«Γάλα» για την ψυχική μας ξενιτιά

Υστερα από πέντε επιτυχημένες θεατρικές σεζόν, το έργο του Βασίλη Κατσικονούρη γίνεται ταινία και θα βγει στους κινηματογράφους παράλληλα με την έκτη χρονιά παραστάσεων.

«Το “Γάλα” μιλάει για τη δική μας εσωτερική μετανάστευση. Την ψυχική μας ξενιτιά. Δεν είναι ένα πολιτικά ορθό έργο για τον ρατσισμό και την ξενοφοβία. Θέτει υπαρξιακούς όρους», λέει ο δημιουργός του έργου Βασίλης Κατσικονούρης, εκπαιδευτικός. Κεντρική ιστορία της ταινίας, όπως και του θεατρικού, είναι μιας μητέρας μετανάστριας από την πρώην Σοβιετική Ενωση, με δύο γιους, ο ένας εκ των οποίων πάσχει από σχιζοφρένεια, οι οποίοι προσπαθούν να προσαρμοσθούν και να επιβιώσουν στην Ελλάδα. Η απόγνωση της μάνας και ο ψυχικός σπαραγμός της για την ασθένεια του μικρού της γιου, παράλληλα με τον φόβο που προέρχεται από τον κοινωνικό ρατσισμό του περιβάλλοντός της, παρουσιάζονται με σπαρακτικό τρόπο. Η βία διαδέχεται και εναλλάσσεται με την τρυφερότητα, η ένταση με τη γαλήνη, η απελπισία με την ελπίδα, το όνειρο με τον εφιάλτη, η πραγματικότητα με την ψευδαίσθηση. Ο συγγραφέας και σεναριογράφος πλέον ήθελε το σενάριο να έχει θεατρική δομή, αλλά η ταινία να μη θυμίζει θεατρικό έργο. Για τον Βασίλη Κατσικονούρη η μεταφορά του έργου στον κινηματογράφο δεν ήταν στις σκέψεις του. Είναι της λογικής «ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς».

Που σημαίνει ότι δεν θελήσατε να εκμεταλλευτείτε, όπως σχολιάστηκε,την επιτυχία του θεατρικού έργου (σ.σ.:το καλοκαίρι θα παρουσιάζεται στο πλαίσιο περιοδείας σε όλη σχεδόν την Ελλάδα);

Δεν το ήθελα διότι έχω τη λόξα το θεατρικό έργο να είναι μόνο για το θέατρο. Ο σκηνοθέτης της ταινίας, ο Γιώργος Σιούγας, είχε εντοπίσει κινηματογραφικότητα στο έργο και επέμενε με θέρμη. Το ίδιο υποστήριζε και ο Κωνσταντίνος Παπαχρόνης. Ετσι μπήκα στη διαδικασία. Δυστυχώς χάσαμε τον Κωνσταντίνο πρόωρα και άδικα. Την ημέρα του ατυχήματός του συνειδητοποίησα ότι η ταινία έπρεπε να γίνει. Για τον Κωνσταντίνο.

Τι σχέση έχει το σενάριο με το θεατρικό έργο;

Ηταν και η δική μου απορία στην επιμονή του Σιούγα και του Παπαχρόνη. Εκείνοι υποστήριζαν, όπως σας είπα, ότι το έργο έχει κινηματογραφικότητα. Επαιξε ρόλο και η αποδοχή του κόσμου τον προηγούμενο καιρό που με έβαλε σε υποψίες ότι μπορούσε να προκύψει κάτι νέο. Οταν μπήκα στη διαδικασία να γράψω το σενάριο, δεν σκεφτόμουν «γιατί». Λειτούργησα όπως όταν γράφω ένα έργο. Σκεφτόμαστε ποτέ «γιατί» όταν ερωτευόμαστε;

Ο κινηματογράφος είναι κίνηση,δράση.Το «Γάλα» όμωςείναι ένα έργο με εσωτερικότητα. Πώς αποκτά δράση η ταινία;

Αρχισα με τα στοιχεία εκείνα του έργου που μπορούν να αποδοθούν με εικόνες. Η διαδικασία αυτή γέννησε κι άλλες εικόνες, δράσεις και καταστάσεις. Το βρήκα δημιουργικό.

Γιατί σημειώνει επιτυχία ένα σκληρό έργο,όπως το «Γάλα»;
Δεν είναι σκληρό απλώς για να είναι σκληρό. Εγώ δεν το θεωρώ σκληρό. Εν πάση περιπτώσει, η «σκληρότητά» του δεν είναι επιτηδευμένη. Υπάρχει όμως κι εδώ ίσως βρίσκεται η επιτυχία του έργου. Μέσα από αυτή καταδεικνύεται κάτι τρυφερό: η ανάγκη για αποδοχή και αγάπη.

Το γάλα συνήθως συστήνεται ως καταπραϋντικό, ως τροφή που ηρεμεί, χαλαρώνει. Κι όμως είναι τίτλος έργου για γερό στομάχι. Δεν είναι αντίφαση;

Το «Γάλα» μιλά για την έλλειψη που έχουμε από κάτι που μπορεί να μας χαλαρώσει, να μας ηρεμήσει. Με δεδομένο ότι με τη γέννησή μας τα πρώτα που μας ηρεμούν είναι το χάδι και το μητρικό γάλα, είναι σαν να γυρεύουμε αυτό το ίδιο πράγμα μέσα στον πανικό και την ταραχή της μετέπειτα ζωής μας. Μόνον που μέσα σ΄ αυτή την ταραχή ξεχνάμε το αρχικό βαθύ αίτημά μας για αποδοχή και αγάπη. Κι εκεί έρχεται η τέχνηείτε λέγεται θέατρο είτε σινεμά ή όποια άλλη μορφή της- να μας θυμίσει τα πρωτογενή αιτήματά μας. Αυτή η υπενθύμιση λειτουργεί σαν ένα σοκ.

Ενα έργο για μετανάστες μήπως είναι άλλοθι για την κατάσταση που σοβεί και είναι παγκόσμιο πρόβλημα;

Δεν θα είχε την αποδοχή που καταγράφεται αν έθετε το θέμα των μεταναστών μόνο. Σε μία τέτοια περίπτωση θα ήταν ένα έργο politically correct (πολιτικώς ορθό). Τέτοιου είδους έργα όμως λειτουργούν ως άλλοθι και για τους δημιουργούς τους και για τους αποδέκτες τους. Προβληματίζουν στιγμιαία. Μας κάνουν να νιώθουμε τύψεις αλλά για λίγο και έπειτα η ζωή συνεχίζεται. Το «Γάλα» πάει πιο βαθιά. Να μας κάνει να νιώσουμε την εσωτερική μας μετανάστευση, τη μοναξιά της ψυχή μας, που βιώνουμε σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο.

Το «Γάλα» μιλάει και για την αγωνία του μετανάστη για ένταξη, αφομοίωση από το κοινωνικό σύνολο. Μπορεί η Ελλάδα να συντονιστεί εντέλει με την υπόλοιπη Ευρώπη;

Πρέπει πρώτα να ορίσουμε τι είναι ελληνικότητα, τι είναι Ευρώπη και αν είναι αναγκαιότητα ο συντονισμός με την Ευρώπη. Υπάρχει μια σχιζοφρένεια. Λέμε να ενταχθούμε στο ευρωπαϊκό πνεύμα τη στιγμή που έχουμε αφομοιώσει διάφορες κατακτήσεις του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού με έναν δικό μας ιδιαίτερο τρόπο και έχουμε καταφέρει να απολέσουν όποια θεμελιακή αξία είχαν. Αρα πρέπει να πάμε πολλά βήματα πίσω- θεωρητικά μιλώντας- και να αφομοιώσουμε σωστά την ευρωπαϊκή σημασία του όρου «κράτος». Κάτι που δεν έχει γίνει και δεν ξέρω αν θα μπορέσει να γίνει κάποτε στην Ελλάδα. Αλλωστε κι εμείς ξεκινήσαμε σαν ένα τεχνητό κρατίδιο, σαν μια FΥRΟΜ- ουσιαστικά κράτος των Βαυαρών ήμασταν- κι όπως οι Σκοπιανοί έχουν τον μεγαλοϊδεατισμό, έτσι κι εμείς είχαμε τον δικό μας μέσα στα χάλια μας.

info

Η ταινία «Το γάλα» του Βασίλη Κατσικονούρη, σε σκηνοθεσία Γιώργου Σιούγα με τους Ομηρο Πουλάκη, Προμηθέα Αλειφερόπουλο, Ιωάννα Τσιριγκούλη, Ηρώ Μπέζου από τις αρχές του 2011 στους κινηματογράφους