ΔΡΟΜΟΙ

Οι άνθρωποι…
… είχαν πάντα την τάση να ερμηνεύουν τις κοινωνικές κρίσεις με την ιδέα της παρακμής. Από τα βιβλικά χρόνια μέχρι σήμερα δεν έχει πάψει να μας ακολουθεί η ιδέα πως η κοινωνία διαφθείρεται από την πλεονεξία. Στη συλλογική μας μνήμη μένει βαθιά χαραγμένη η εικόνα του Νέρωνα που τρωγοπίνει και παίζει βιολί ενώ φλέγεται η Ρώμη. Και η Μαρία Αντουανέτα, που λέει «Ας φάνε παντεσπάνι!» για τον όχλο που αργότερα θα την καρατομήσει (κι ας μην είπε ίσως ποτέ αυτά τα λόγια).

Η εικόνα…
… μιας κοινωνίας που καταρρέει εξαιτίας της πλεονεξίας των κυβερνητών της είναι πανίσχυρη. Το πρόβλημα με αυτές τις αποσπασματικές ερμηνείες είναι βέβαια πως δεν μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις ευρύτερες κοινωνικές και οικονομικές δυνάμεις που προκαλούν τις κρίσεις. Υπάρχει όμως άλλο ένα πρόβλημα, ακόμη σοβαρότερο, που το εντοπίζει ο Μπρένταν Ο΄ Νιλ. «Σήμερα, εκτός από τους τραπεζίτες που οδηγούν ακριβά αυτοκίνητα και λούζονται με σαμπάνια, εγκαλείται για την παρακμή της το σύνολο της κοινωνίας», είπε ο Βρετανός δημοσιογράφος σε διάλεξη με θέμα τη «Μάχη των ιδεών», που έγινε στο Λονδίνο. «Φταίνε οι Κινέζοι αγρότες, φταίνε οι Κινέζοι πολίτες που τώρα τρώνε πιο πολύ κρέας από πρώτα και προκαλούν την κρίση των τροφίμων, φταίνε οι Ινδοί που αγοράζουν ψυγεία και σπρώχνουν τον κόσμο στην οικολογική καταστροφή». Εκτός από τις επιθέσεις εναντίον των αεριτζήδων τραπεζιτών, που πλουτίζουν με αέρα κοπανιστό, βλέπουμε και επιθέσεις εναντίον των ανθρώπων χαμηλού εισοδήματος που πήραν στεγαστικά δάνεια χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να τα αποπληρώσουν. Πώς τόλμησαν αυτοί οι φτωχοί; Ποιοι νομίζουν ότι είναι; Και πώς τολμούν οι Κινέζοι να τρώνε τόσο κρέας; Ας φάνε ρύζι!

Η κατάληξη…
… είναι να ζητείται από όλους ανεξαιρέτως να αυτοσυγκρατηθούν, να πάψουν να είναι πλεονέκτες, να περιορίσουν τις επιθυμίες τους. Όχι επειδή έτσι επιβάλλουν κάποιοι ηθικοί κανόνες, αλλά επειδή οι άνθρωποι πρέπει να πάψουν να είναι καταστροφικοί. Ιστορικά, εξήγησε ο Μπρένταν Ο΄ Νιλ, τα κινήματα που ενθάρρυναν την ασκητική και απλή ζωή πάντα συνδέονταν με κάποιες φιλοσοφικές απόψεις που ήθελαν να διαμορφώσουν έναν καλύτερο ανθρώπινο χαρακτήρα. Σήμερα, τα καλέσματα για αυτοσυγκράτηση δεν έχουν τέτοιο στόχο. Οι στόχοι τους είναι αριθμητικοί, όπως ας πούμε να περιορίσουμε τις τοξίνες που παράγουμε. Δεν πρόκειται για την ηθική διάπλαση του ανθρώπου αλλά για την τιμωρία του. Ο λιτός φιλόσοφος Διογένης ζούσε μέσα σε ένα πιθάρι. Μας καλούν λοιπόν κι εμάς σήμερα να ζήσουμε σε ένα αντίστοιχο μικρό οικολογικό πιθάρι, χωρίς θέρμανση και με ελάχιστες ευκολίες, για να πάψουμε πια να καταστρέφουμε τον κόσμο. Γιατί είμαστε τοξικά πλάσματα, συνένοχα στην παρακμή της κοινωνίας.

Η άποψη…
… αυτή όμως είναι υποτιμητική για τους ανθρώπους. Γιατί αυτοί που την υποστηρίζουν βλέπουν τους ανθρώπους μόνο σαν καταναλωτές, εκμεταλλευτές, χρήστες και καταστροφείς των πόρων και όχι σαν δημιουργούς των πραγμάτων και της Ιστορίας.