[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Οικονομική διακυβέρνηση

Oμήνας που πέρασε ήταν κρίσιμος και για την Ελλάδα και για την Ευρώπη. Μέσα από την περιπέτεια της ελληνικής οικονομίας και της αντίστοιχης ευρωπαϊκής «βοήθειας» διακυβεύονταν πολλά και σημαντικά πράγματα: οι άμεσες εξελίξεις του οικονομικού και του κοινωνικού βίου στη χώρα μας, πρώτα και βασικά, αλλά και η διεθνής της θέση, το «πρόσημο εκκίνησης» της νέας κυβέρνησης, η λειτουργία της εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς και η εικόνα που έχει η Ευρωπαϊκή Ενωση για τον εαυτό της, η ικανότητά της να αντιμετωπίζει πραγματικές κρίσεις, η σχέση οικονομίας και πολιτικής. Οι εξελίξεις μπορούν να θεωρηθούν συγκρατημένα ευχάριστες- η Ελλάδα απέσεισε τον κίνδυνο της χρεοκοπίας και η Ευρωπαϊκή Ενωση απέφυγε την πεπατημένη της αδράνειας-, ωστόσο τίποτα δεν έχει οριστικά κριθεί.

Συνεχίζω να πιστεύω ότι, με επίκεντρο την παρούσα κρίση αλλά όχι μόνο εξαιτίας αυτής, η όποια διέξοδος για τη χώρα μας περνάει μέσα από την ευρωπαϊκή θέση, επιρροή και προοπτική της. Από αυτή την άποψη δεν συμμερίζομαι την εκτίμηση αρκετών αναλυτών ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση, με τον τρόπο που συμπεριφέρθηκε και με τις αποφάσεις που πήρε στο «ελληνικό ζήτημα», έκανε βήματα προς τα πίσω ή ανέδειξε μόνο τις αδυναμίες της. Φυσικά αδυναμίες υπάρχουν και είναι γνωστές: ο άτυπος και άνισος τρόπος λύσης των αποφάσεων, το υπέρμετρο βάρος του «εθνικού» σε σχέση με το «κοινοτικό» συμφέρον, η απομάκρυνση από τους λαούς και τις κοινωνίες, η ανυπαρξία πραγματικών ηγετών και γενικά ενσαρκωτών του «ευρωπαϊκού πεδίου», η έλλειψη βούλησης για άλματα με συμβολική και πολιτική φόρτιση. Στα γενικά αυτά προβλήματα προστέθηκαν τα τελευταία χρόνια και δύο νέα: η χαλάρωση- με απειλή διάλυσης- του «γαλλο-γερμανικού άξονα» και η διόλου ένδοξη κατάληξη του «συνταγματικού εγχειρήματος», που οδήγησε σε μια Συνθήκη της Λισαβώνας με χαμηλή νομιμοποίηση, ορατότητα και τόλμη. Ωστόσο, ακριβώς μέσα από τα προβλήματα αχνοφέγγει η ελπίδα, που ενσαρκώνεται μέσα από την- αδιανόητη πριν από μερικούς μήνες- συζήτηση για τη λεγόμενη «οικονομική διακυβέρνηση».

Τα σημάδια της κρίσης στο σώμα της Ενωσης ανέδειξαν την αδήριτη ανάγκη για αποφάσεις που θα ξεπερνούν τις συνιστώσες της «δημοσιονομικής σταθερότητας» (το παιδί του Μάαστριχτ που έχει υιοθετήσει και η Λισαβώνα) και θα αγγίζουν τα «τέσσερα άλφα» μιας πραγματικής οικονομικής πολιτικής: ανάπτυξη, απασχόληση, ανταγωνιστικότητα, αναδιανομή. Αυτή είναι η ουσία της «οικονομικής διακυβέρνησης»- το ζήτημα είναι βέβαια με τι διαδικασίες και μέσα από ποιους θεσμούς θα μπορέσει να υλοποιηθεί. Η Συνθήκη της Λισαβώνας (προσθέτοντας έτσι ένα κρίσιμο στοιχείο στο Μάαστριχτ) δίνει ένα εργαλείο: τον ειδικότερο συντονισμό της Ευρωζώνης ενόψει των «συνολικών στόχων της Ενωσης», ύστερα από απόφαση του Συμβουλίου με ειδική πλειοψηφία, δηλαδή όχι ομόφωνα (άρθρο 136). Χρειάζεται δηλαδή πλέον «μόνο» πολιτική βούληση. Μια βούληση, πάντως, που, ήδη, παρά τους δισταγμούς και τους συμβιβασμούς, έχει οδηγήσει σε απτά βήματα, όπως το- έστω περίπλοκο- «πακέτο αλληλεγγύης» προς την Ελλάδα (μέσα μάλιστα από στενή γαλλο-γερμανική συνεννόηση), η επίσημη δήλωση ότι «το ευρώ δεν είναι μόνο μια νομισματική συμφωνία», η εξαγγελία μεταρρύθμισης του Συμφώνου Σταθερότητας, το μπλοκάρισμα τραπεζών της Γουόλ Στριτ από πωλήσεις ευρωπαϊκών ομολόγων, η επαναφορά στο προσκήνιο της ιδέας για ένα ευρω-ομόλογο και για ένα Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο, η αλλαγή των όρων δημοσιονομικού συντονισμού των κρατώνμελών, ακόμα και τα ρητά αιτήματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για φορολογικά μέτρα (με ειδική μνεία σε ένα φόρο χρηματοπιστωτικών συναλλαγών), διαρθρωτικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις, έναν ολοκληρωμένο- και πολιτικότερο- μηχανισμό πολυμερούς εποπτείας. Κάτι κινείται λοιπόν. Κι επειδή ξεκίνησε από την Ελλάδα, η Ελλάδα έχει υποχρέωση- αλλά και συμφέρον- να μην το αφήσει να σταματήσει εκεί.

ΤΑ «ΤΕΣΣΕΡΑ ΑΛΦΑ»

Ανάγκη για αποφάσεις που θα αγγίζουν τα «τέσσερα άλφα» μιας πραγματικής οικονομικής πολιτικής: ανάπτυξη, απασχόληση, ανταγωνιστικότητα, αναδιανομή

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ