«Μάχη για την ψυχή της Ισπανίας»

Τόλμησε να τα βάλει με κυβερνήσεις, με ισχυρά συμφέροντα, με δικτάτορες. Γι΄ αυτό στην Ισπανία τον αποκαλούν «υπερ-δικαστή». Τώρα όμως ο δικαστής Μπαλτάσαρ Γκαρθόν ετοιμάζεται να δικαστεί από συναδέλφους του για κατάχρηση εξουσίας, επειδή άρχισε έρευνα για τα εγκλήματα της δικτατορίας του Φράνκο. Κάποιοι μιλούν για «μια μάχη που δίνεται για την Ιστορία και την ψυχή της Ισπανίας».

O κόσμος που είχε συγκεντρωθεί έξω από το δικαστήριο της Μαδρίτης ήταν θυμωμένος και φώναζε: «Ηρθαν τα πάνω κάτω. Οι φασίστες κρίνουν τον δικαστή!».

Ο Πέδρο Ρομέρο ντε Καστίγια κρατούσε μια φωτογραφία του παππού του Βεντσεσλάο, σιδηροδρομικό υπάλληλο, τον οποίο άρπαξε από το σπίτι του στη Μέριδα και τον δολοφόνησε ένα τάγμα θανάτου στην υπηρεσία του στρατηγού Φρανσίσκο Φράνκο πριν από 74 χρόνια. Η οικογένεια δεν βρήκε ποτέ τη σορό του. Ο Γκαρθόν, εξηγεί ο Ντε Καστίγια, τόλμησε να ερευνήσει τις ωμότητες της 36χρονης δικτατορίας του Φράνκο και τώρα, ως αποτέλεσμα, αντιμετωπίζει δίκη με την κατηγορία της κατάχρησης εξουσίας. Το βράδυ της περασμένης Κυριακής ανάλογες διαμαρτυρίες έγιναν από δεκάδες χιλιάδες Ισπανούς σε πολλές πόλεις της χώρας. Η διαθεσιμότητα. Ο 55χρονος Γκαρθόν εργάζεται ακόμα στο εθνικό δικαστήριο, βγαίνει κάθε πρωί από το αλεξίσφαιρο αυτοκίνητό του και ανεβαίνει τα σκαλιά του κτιρίου για να ασχοληθεί με υποθέσεις που αφορούν από την τρομοκρατία και την πολιτική διαφθορά έως τη διακίνηση ναρκωτικών διεθνώς και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τον επόμενο μήνα, οι αρχές θα πάρουν όλες τις υποθέσεις από τον δικαστή που έγινε γνωστός διεθνώς το 1998 όταν διέταξε τη σύλληψη του πρώην δικτάτορα της Χιλής Αουγκούστο Πινοσέτ. Η προσωρινή διαθεσιμότητα θα διαρκέσει μέχρις ότου οι δικαστές αποφασίσουν αν σκοπίμως παραβίασε τους νόμους της χώρας όταν άρχισε έρευνα για τους θανάτους 113.000 Ισπανών που εκτελέστηκαν από άνδρες του Φράνκο κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου αλλά και μετά. Αν κριθεί ένοχος η καριέρα του θα τελειώσει.

Η ειρωνεία θα είναι σχεδόν τραγική. Ο μόνος άνθρωπος που θα καταδικαστεί λόγω των εγκλημάτων του Φράνκο θα είναι ο δικαστής που ήθελε να τα διερευνήσει. «Αν συμβεί κάτι τέτοιο η αντίδραση θα είναι τεράστια», λέει σε δημοσιογράφο της εφημερίδας «Οbserver» ένας από τους διαδηλωτές που συγκεντρώνονται έξω από το δικαστήριο κάθε βράδυ στις οκτώ. «Οι δολοφόνοι θα έχουν κερδίσει». Ο πιο χαρισματικός δικαστής της Ισπανίας προκαλεί έντονα πάθη- άλλοι τον λατρεύουν, άλλοι τον αντιπαθούν. «Ο δικαστής Γκαρθόν θεωρεί τον εαυτό του ξεχωριστό, δεν κατανοεί ότι είναι άλλος ένας δικαστής στην υπηρεσία της ισπανικής Δικαιοσύνης», λέει ο Χεσούς Θαρθαλέχος, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. «Οι άλλοι δικαστές τον επικρίνουν επειδή δεν θα τολμούσαν ποτέ να κάνουν όσα έκανε εκείνος», λέει ο εισαγγελέας Κάρλος Βιγιαρέχο, πρώην επικεφαλής της υπηρεσίας εναντίον της διαφθοράς. «Αν ήταν ένας πράος, τεμπέλης δικαστής δεν θα είχε τόσα προβλήματα».

Ως δικαστής ο Γκαρθόν έχει χρησιμοποιήσει τη δύναμή του με εντυπωσιακό τρόπο: έριξε κυβερνήσεις, έκλεισε εφημερίδες και πολιτικά κόμματα, συνέλαβε δικτάτορες, περιόρισε καρτέλ ναρκωτικών και συνέβαλε στην ενίσχυση παγκοσμίως των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Χάρη εν μέρει και σε αυτόν, χώρες όπως η Χιλή και η Αργεντινή κατήργησαν τους νόμους για αμνηστία χουντικών και έβαλαν αρκετούς από αυτούς στη φυλακή. Η υπόθεση Πινοσέτ έστειλε το μήνυμα ότι όλα είναι πλέον πιθανά.


Διακυβεύεται η ιστορική μνήμη της χώρας

Το μέλος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Λουτσιάνο Βαρέλα, ο δικαστής που αποφάσισε ότι ο Γκαρθόν πρέπει να περάσει από δίκη, είναι γνωστός αριστερός. Ανήκει όμως σε μια γενιά που πιστεύει ότι η δέσμευση των Ισπανών μετά τον Φράνκο να μην αναμοχλεύσουν το παρελθόν πρέπει να τηρηθεί. «Αυτή η τεχνητή δίκη (εναντίον του Φράνκο)», λέει, «δείχνει βασική έλλειψη γνώσης των αρχών του νόμου και των δημοκρατικά εγκεκριμένων νόμων όπως η αμνηστία του 1977». Ωστόσο ισπανικές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν ότι αυτό που διακυβεύεται είναι τελικά η ιστορική μνήμη της χώρας. Οπως λέει και εκπρόσωπός τους: «Στη δίκη αυτή δεν θα καθοριστεί μόνο το μέλλον του Γκαρθόν. Είναι μια μάχη για την Ιστορία και την ψυχή της Ισπανίας».


Ο Γκαρθόν στο μικροσκόπιο

1988
Σε ηλικία 32 ετών, γίνεται το νεώτερο μέλος του πανίσχυρου εθνικού δικαστηρίου στην Ισπανία.

1990
Τίθεται επικεφαλής αστυνομικών επιχειρήσεων εναντίον συμμοριών κολομβιανών καρτέλ ναρκωτικών.

1993
Εκλέγεται ως ανεξάρτητος με το ψηφοδέλτιο των Σοσιαλιστών, για να παραιτηθεί ένα χρόνο μετά 1996
Αρχίζει έρευνα για «γενοκτονία» εναντίον της δικτατορίας του Πινοσέτ στη Χιλή και της χούντας της Αργεντινής.

1998
Διατάσσει τη σύλληψη του Πινοσέτ στο Λονδίνο.

2001
Διεξάγει έρευνα για τη σχέση του ιταλού πρωθυπουργού Σίλβιο Μπερλουσκόνι με ισπανικές τηλεοπτικές εταιρείες.

2003
Εκδίδει διεθνές διάταγμα σύλληψης για τον Οσάμα μπιν Λάντεν.

2005
Ο αργεντινός πλοίαρχος Αντολφο Σιλίνγκο φυλακίζεται στην Ισπανία για μαζικές δολοφονίες αντιπάλων της χούντας.

2008
Αρχίζει και έπειτα αναγκάζεται να σταματήσει έρευνα για τα εγκλήματα της δικτατορίας του Φράνκο εναντίον της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια και μετά τον εμφύλιο πόλεμο. 2009
Διεξάγει έρευνα για τη διαφθορά στο δεξιό Λαϊκό Κόμμα της Ισπανίας.

2010
Ανακοινώνεται ότι θα περάσει από δίκη με την κατηγορία της κατάχρησης εξουσίας κατά την έρευνα για τη δικτατορία του Φράνκο.