Το τελευταίο μεγάλο συγκρότημα

Το 1976 ο 14χρονος Λάρι Μούλεν Τζούνιορ ανάρτησε μια αγγελία στον πίνακα ανακοινώσεων του γυμνασίου του. «Ζητούνται μουσικοί για συγκρότημα». Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά, το φαινόμενο U2 δεν έχει όμοιό του στην ιστορία της ροκ μουσικής. Κανένα άλλο γκρουπ δεν κατάφερε να μείνει μαζί τόσο καιρό και να βρίσκεται σταθερά στην κορυφή, χωρίς να φοβάται να πειραματίζεται με νέους ήχους. Τώρα, μια νέα έκδοση έρχεται να φωτίσει την ιστορία των τεσσάρων παιδιών από το Δουβλίνο που κατέκτησαν τον κόσμο
Το βλέμμα του Μπόνο πίσω από τα μόνιμα γυαλιά του μπορεί ίσως να εξηγεί περισσότερα για το τι πραγματικά είναι οι U2. Δεν είναι σίγουρο όμως ότι μπορείς πάντα να το δεις. Τα παράδοξα συνεχίζουν να μπλοκάρουν τις προφανείς αναλύσεις. Ετσι οι U2 καταφέρνουν όσο μεγαλώνουν τα ακροατήριά τους, τόσο πιο κοντά να φέρνουν το κοινό. Οσο πιο μεγάλο το στάδιο, τόσο πιο κοντά τους φέρνουν τον κόσμο. Οσο απομακρύνονται προς άλλους υπερ-κοσμικούς γαλαξίες, τόσο κατευθύνονται σαν βολίδα στο κέντρο της καρδιάς των φαν. Στα μεγέθη τους, αυτά δεν είναι αυτονόητα πράγματα και στην αρχή- σε εποχές «Οctober» και «War»- κάτι τέτοιο έμοιαζε με επιστημονική φαντασία. Αλλά έστω ότι αυτό πάνω-κάτω εξηγείται. Εδώ η μουσική έγινε «αόρατη» και όλη η μουσική βιομηχανία έλειωσε πριν καλά καλά αρθρώσει τη φράση πως «κάτι τελικά αλλάζει».

Αν δεν είναι λοιπόν μια καλά ενορχηστρωμένη επιχείρηση κατάκτησης του πλανήτη, όντως οι U2 είναι το τελευταίο μεγάλο συγκρότημα του ροκ. Θα ήθελα όμως λέγοντας όλα αυτά να κοιτάζω τον Μπόνο στα μάτια. Μπορεί και να έχει μια εντελώς δια φορετική εξήγηση.

Σε κάθε καρέ της «κινηματογραφικής» πορείας τους υπάρχει μια κεντρική ιδέα. Από αυτήν ξεκινούν χίλιες ερμηνείες, σαν να εκπέμπει η Ζoo ΤV τους σε εκατομμύρια δέκτες. Στην αρχή, πήγαν σχεδόν ενάντια στο ίδιο το ροκ (στον απόηχο του punk και στις μεγάλες του new wave εποχές) και ενώ πάλλονται σε ροκ από την κούνια τους ώς την τελευταία φορά που τους ακούσαμε (στο ΥouΤube και τα δικά τους σάιτ). Προέβαλλαν την πίστη απέναντι στην απιστία- γράφει ο Μάρκος Φράγκος στην εισαγωγή του-, «η έντονη θρησκευτικότητα του χαρακτήρα τους είχε κάποια σημειολογικά χαρακτηριστικά τα οποία λειτούργησαν ως αλάνθαστοι αρμοί με ένα κοινό που αναζητούσε να πιστέψει σε κάτι καινούργιο, μέσα στον αχό των τριών συγχορδιών. Οι U2 προσέφεραν σε αυτό το κοινό την αγέλαστη, κατά βάση άκαμπτη, νεοκυματική στάση τους, ύψωσαν μια γροθιά που σήμαινε επιμονή, πίστη και αντίσταση και σιγά σιγά έχτισαν γύρω τους μια αίγλη που είχε να κάνει με την αξιοπιστία τους».

Μέχρι να καταλάβεις πώς βρέθηκες «δεμένος» μέσα στα «Sunday, Βloody Sunday» και «Ι Still Ηaven΄t Found What Ι΄m

«Είναι ποιητής.
Είναι φιλόσοφος. Και χθες το βράδυ νομίζω ότι τον είδα να περπατάει πάνω στο νερό», έχει πει ο Μικ Τζάγκερ για τον Μπόνο

Looking For» είχες ήδη εθιστεί. Στη συνέχεια ήταν πολύ πιο εύκολο για τους ίδιους τους U2 (αν και δύσκολο για πολλούς άλλους) να μείνουν πιστοί, συνεπείς, αξιοπρεπείς. Ερωτευμένοι με την πρώτη τους αγάπη.

Συνεργάζονται με τον Μπράιαν Ινο, συνομιλούν με τον Μπαράκ Ομπάμα. Σούπερ γκρουπ και τέσσερα μεγάλα αγόρια. Μεθυσμένοι με μπίρες και την αίγλη που τους τυλίγει. Υλικό, δηλαδή, για να γράφουμε ασταμάτητα και να είμαστε διαρκώς σε κάποιον δρόμο. Αιώνιοι ρομαντικοί ρόκερ με ρεαλιστικά εργαλεία. Στο «Η θέα από την κορυφή» απόψεις και στοιχεία δίνουν εικόνα. Οχι μόνο της κορυφής αλλά, βασικά, της πορείας. Ο Στυλιανός Τζιρίτας επιχειρεί αρχικά να εντοπίσει το κέντρο βάρους ανάμεσα σε δύο ενδεικτικά χρονικά σημεία: 5 Ιουνίου 1983, στο αμφιθέατρο Ρεντ Ροκς του Ντένβερ, 6 Αυγούστου 1997 στο Βάλε Χόβιν του Οσλο. Δύο συναυλίες με προβλήματα, η πρώτη εξαιτίας δυνατής μπόρας που πλημμυρίζει τα πάντα, η δεύτερη από δυσλειτουργία του μηχανισμού στο σκηνικό. Στην πρώτη ο Μπόνο βγαίνει και μοιράζει καφέ στους φαν που περίμεναν μέσα στα αυτοκίνητά τους, στη δεύτερη το γκρουπ φυγαδεύεται από τη σκηνή, ο Μπόνο ωστόσο μένει λίγο, ξεσπάει σε γέλια και αυτοσαρκάζεται μπροστά στο κοινό. Δύο όψεις της ίδιας μπάντας- και όχι το «πριν» και το «μετά». Χαρισματικός λίντερ, ικανός να οδηγήσει το «σκάφος» μέσα από κακοτοπιές στην επόμενη μέρα. Ο αυτοσαρκασμός και οι αγνές προθέσεις (όσο κι αν η κυνική πλευρά μας επιμένει να τις αμφισβητεί) σώζουν τους U2 από τις ροκ μηχανές που κατασπαράσσουν άλλους.

«Είναι ποιητής. Είναι φιλόσοφος. Και χθες το βράδυ νομίζω ότι τον είδα να περπατάει πάνω στο νερό», είπε ο Μικ Τζάγκερ. Το σίγουρο είναι πως ο «άγιος» Μπόνο περπάτησε πάνω σε βράχους του ροκ, ακολουθώντας και θαυμάζοντας τον Ελβις, τον Μπομπ Ντίλαν, τον Τζόνι Κας. Παράλληλα έπιανε στον αέρα τις αλλαγές που έρχονταν και ήταν παρών όταν αυτές συνέβαιναν. Στο Βερολίνο ή πρώτος στη σειρά από αυτούς που θα παντρέψουν τεχνολογία και ροκ.

«Κάθε άλμπουμ, κάθε ζωντανή ηχογράφηση, κάθε ΕΡ των U2 στάθηκε κάτι παραπάνω από ένα δισκογραφικό στιγμιότυπο στον χρόνο» γράφει ο Χάρης Συμβουλίδης, που ξεκοκαλίζει δίσκους και κυκλοφορίες τους. Αν θέλεις να πλησιάσεις πραγ ματικά τους U2 πρέπει να ακούσεις να ερμηνεύουν και οι ίδιοι τον εαυτό τους. «Λένε ότι παίρνουμε τον εαυτό μας πολύ στα σοβαρά και μπορεί να έχουν δίκιο. Δεν παίρνουμε όμως τον εαυτό μας στα σοβαρά, αλλά τη μουσική μας» λέει ο Μπόνο. Και η μουσική τους, τα τραγούδια τους, οι στίχοι τους (ποπ, πολιτικοί, ή ιμπρεσιονιστικοί πίνακες) είναι ένα καλειδοσκοπικό παιχνίδι. Με τη γνωστή τάση που έχουν να επεμβαίνουν στην εικόνα για να κάνουν πιο έντονες τις παραδοξότητές της.

Μπορείς όμως στ΄ αλήθεια να εξηγήσεις την περίπτωσή τους; Να πεις «κάν΄ το όπως οι U2»; Να καταλάβεις πώς στήθηκε όλο αυτό το U2-σύστημα με ένα διαστημόπλοιο από πάνω καπέλο, όπως φαίνεται και στην περιοδεία τους;

Ο Αργύρης Ζήλος, που έχει ως μουσικοκριτικός σταθεί απέναντι σε πολλά μουσικά φαινόμενα, φωτίζοντας συχνά αθέατες και αποκαλυπτικές για την αλήθειά τους πλευρές, γράφει: «… Ενα συνοικιακό γκρουπ που καταλήγει να γίνει αυτό που έγιναν δεν αφήνει περιθώριο για αναλογίες ή για υποδείξεις, ούτε καν για ψυχρές παρατηρήσεις. Τι να πεις δηλαδή, μάθε να παίζεις και θα φτάσεις να γεμίζεις αεροδρόμια; Φτιάξε καλά τραγούδια και ίσως κάποια στιγμή σε αναλάβει ο Μπράιαν Ινο; Πες δυο κουβέντες για τον Τρίτο Κόσμο και αργά ή γρήγορα θα γευματίζεις με πρωθυπουργούς; Βρες ένα ζευγάρι γυαλιά που ουδείς σοβαρός άνθρωπος θα δεχόταν να φορέσει και η φάτσα σου θα κατακλύσει τον πλανήτη; Αν κάτι μπορείς να υποδείξεις σαν πρότυπο στους U2 είναι ο μάνατζέρ τους – και ίσως κι αυτό που λέγαμε για τα τραγούδια τους: ποτέ μην υποτιμήσεις το ένστικτο του κόσμου να διακρίνει αξίες…». Οι U2 τα καταφέρνουν με αξιοθαύμαστο τρόπο. «Μέχρι στιγμής (γράφει ο Α. Ζήλος) ανταποκρίνονται, αν και πείθουν όλο και λιγότερο. Δύσκολο να φέρεις βόλτα τόσες αντικρουόμενες περσόνες- ιδίως όταν σου την έχουν στημένη οι πάντες». Μερικές φορές δεν είναι και πολύ ευχάριστο να είσαι ο Μπόνο.

Το βράδυ της Παρασκευής 3 Σεπτεμβρίου το «διαστημόπλοιο» θα έχει προσγειωθεί στο Μαρούσι, στο Ολυμπιακό Στάδιο, σαν μια γιγάντια σιδερένια αράχνη που μέσα από τα σωθικά της θα εμφανίζονται οι U2. Απόλυτα σαφείς εκείνη τη στιγμή ότι είναι το πιο μεγάλο συγκρότημα στο ροκ, αλλά και ότι ήρθαν για να κατακτήσουν τον πλανήτη Γη.

info

«U2- Η θέα από την κορυφή». Θέμης Πέλλας, Χάρης Συμβουλίδης, Στυλιανός Τζιρίτας, σελ. 120, τιμή: 18,50 ευρώ. Κυκλοφορεί στις 2 Αυγούστου από τις Εκδόσεις Οξύ.