Στα βήματα της αρχαίας Εγνατίας

«Αγαπάμε τα Βαλκάνια γενικότερα. Εχουμε διαβάσει πολλά για τη χώρα σας, έχουμε ταξιδέψει σε πολλά μέρη της και την έχουμε περπατήσει. Οταν πριν από πέντε χρόνια, κατά τύχη, βρεθήκαμε μια ομάδα φίλων στη Νότια Αλβανία, μας έκανε εντύπωση ότι οι άνθρωποι αυτοί που μιλούσαν ελληνικά δεν είχαν δει ποτέ τουρίστα στα χωριά τους και εμείς αισθανθήκαμε ότι βλέπαμε μπροστά μας την Ελλάδα όπως ήταν πριν από τριάντα χρόνια».

Η Μαριέτα Βαν Ατεκουμ, ψυχολόγος και υπεύθυνη μιας ομάδας ολλανδών επιστημόνων με νεοελληνικές και ανθρωπολογικές σπουδές που συνέστησαν το ίδρυμα Via Εgnatia Foundation με περισσότερα από 200 μέλη παγκοσμίως, εξιστορεί πώς ξεκίνησε το ενδιαφέρον τους πριν από πέντε χρόνια για την ανάδειξη της αρχαίας Εγνατίας Οδού. Αλλωστε το ίδρυμα έχει σκοπό να προστατευτεί με συντονισμένες δράσεις όλο το σωζόμενο κομμάτι της και να μετατραπεί σε διεθνές μονοπάτι που θα λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ λαών που ζουν κατά μήκος του. «Ανακαλύψαμε την αρχαία Εγνατία Οδό. Η Αλβανία έχει τα καλύτερα σωζόμενα κομμάτια. Αμέσως ενδιαφερθήκαμε να μάθουμε γι΄ αυτήν και πράγματι είδαμε ότι ο δρόμος αυτός ένωνε τη Ρώμη με την Κωνσταντινούπολη».

Φέτος, μάλιστα, πραγματοποιούν πορεία στα βήματα της αρχαίας Εγνατίας Οδού, ακολουθώντας τα μονοπάτια της που ενώνουν τη Νότια Αλβανία με την Κωνσταντινούπολη. «Ενιωσα ότι ο δρόμος αυτός ένωνε τους ανθρώπους πριν δημιουργηθούν τα εθνικά κράτη, πριν δημιουργηθούν τα σύνορα και χωρίσουν οι εθνικισμοί τους γειτονικούς λαούς. Θέλουμε να τη μετατρέψουμε σε διεθνές μονοπάτι ώστε να ξαναζωντανέψει και να δώσει ζωή στα χωριά. Ειδικά για τις φτωχές ελληνόφωνες περιοχές της Νότιας Αλβανίας θα έχει και μεγάλη οικονομική σημασία», υποστηρίζει.

Δίκτυο επιστημόνων. Οι ολλανδοί επιστήμονες επεδίωξαν να δημιουργήσουν ένα δίκτυο επιστημόνων προερχόμενων από τις χώρες όπου διερχόταν η Εγνατία Οδός και έτσι πραγματοποίησαν το πρώτο τους συνέδριο πέρυσι τον Φεβρουάριο με εισηγητές διακεκριμένους αρχαιολόγους και ανθρωπολόγους, καθώς και καλλιτέχνες από όλες τις χώρες που περνά η Εγνατία Οδός, δηλαδή την Αλβανία, την ΠΓΔΜ, την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Βουλγαρία. Ως τόπος διεξαγωγής του συνεδρίου επελέγη το Μοναστήρι, όπου συναντήθηκαν οι 80 επιστήμονες. Με αυτό τον τρόπο δημιούργησαν επιστημονικές και ερευνητικές ομάδες που ασχολούνται με την ιστορία της Εγνατίας Οδού, τη μετανάστευση που ακολουθεί την Οδό, τα ήθη, τα έθιμα και τον πολιτισμό των λαών που έζησαν δίπλα σ΄ αυτήν και διασυνδέθηκαν μεταξύ τους μέσω αυτής. Δύο μήνες μετά ξεκίνησε το καραβάνι για την Εγνατία Οδό. Οπως εξηγεί η ολλανδή ψυχολόγος, «ήθελα να κάνω μόνη μου κάθε βήμα στην Εγνατία για να δω όλα τα προβλήματα και τα τεχνικά του κομμάτια, αλλά και να πάρουμε συνεντεύξεις από ανθρώπους για το βιβλίο που θα εκδώσουμε με τη μορφή οδηγού για τον δρόμο. Πέρυσι περπατήσαμε στην Αλβανία και την ΠΓΔΜ με γαϊδούρια 25 άνθρωποι».

Δείγμα αρχαίου δρόμου. Φέτος άρχισαν την περιπλάνησή τους τον Μάιο από την Κορυτσά και μέσω της Κρυσταλλοπηγής βρέθηκαν στη Φλώρινα κι από εκεί στην Εδεσσα και τέλος στη Θεσσαλονίκη. Αυτή την εποχή περιδιαβαίνουν τα μονοπάτια της Εγνατίας στη Θράκη με τελικό προορισμό την Κωνσταντινούπολη και τους ξεναγεί η αρχαιολόγος κ. Πολυξένη Τσατσοπούλου. Σημειώνει δε ότι «η Εγνατία Οδός αποτελεί ένα μοναδικό, για όλο τον ελλαδικό χώρο, δείγμα αρχαίου δρόμου. Η Θράκη μάλιστα έχει το προνόμιο να είναι η μόνη περιοχή στην Ελλάδα που σώζονται τα περισσότερα και τα καλύτερα τμήματα της αρχαίας οδού. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η διάσωση και ανάδειξη του μνημείου, αποφασίσαμε να ενταχθεί στο πρόγραμμα ανάδειξης του ευρύτερου αρχαιολογικού χώρου της Ζώνης. Κάναμε εκτεταμένο καθαρισμό του οδοστρώματος και τοποθετήσαμε πινακίδες με τη συμφωνημένη, στα πλαίσια ευρωπαϊκού προγράμματος, κοινή για όλες τις ρωμαϊκές οδούς, σήμανση. Οι πινακίδες τοποθετήθηκαν με τρόπο ώστε να καθοδηγούν τον περιπατητή κατά μήκος όλης της γνωστής πορείας στην ορεινή διάβαση των Ζωναίων. Παράλληλα σχεδιάσαμε και κατασκευάσαμε ενημερωτικές πινακίδες με κείμενα και χάρτες, που πληροφορούν τον επισκέπτη για την ευρύτερη περιοχή και την ιστορία της».