Η ρύπανση είναι παντοτινή

Δέκα, είκοσι, τριάντα, ακόμα και σαράντα χρόνια δεν φαίνεται να είναι αρκετά για να καθαρισθούν οι περιοχές που έχουν πληγεί από μεγάλες πετρελαιοκηλίδες, όπως αυτή που έπληξε τον Κόλπο του Μεξικού. Οι επιστήμονες βρίσκουν όλο και περισσότερες αποδείξεις ότι τα ζώα και τα φυτά υποφέρουν πολλά χρόνια από την παρουσία του πετρελαίου στις περιοχές όπου ζουν.

Στις βραχώδεις παραλίες της Αλάσκας οι επιστήμονες έσκαψαν με φτυάρια και αξίνες 6.775 τρύπες- σε όλες βρήκαν πετρέλαιο, παρ΄ ότι έχουν περάσει 21 χρόνια από την τεράστια πετρελαιοκηλίδα που είχε προκαλέσει η διαρροή πετρελαίου από το ναυάγιο του τάνκερ «Εxxon Valdez». Εναν ωκεανό πιο μακριά, στις ακτές της Βρετάνης στη Γαλλία, οι ειδικοί ελέγχουν τη ζημιά που προκλήθηκε από μια άλλη πετρελαιοκηλίδα και διαπιστώνουν ότι οι διαταραχές στην τροφική αλυσίδα παραμένουν μια δεκαετία μετά. Και στις νότιες ακτές του Μεξικού, ένας αμερικανός ερευνητής βρίσκει ότι η καταστροφή στην πανίδα δεν έχει ξεπεραστεί παρ΄ ότι έχουν περάσει 30 χρόνια από μια μεγάλη πετρελαιοκηλίδα στην περιοχή αυτή.

Αυτές οι ακτές που μολύνθηκαν από πετρελαιοκηλίδες στο παρελθόν δίνουν στοιχεία για το τι περιμένει τους ανθρώπους που ζουν γύρω από τον Κόλπο του Μεξικού, ο οποίος μολύνθηκε από τη διαρροή στην εξέδρα εξόρυξης πετρελαίου της ΒΡ. Βέβαια, κάθε πετρελαιοκηλίδα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, όμως εκείνο που συνδέει αυτές τις τόσο μακρινές μεταξύ τους περιοχές είναι η συνειδητοποίηση από τους επιστήμονες της μόνιμης ζημιάς που προκαλεί η διαρροή πετρελαίου- και ότι το πετρέλαιο παραμένει στο περιβάλλον κρυμμένο για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι πιστεύαμε.

Την ίδια στιγμή, πάντως, επιστήμονες που έχουν εργαστεί στο παρελθόν για την αντιμετώπιση πετρελαιοκηλίδων θεωρούν πως η κατάσταση στον Κόλπο του Μεξικού δεν είναι απέλπιδα, παρ΄ ότι έχουν σταματήσει οι έλεγχοι της διαρροής προσωρινά, λόγω της τροπικής καταιγίδας «Μπόνι» που πλήττει τώρα την περιοχή. Οπως λέει ο Τζέφρι Σορτ, επικεφαλής της ομάδας ερευνών για τις επιπτώσεις της πετρελαιοκηλίδας του «Εxxon Valdez», «το πετρέλαιο θα φύγει κάποια στιγμή». Πόσο όμως θα παραμείνει; Μόλις πριν από 20 χρόνια πιστεύαμε ότι οι πετρελαιοκηλίδες προκαλούσαν ζημιές μόνο τις πρώτες εβδομάδες, καθώς το φρέσκο πετρέλαιο γεμάτο με τοξικές ουσίες έφθανε στα ζώα και τα φυτά, έβγαινε στις παραλίες και σκότωνε ψάρια και χελώνες στα βάθη της θάλασσας. Ομως καταστροφές όπως αυτή του «Valdez» το 1989, του «Ιξτοκ» στο Μεξικό το 1979, του «Αμόκο Καντίζ» στη Γαλλία το 1978 και δύο στις ακτές της Μασαχουσέτης τη δεκαετία του ΄70, τις οποίες οι επιστήμονες μελέτησαν επί δεκαετίες με τις βελτιωμένες τεχνικές της σύγχρονης χημείας και βιολογίας, τους έχουν επιτρέψει να φτιάξουν ένα πιο σύνθετο πορτρέτο για το τι συμβαίνει μετά τη διαρροή του πετρελαίου.

Είναι σωστό ότι οι μεγαλύτερες ζημιές προκαλούνται γρήγορα και ότι μετά η φύση αρχίζει να αναρρώνει. Επειτα από μερικά χρόνια, ένας απλός επισκέπτης μιας περιοχής που έχει πληγεί ίσως να μην καταλάβει καμία διαφορά. Οι πληθυσμοί των ψαριών και των πουλιών έχουν ανακάμψει και το πετρέλαιο δείχνει να έχει φύγει. Ομως συχνά, όπως βρήκε ο δρ Σορτ και η ομάδα του στην Αλάσκα, κάποιο από το πετρέλαιο αυτό «έχει κρυφτεί» κάτω από τη γη, σε μέρη όπου μπορεί ακόμα να προκαλεί μικρές ζημιές στην πανίδα με την πάροδο των ετών. Ομως και η ανθρώπινη αντιμετώπιση σε μια πετρελαιοκηλίδα μπορεί να επιτείνει τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της. Μερικές από τις μεγαλύτερες ζημιές από πετρελαιοκηλίδες τις τελευταίες δεκαετίες έχουν προέλθει από εκείνους που προσπαθούσαν να τις καθαρίσουν.


«Μεθυσμένα» καβούρια 30 χρόνια μετά το ναυάγιο

Το 1979, μία φορτηγίδα προσέκρουσε σε ύφαλο έξω από την ακτή του Ουέστ Φάλμουθ της Μασαχουσέτης με αποτέλεσμα να χυθούν στη θάλασσα 715.000

λίτρα πετρελαίου. Σήμερα, 41 χρόνια μετά, τα καβούρια της περιοχής ακόμα συμπεριφέρονται σαν μεθυσμένα, κινούνται ασυντόνιστα και αντιδρούν αργά στα αρπακτικά. Αυτή η συμπεριφορά είναι συνακόλουθη με τα επιστημονικά συμπεράσματα για τα είδη των μόνιμων βλαβών που προκαλούνται, σε επίπεδα που δεν προσελκύουν συχνά την προσοχή.

Μια ερευνήτρια από το Πανεπιστήμιο της Βοστώνης το 2005 παρατήρησε ότι τα καβούρια της περιοχής αντί να σκάβουν ευθεία προς τα κάτω, όπως τα υπόλοιπα, έσκαβαν λίγο και μετά άρχισαν να σκάβουν προς τα πλάγια, καθώς τα απωθούσε ένα στρώμα πετρελαίου που είχε καθήσει κάτω από την επιφάνεια.

Το «Εxxon Valdez».
Στην Αλάσκα από το τάνκερ «Εxxon Valdez» το 1989 είχαν διαρρεύσει 42 εκατομμύρια λίτρα πετρελαίου στον πορθμό Πρινς Ουίλιαμ και απλώθηκαν σε 1.300 χιλιόμετρα της ακτογραμμής.

Μία δεκαετία αργότερα θα νόμιζε κανείς ότι το πετρέλαιο είχε καθαρίσει, όπως φαινόταν, όμως έρευνες στο συκώτι από πάπιες και ενυδρίδες της περιοχής έδειξαν ότι τα ζώα αυτά ήταν ακόμα εκτεθειμένα σε υψηλά επίπεδα υδρογονανθράκων και άλλων χημικών που υπάρχουν στο ακατέργαστο πετρέλαιο. Το πετρέλαιο αποθηκεύεται προσωρινά στο πορώδες άνω στρώμα των ακτών, γεγονός που επιβραδύνει τον ρυθμό εξαφάνισής του. Το αρκτικό οικοσύστημα, άλλωστε, δεν διαθέτει το είδος των θρεπτικών ουσιών που χρειάζονται οι «πετρελαιοφάγοι» μικροοργανισμοί. Εξάλλου, στο δεύτερο πολύ λιγότερο πορώδες γεωλογικό στρώμα, το νερό κινείται 1.000 φορές πιο αργά από το άνω στρώμα, με συνέπεια να βοηθά στην «παγίδευση» του πετρελαίου ανάμεσα στα δύο στρώματα των πετρωμάτων. Ο δρ Σορτ που έσκαψε με τους συνεργάτες του σε όλες τις ακτές στην Αλάσκα, υπολογίζει ότι θα χρειασθεί να περάσει ένας αιώνας ώσπου να καθαρίσουν εντελώς.