Συνομιλίες δεν γίνονται χωρίς… την Ελλη!

Είναι ο άνθρωπος που γνωρίζει περισσότερα για τις ελληνοτουρκικές συνομιλίες των τελευταίων 30 χρόνων από αξιωματούχους και διπλωμάτες των δύο χωρών. Κανένας, ωστόσο, δεν τολμά να τη ρωτήσει τι λέγεται και τι όχι στις συναντήσεις κορυφής. Γιατί η αφανής, αλλά όχι αθέατη, ηρωίδα των ελληνοτουρκικών συνομιλιών Ελισάβετ Μάκου δηλώνει- και το εννοεί- πως όσα γνωρίζει θα φύγουν μια μέρα μαζί της…
Πριν από έναν χρόνο, διπλωμάτες, δημοσιογράφοι, ένας πρώην υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας και σημαντικοί εκπρόσωποι της τουρκικής κοινωνίας, συνέρευσαν στην ελληνική πρεσβεία της Αγκυρας για να τιμήσουν τα 30 χρόνια υπηρεσίας της Ελισάβετ Μάκου. Η αεικίνητη γυναίκα είναι σύμβουλος Τύπου στην πρεσβεία εδώ και 30 χρόνια και στο διάστημα αυτό έχει καλύψει ως διερμηνέας όλες τις ελληνοτουρκικές συναντήσεις κορυφής και όχι μόνο.

Η εφημερίδα «Σαμπάχ» χαρακτήρισε την «Ελλη»- έτσι την αποκαλούν δημοσιογράφοι και πολιτικοί«λωτό που άνοιξε στην Αγκυρα. Εκπέμπει αγάπη, φιλία και ωραίες ευωδιές». Η Ελισάβετ Μάκου είναι αυτή που ακούραστα μεταφράζει τα όσα διαμείβονται στις ελληνοτουρκικές συναντήσεις και συνομιλίες, πάντα με χαμόγελο και χωρίς ποτέ να προδίδει μυστικά. Υστερα από 30 χρόνια υπηρεσίας έχει λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Και όχι άδικα.

Ηταν εκείνη που ξενυχτούσε στον Αστέρα της Βουλιαγμένης κατά τις ιστορικές συναντήσεις (λίγο μετά την κρίση του «Σισμίκ») του Τουργκούτ Οζάλ με τον Ανδρέα Παπανδρέου τον Ιούνιο του 1988. Εκανε τη διερμηνεία στις συνομιλίες Ντεμιρέλ- Μητσοτάκη το 1992. Ηταν αυτόπτης μάρτυρας και συμμέτοχος της ελληνοτουρκικής προσέγγισης που έβαλαν μπροστά ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Ισμαήλ Τζεμ μετά το 1999. Η Μάκου ήταν αυτή που τον Απρίλιο του 2005, όταν ο Πέτρος Μολυβιάτης πραγματοποιούσε επίσημη επίσκεψη στην Αγκυρα, βρέθηκε σε δύσκολη θέση, καθώς την ώρα που ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών βρισκόταν στην τουρκική πρωτεύουσα, τουρκικές ακταιωροί εμφανίζονταν στα Ιμια. Δεν έλειψε από τη συνάντηση Κώστα Καραμανλή – Ταγίπ Ερντογάν στην Αγκυρα τον Ιανουάριο του 2008, ενώ την περασμένη Παρασκευή ήταν από τους πρώτους ανθρώπους που είδαν τον τούρκο πρωθυπουργό, καθώς τον συνόδευσε στο Προεδρικό Μέγαρο για τη συνάντηση με τον Κάρολο Παπούλια. Πάντα εχέμυθη. Παραμένει ωστόσο αινιγματική, πάντα χαμογελαστή και πάντα εχέμυθη. Είναι και ο βασικός λόγος, λένε συνεργάτες της, που έχει κερδίσει τον σεβασμό, την εμπιστοσύνη και τη συμπάθεια Ελλήνων και Τούρκων πολιτικών. Μάλιστα, ο Τ. Οζάλ τη θεωρούσε γούρι. Σε μια από τις συχνές συναντήσεις του με τον Α. Παπανδρέου το 1988, είχε πει για τη Μάκου: «Σ΄ αυτήν την κοπέλα υπάρχει κάτι περίεργο. Οταν λαμβάνει μέρος σε συνομιλίες, αυτές πάντα έχουν αίσιο τέλος».

Η Ελλη γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Φοίτησε στο Ζάππειο Λύκειο Θηλέων και όταν πέθανε ο πατέρας της, έφυγε με τη μητέρα της για την Ελλάδα. Σπούδασε στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, εργάστηκε για λίγο και λόγω άριστης γνώσης της ελληνικής και της τουρκικής διορίστηκε στην Αγκυρα. «Οταν μπαίνω σε συνομιλίες παραμερίζω τα πάντα και εστιάζω στη δουλειά μου. Με τη δουλειά αυτή δεν γίνονται αστεία. Πρέπει να μεταφέρονται τα λεγόμενα στην απέναντι πλευρά ένα προς ένα. Μια διαφορετική λέξη ή ένας λάθος τονισμός μπορεί να αλλάξει την εικόνα. Πέραν αυτού, αν σε αυτήν τη δουλειά δεν έχεις καλή πρόθεση, μπορεί να γίνει αιτία να χαλάσουν οι σχέσεις», λέει συχνά.

«Μόλις φεύγω, τα ξεχνώ».
Αλλωστε, δεν φοράει προσωπείο. Οι άνθρωποι που τη γνωρίζουν καλά ξέρουν πως δεν χαμογελά ποτέ πλαστά. «Ποτέ δεν ξεγέλασα κανέναν, δεν άλλαξα τίποτα που ειπώθηκε, δεν προσπάθησα να περάσω κάτι πιο ήπια ή πιο άγρια με το ύφος μου ή με τη χροιά της φωνής. Ποτέ δεν όξυνα τα πνεύματα. Η προσπάθειά μου ήταν πάντα, ακόμη κι όταν υπήρξαν δύσκολες ή σκληρές στιγμές, να μην υπάρχουν εξάρσεις. Ολοι ξέρουν ότι δεν μιλάω ποτέ και κανένας ποτέ δεν μου ζήτησε να μάθει τι ελέχθη στις συζητήσεις. Είμαι ένα κλειστό κιβώτιο που δεν ανοίγει ποτέ. Μόλις φεύγω, ξεχνώ τις συνομιλίες», λέει. Συχνά εκμυστηρεύεται σε συνεργάτες της ότι όταν τελειώνει μια μέρα φορτισμένων συνομιλιών, προσπαθεί ν΄ αφήνει στην αίθουσα ό,τι έχει ειπωθεί, για να μπορεί να συνεχίσει και την επόμενη. «Καμιά φορά κάνω απολογισμό, αλλά είμαι μόνο εγώ με τον εαυτό μου», λέει. Ευτυχώς για την εμπιστευτικότητα των συνομιλιών και δυστυχώς για δημοσιογράφους και περίεργους, η Ελλη δεν σκοπεύει ν΄ αποκαλύψει τίποτα: «Βιβλίο δεν πρόκειται να γράψω. Δεν θα το κάνω επιχείρηση. Τα έζησα, τα ένιωσα, δεν θα τα βγάλω σε πλειστηριασμό. Οταν φύγω θα τα πάρω μαζί μου»…

Βιβλίο δεν πρόκειται να γράψω. Δεν θα το κάνω επιχείρηση. Τα έζησα, τα ένιωσα, δεν θα τα βγάλω σε πλειστηριασμό. Οταν φύγω θα τα πάρω μαζί μου…

«Χαμένοι» στη μετάφραση

Δεν έχουν όλοι οι διερμηνείς την ικανότητα της Μάκου.

Κατά τη συνάντηση του Ρόναλντ Ρέιγκαν με τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στη Διάσκεψη Κορυφής στο Ρέικιαβικ της Ισλανδίας το 1986 (για τη Συμφωνία Περιορισμού των Στρατηγικών Οπλων), ο διερμηνέας χάθηκε στη μετάφραση, καθώς δεν προλάβαινε να μεταφράζει από τα αγγλικά στα ρωσικά και αντιστρόφως. Οπως εξηγεί διερμηνέας της Ενωσης Ελλήνων Διερμηνέων που είναι η αρχαιότερη υπηρεσία με διερμηνείς στην Ελλάδα και συνεργάζεται με το ΥΠΕΞ, την Προεδρία της Δημοκρατίας και τη Βουλή, «μια από τις βασικές δυσκολίες του επαγγέλματος είναι το απρόβλεπτο, η δυσκολία. Δεν ξέρεις ποτέ τι θα προκύψει και τι θα συναντήσεις. Αλλά και η ταχύτητα. Γιατί πρέπει ν΄ αποδώσεις πιστά αυτά που ακούς και δεν έχεις χρόνο να σκεφτείς. Με μια λάθος λέξη μπορεί να δημιουργήσεις θέμα».