[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Μνηµόνιο και Σύνταγµα

Η κρίση κυριαρχίας, στην οποία έχει εισαγάγει τη χώρα η εφαρµογή του µνηµονίου συνεργασίας µε Ε.Ε. – ΕΚΤ – ΔΝΤ, αγγίζει το απόγειό της µε την ενδεχόµενη – και ήδη προ των πυλών – σύγκρουση του µνηµονίου µε το ελληνικό Σύνταγµα. Φυσικά το µνηµόνιο είναι µια εντελώς έκτακτη λύση σε εντελώς έκτακτες περιστάσεις και αποτελεί νοµιµοποιηµένο δεσµευτικό κείµενο, εφόσον ψηφίστηκε από τη Βουλή. Δεν είναι όµως ούτε ιεραρχικά ανώτερο των λοιπών νόµων του κράτους, ούτε µη ελεγχόµενο από τα δικαστήρια, ούτε, πολλώ µάλλον, µη υποκείµενο στο Σύνταγµα και τις αρχές που συνάγονται από αυτό.

Θα έλεγα µάλιστα ότι, ειδικά στην περίπτωση του µνηµονίου, ο έλεγχος συνταγµατικότητας αποτελεί το τελευταίο ανάχωµα µιας πολιτειακής και δικαιικής τάξης που της ζητείται εντελώς ξαφνικά να αλλάξει σταθερές. Το ίδιο το µνηµόνιο µπορεί να µην προσβάλλεται απευθείας, όµως προσβολή εδραζόµενων σε αυτό διοικητικών πράξεων µπορεί να οδηγήσει και σε εξέταση της διαδικασίας υιοθέτησής του και ιδίως του αµφιλεγόµενου ζητήµατος αν έπρεπε, βάσει του άρθρου 28 του Συντάγµατος, να ψηφιστεί µε απλή πλειοψηφία (εάν επρόκειτο, όπως κατά τη γνώµη µου πρόκειται, για «περιορισµούς ως προς την άσκηση της εθνικής κυριαρχίας») ή µε 180 ψήφους (εάν είχαµε «παραχώρηση συνταγµατικών αρµοδιοτήτων»).

Η εξέταση, σε κάθε περίπτωση, της συνταγµατικότητας επιµέρους µέτρων εκ του µνηµονίου, καθώς και η «απο-ιεροποίηση» του ίδιου του µνηµονίου, όχι µόνο δεν αντιβαίνουν στο πατριωτικό καθήκον του νοµικού κόσµου αλλά το προσδιορίζουν.

Επιχειρήµατα του τύπου «θα θυµώσει η τρόικα αν αµφισβητηθούν τα συµφωνηµένα» δεν έχουν ούτε νοµική βάση ούτε υπηρετούν την εθνική αξιοπρέπεια.

Με βάση αυτή την αρχή µπορούµε να ισχυρισθούµε ότι η πρώτη ισχυρή νοµοθετική δοκιµασία της «εποχής του µνηµονίου», οι εξαγγελθείσες ρυθµίσεις για το συνταξιοδοτικό και τα εργασιακά (κυρίως αυτές), κάθε άλλο παρά βρίσκονται στο συνταγµατικό απυρόβλητο. Υπάρχουν διατάξεις που ενδεχοµένως προσκρούουν σε θεµελιώδεις αρχές του Συντάγµατος. Από την αρχή του «κοινωνικού κράτους δικαίου» (άρθρο 25) προκύπτει ότι κάθε µείωση κοινωνικής παροχής έχει ένα όριο, που ελέγχεται δικαστικά. Η αρχή της ισότητας του άρθρου 4 πλήττεται σε κάθε περίπτωση που οµοειδείς περιπτώσεις δεν ρυθµίζονται οµοειδώς, άρα η ενοποίηση των Ταµείων δεν είναι τόσο απλή υπόθεση. Η αρχή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας του άρθρου 5 συναρτάται µε τη µεταχείριση ειδικών κατηγοριών όπως οι χαµηλοσυνταξιούχοι. Το δικαίωµα στην περιουσία του άρθρου 17 απαιτεί τήρηση της αρχής «το ύψος των εισφορών διαφοροποιεί το ύψος των συντάξεων» και απαγορεύει από κάποιο βαθµό και πέρα την κάλυψη των υπερχρεωµένων από τα υγιή Ταµεία.

Το δικαίωµα έννοµης προστασίας του άρθρου 20 απαγορεύει γενικές απαγορεύσεις και ρυθµίσεις για το µέλλον. Παιδιά και έχοντες ειδικές ανάγκες προστατεύονται βάσει του άρθρου 21 κι έτσι δεν µπορεί να επιδεινώνεται δραµατικά η κατάστασή τους. Το δικαίωµα στην εργασία και τον συνδικαλισµό των άρθρων 22 και 23 καθιστά ιδιαίτερα προβληµατική την προσβολή του πυρήνα των συλλογικών διαπραγµατεύσεων, του θεσµού της διαιτησίας, την πλήρη «απελευθέρωση» των απολύσεων. Η τήρηση του άρθρου 80 απαιτεί ζητήµατα σχετικά µε µισθούς και συντάξεις να ρυθµίζονται διά νόµου και όχι µε προεδρικά διατάγµατα ή υπουργικές αποφάσεις, ενώ το άρθρο 101 επιβάλλει διαφορετική µεταχείριση των δηµοσίων από τους ιδιωτικούς υπαλλήλους.

Δεν ισχυρίζοµαι ότι όλες οι πιθανές αντισυνταγµατικότητες θα προκύψουν στην πράξη, υποστηρίζω όµως ότι πρέπει να εξεταστούν χωρίς φόβο και µε δηµοκρατικό πάθος από τα δικαστήρια. Αυτά θα αποφανθούν και όχι, πρωθύστερα, η κυβέρνηση. Κι αν κριθεί ότι παραβιάζεται το Σύνταγµα (όπως έγινε ήδη στη Ρουµανία και τη Λετονία, ενώ δεν αργούν και χώρες εκτός επιτήρησης, όπως η Ισπανία, η Γαλλία, ακόµα και η Γερµανία), τότε η ουσιαστική συµµόρφωση αποτελεί ισχυρότερη του µνηµονίου υποχρέωση. Χωρίς τερτίπια του τύπου περαιτέρω αύξησης του ΦΠΑ, που και αυτή, εξάλλου, ως προς τα ακραία της όρια, ελέγχεται συνταγµατικά. Αν θέλουµε µέσα στη θύελλα να µην απολέσουµε και ό,τι έχει αποµείνει από το κράτος δικαίου µας.

Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ

Ο έλεγχος συνταγµατικότητας του µνηµονίου αποτελεί το τελευταίο ανάχωµα µιας πολιτειακής τάξης που της ζητείται να αλλάξει σταθερές

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµατολόγος, µέλος Εθνικού Συµβουλίου ΠΑΣΟΚ