SΟS από την κιβωτό της εξέλιξης

Τα νησιά Γκαλάπαγκος περιελήφθησαν στη λίστα των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΟΗΕ πριν από 30 χρόνια και πριν από τρία χρόνια μπήκαν στον κατάλογο των περιοχών που απειλούνται, επειδή οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι πρέπει να προστατευθούν.
Πριν από λίγες ημέρες όμως οι υπεύθυνοι της UΝΕSCΟ αποφάσισαν να άρουν το καθεστώς προστασίας. Ομως τα νησιά που ενέπνευσαν τον Δαρβίνο κινδυνεύουν ακόμα.

Το Αρχιπέλαγος των Γκαλάπαγκος αποτελείται από 13 μεγάλα ηφαιστειακά νησιά, έξι μικρότερα καθώς και 107 βράχους και νησάκια. Το πρώτο νησί υπολογίζεται ότι σχηματίστηκε πριν από περίπου οκτώ εκατομμύρια χρόνια ως αποτέλεσμα της τεκτονικής δραστηριότητας ενώ τα νεώτερα νησιά Ιζαμπέλα και Φερναντίνα θεωρείται ότι ακόμα διαμορφώνονται μετά τις ηφαιστειακές εκρήξεις του 1998. Λόγω της σχετικής τους απομόνωσης φιλοξενούν μεγάλο αριθμό ενδημικών ειδών και είναι διάσημα για τις μελέτες τις οποίες πραγματοποίησε εκεί το 1835 ο Κάρολος Δαρβίνος, πάνω στις οποίες βάσισε τη θεωρία του για τη φυσική επιλογή.

Οι επιστήμονες προειδοποιούσαν ότι τα νησιά κινδυνεύουν με οικολογική καταστροφή λόγω του μεγάλου αριθμού των τουριστών που τα επισκέπτονται, λόγω της μετανάστευσης, της ανάπτυξης, της υπεραλίευσης και την εμφάνιση ξένων ειδών που αλλάζουν την ισορροπία στα πολύτιμα οικοσυστήματα. Γι΄ αυτό και τελικά περιελήφθησαν στον κατάλογο των μνημείων παγκόσμιας φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της UΝΕSCΟ που κινδυνεύουν με εξαφάνιση το 2007. Μάλιστα τον Απρίλιο, ομάδα επιστημόνων του ΟΗΕ που επισκέφθηκε την περιοχή εξέφρασε τις ανησυχίες της για το ότι οι λιμενικές εγκαταστάσεις στον Ισημερινό, τη χώρα στην οποία ανήκουν τα Γκαλάπαγκος, δεν έχουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να εμποδίσουν τη μεταφορά άλλων ειδών όπως φυτά, μύκητες ή ακόμη και μικρόβια από την ηπειρωτική Νότια Αμερική προς τα νησιά. Τόνισαν επίσης ότι στην περιοχή αναπτύσσεται μία δραστηριότητα τουριστικής αλιείας- με πολλά κότερα να έρχονται γεμάτα τουρίστες που θέλουν να ψαρέψουν στα Γκαλάπαγκοςχωρίς όμως να υπάρχει το απαραίτητο ρυθμιστικό πλαίσιο. Επειτα από όλα αυτά οι επιστήμονες πρότειναν να παραμείνουν τα νησιά στον κατάλογο του ΟΗΕ με τα μνημεία που απειλούνται.

Ομως την Τετάρτη τα μέλη της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς του διεθνούς οργανισμού αγνόησαν την πρόταση των επιστημόνων και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα Γκαλάπαγκος δεν απειλούνται πλέον. Η απόφαση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Τόνι Ντάρτον, διευθυντή του Βρετανικού Ιδρύματος Προστασίας των Γκαλάπαγκος, που συνεργάζεται και με το Ιδρυμα Κάρολου Δαρβίνου: «Ανησυχούμε ιδιαίτερα γι΄ αυτή την απόφαση και τις επιπτώσεις της. Είναι πρόωρη. Υπονοεί ότι τα νησιά δεν απειλούνται πλέον, κάτι που δεν ισχύει. Τα Γκαλάπαγκος κινδυνεύουν», τόνισε ο Ντάρτον προσθέτοντας ότι αυτή τη στιγμή έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 40 είδη πάνω στα νησιά που βρίσκονται «στα πρόθυρα της εξαφάνισης». Τα τελευταία χρόνια τα νησιά έχουν γίνει δημοφιλής τουριστικός προορισμός και οι κάτοικοί τους έχουν αυξηθεί από 2.000 που ήταν το 1960 σε περίπου 30.000.

Τα νησιά βρίσκονται γύρω από τον Ισημερινό, 965 χιλιόμετρα δυτικά των ακτών της Δημοκρατίας του Ισημερινού. Η πανίδα και η χλωρίδα στα Γκαλάπαγκος αναπτύχθηκαν απομονωμένες από άλλα οικοσυστήματα στο πέρασμα εκατομμυρίων ετών και γι΄ αυτό δόθηκε στον Δαρβίνο, ο οποίος τα επισκέφθηκε το 1835, η ευκαιρία να μελετήσει την εξέλιξή τους. Εκεί ανέπτυξε τη θεωρία ότι η γεωγραφική απομόνωση επηρέασε την απόκλιση των διαφόρων έμβιων ειδών. Για παράδειγμα οι λεγόμενοι σπίνοι του Δαρβίνου κατά πάσα πιθανότητα εξελίχθηκαν από έναν κοινό πρόγονο και στη συνέχεια αναπτύχθηκαν σε πολυάριθμα σημεία στα νησιά λόγω έλλειψης ανταγωνισμού από άλλα είδη πουλιών. Ανάλογη ήταν η πορεία της εξέλιξης και άλλων ειδών όπως τα θαλάσσια ιγκουάνα και οι γιγάντιες χελώνες.

Ο Ντάρτον θεωρεί ότι η κυβέρνηση της Δημοκρατίας του Ισημερινού έχει πάρει αρκετά μέτρα για την προστασία των νησιών. «Είναι ακόμα όμως πολύ νωρίς για να αντιστραφεί η κατάσταση και γι΄ αυτό μου προκαλεί απορία η απόφαση του ΟΗΕ», προσθέτει. «Η σωτηρία των Γκαλάπαγκος είναι μαραθώνιος, δεν είναι αγώνας ταχύτητας».


Ο Δαρβίνος έμεινε άφωνος

«Παντού βλέπεις μία κομματιασμένη έκταση μαύρης λάβας που καλύπτεται από θάμνους», έγραφε το 1866 ο Κάρολος Δαρβίνος στο ημερολόγιο που κρατούσε κατά την επίσκεψή του στα Γκαλάπαγκος. Ο βρετανός βιολόγος και φυσιοδίφης παρατήρησε τις αρσενικές μεγαλοπρεπείς φρεγάτες (Fregata magnificens) να φλερτάρουν τα θηλυκά φουσκώνοντας τον κόκκινο λαιμό τους και τις γαλαζοπόδαρες σούλες (Sula nebouxii) να ερωτοτροπούν με περίεργους χορούς και διατύπωσε τη θεωρία της εξέλιξης των ειδών που έφερε την επανάσταση στην ανθρώπινη γνώση.

Φυσικά παρατήρησε και τις γιγαντιαίες χελώνες μήκους 1,2 μέτρων και βάρους 300 κιλών- από τα αρχαιότερα ζώα του πλανήτη- στα οποία οι Ισπανοί έδωσαν την ονομασία galapago. Εξ ου και το όνομα των νησιών. Στο ημερολόγιο των ερευνών του ο Δαρβίνος καταγράφει ότι τις είχε ιππεύσει… «αν και ήταν πολύ δύσκολο να κρατήσω την ισορροπία μου».