαμε να βοηθάμε και νέους συναδέλφους στη διαδικασία της εκπαίδευσης», λέει ο κ. Κατερινόπουλος και προσθέτει: «Αυτός που θα επιλέξει να ενταχθεί στην ομάδα των διαπραγματευτών πρέπει να έχει αυτοκυριαρχία, ευχέρεια λόγου, γνώσεις ψυχολογίας- κοινωνιολογίας- υπάρχει μάθημα στις Σχολές Αξιωματικών- και κυρίως αστυνομική εμπειρία. Απαιτείται να έχεις χειριστεί καταστάσεις στην καθημερινότητα, να γνωρίζεις τον μέσο άνθρωπο, τον μέσο αστυνομικό. Δηλαδή χρειάζονται οι εμπειρίες που έχει αποκομίσει ένας μάχιμος αστυνομικός». Σήμερα στην ομάδα Διαχείρισης Κρίσης της ΕΛ.ΑΣ. υπηρετούν 98 αστυνομικοί, ενώ συνεργασία υπάρχει και με τους ψυχολόγους- επιστημονικό προσωπικό της Αστυνομίας.

Οπως λένε οι δύο πρώην διαπραγματευτές, «κανένας δεν λειτουργεί από μόνος του. Υπάρχει ομάδα κάθε φορά, αποτελούμενη από δύο έως πέντε ανθρώπους, ανάλογα με την περίσταση».

Τα περισσότερα μάχιμα χρόνια του είχε περάσει στην Ασφάλεια και ο κ. Μπουμπουρής, ο οποίος ως αξιωματικός του Τμήματος Ανθρωποκτονιών μετείχε στις έρευνες για την απαγωγή της Ζέτας Κουκέα – στις αρχές της δεκαετίας του ΄90- και αργότερα επέλεξε να ενταχθεί στην ομάδα των διαπραγματευτών.

Σε τεντωμένο σχοινί
«Η διαπραγμάτευση γίνεται και σε καθημερινή βάση με πρόσωπα που επιχειρούν να αυτοκτονήσουν. Στην περίπτωση αυτή ο άνθρωπος κρατείται όμηρος του εαυτού του. Σε συνεργασία με ψυχολόγους της Υπηρεσίας αναλαμβάνουμε τις υποθέσεις αυτές, οι οποίες επίσης είναι πάρα πολύ δύσκολες. Ολα είναι σε τεντωμένο σκοινί, ενώ υπάρχει κίνδυνος ακόμα και για μας τους διαπραγματευτές. Κι εγώ έχω κινδυνεύσει σε τέτοια υπόθεση, από κάποιον που πετούσε τζάμια».

Η ΟΜΑΔΑ

Η ΕΛ.ΑΣ. απέκτησε εξειδικευμένους διαπραγματευτές μετά το φιάσκο της υπόθεσης Ματέι

«Κερδίζουμε την εμπιστοσύνη του δράστη»

ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ της λεωφορειοπειρατείας όπως περιγράφει ο κ. Μπουμπουρής, οι διαπραγματεύσεις με τους δράστες γίνονταν μέσω κινητών τηλεφώνων των ομήρων επιβατών.

«Προσπαθήσαμε να χρησιμοποιήσουμε την πειθώ. Προσπαθείς να κερδίσεις χρόνο. Με τους δράστες μιλήσαμε για την οικογενειακή τους κατάσταση και ανοίξαμε συζήτηση ώστε να χτίσουμε σχέσεις εμπιστοσύνης. Καταφέραμε μάλιστα να βρούμε και έναν στενό συγγενή ενός εκ των δραστών για να μιλήσει μαζί του».

Ειδικά σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δράστης είναι αποφασισμένος και στόχος του είναι η διαφυγή του, η προσέγγιση είναι δύσκολη και ο διαπραγματευτής πρέπει να ξεπεράσει τον εαυτό του. «Διαπραγματεύεσαι ζωές. Η ψυχολογία και το ένστικτο παίζουν μεγάλο ρόλο. Ο δράστης προβάλλει απαιτήσεις και ζητάει εγγυήσεις. Τότε, οι δράστες ζητούσαν να τους εξασφαλίσουμε αεροπλάνο για τη διαφυγή τους. Εμείς προσπαθήσαμε να παρακάμψουμε την απαίτησή τους και να κερδίσουμε χρόνο λέγοντας ότι θα διαβιβάσουμε το αίτημά τους στους ανωτέρους μας».

«Ολα για όλα»
«Κύριος σκοπός μας ήταν να τους δώσουμε να καταλάβουν ότι θα επικοινωνούν μόνο με εμάς και με κανέναν άλλο». Στην περίπτωση της ομηρείας στην Εθνική Τράπεζα στον Πειραιά ο δράστης, εις βάρος του οποίου εκκρεμούσε ήδη ένταλμα σύλληψης για ανθρωποκτονία με συμβόλαιο θανάτου στην Κύπρο, φαινόταν ότι θα έκανε το παν για να διαφύγει παίζοντάς τα όλα για όλα. “Εγώ είμαι χαμένος” επαναλάμβανε, “θα τη ρίξω τη χειροβομβίδα” λέει ο κ. Μπουμπουρής.

Σύμφωνα με τον κ. Κατερινόπουλο, στόχος τού διαπραγματευτή είναι «η διάσωση της ανθρώπινης ζωής, είτε του δράστη είτε των ομήρων. Δεν μπορείς να στηριχθείς σε υποσχέσεις και ψέματα, αλλά μόνο στην αλήθεια.

Η ομηρεία στην τράπεζα ήταν στο κέντρο της πόλης και ο δράστης ήταν αποφασισμένος. Στις περιπτώσεις ομηρείας έπειτα από αποτυχημένη ληστεία ο ρόλος των διαπραγματευτών δυσκολεύει. Πρέπει να πείσουν τον δράστη. Ο διαπραγματευτής δεν μιλάει πολύ. Ακούει πολύ. Αν πεις ψέματα σ΄ αυτόν που έχεις απέναντί σου έχεις χάσει το παιχνίδι».

Πώς λύνουν την ομηρεία

ΑΠΟΔΕΧΟΝΤΑΙ τον άνθρωπο που έχουν απέναντί τους, ακόμη κι αν τους βρίζει.

Προσπαθούν να δημιουργήσουν μαζί του σχέση εμπιστοσύνης και να τον κάνουν να ανοιχτεί και να μιλήσει για τον εαυτό του.

ΕΓΓΥΩΝΤΑΙ την ασφάλεια για τη ζωή του και τον καλούν να παραδοθεί.

ΕΙΝΑΙ ΕΤΟΙΜΟΙ να δοκιμαστούν από τον δράστη και να απαντήσουν σε ερωτήσεις που θα κάνει για να κρίνει την αξιοπιστία τους.

ΑΠΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ στον δράση λέγοντας μόνο το όνομά τους. Ποτέ τον βαθμό που φέρουν:
αν είναι ανώτεροι αξιωματικοί ο δράστης πιθανόν να ζητήσει περισσότερα, αν είναι χαμηλόβαθμοι πιθανόν να ζητήσει να μιλήσει με ανωτέρους.

ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ να αποσπάσουν όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για την κατάσταση των ομήρων.

ΔΕΝ ΑΡΝΟΥΝΤΑΙ ευθέως κάτι που ζητεί ο δράστης.

ΔΕΙΧΝΟΥΝ ουδετερότητα, δεν τον κρίνουν, δεν του μιλούν ειρωνικά ή απειλητικά.

Δείχνουν στον δράστη ότι τον ακούνε χωρίς να τον κρίνουν και δεν τον διακόπτουν όταν μιλάει.