«Έξυσε παλιές πληγές το “Ψυχή Βαθιά”»

«Τα λέμε σήμερα σε νεώτερους και δεν τα πιστεύουν. Λέτε ψέματα, μας απαντούν. Δεν μπορούν να φανταστούν τη φρίκη ενός εμφύλιου πολέμου, όπου αδελφός σκότωνε αδελφό. Ούτε η γυναίκα μου δεν με πίστευε. Προχθές που είδαμε την ταινία του Βούλγαρη, πείστηκε και θέλει να πάει να τη δει πάλι. Εγώ δεν αντέχω να ξαναπάω. Έκλαιγα όταν την έβλεπα».
Πριν από 63 χρόνια, βρίσκονταν σε αντίθετα χαρακώματα στον Γράμμο και το Βίτσι, στρέφοντας ο ένας το όπλο κατά του άλλου, στον Εμφύλιο που σπάραζε τότε την Ελλάδα. Δύο αντίπαλοι τότε είναι φίλοι σήμερα. Ο 87χρονος κ. Λευτέρης από τα Άνω Πεδινά Ιωαννίνων και ο 76χρονος κ. Πέτρος από τη Λευκοθέα κάθονται στο ίδιο τραπέζι στο ΚΑΠΗ στα Γιάννενα, παίζουν τάβλι, συζητούν και θυμούνται τα γεγονότα μιας εποχής που έζησαν από αντίπαλα στρατόπεδα. Ο κ. Λευτέρης υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία στην 1η Μοίρα Καταδρομών του Στρατού. Η πρώτη τους παράκληση στη συζήτησή τους με «ΤΑ ΝΕΑ» ήταν να μην αναφερθούν τα επώνυμά τους. Γιατί το ζήτησαν δεν το εξήγησαν, λες και αισθάνονται ενοχές για τότε, για το γεγονός ότι χωρίς να καταλάβουν πώς, βρέθηκαν αντίπαλοι στον Εμφύλιο. Το βέβαιο είναι πως και οι δύο εξακολουθούν να έχουν την ίδια – αναπάντητη- απορία: «Γιατί έγινε αυτός ο πόλεμος;».

Ζωντάνεψε μνήμες. Η ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Ψυχή Βαθιά» τους ζωντάνεψε μνήμες και, όπως λένε στα «ΝΕΑ» οι δύο άνθρωποι που θα μπορούσαν να ήταν πρωταγωνιστές της, «έξυσε σε μας τους επιζώντες παλιές πληγές, αν και πλέον δεν υπάρχει κανένα ίχνος εχθρότητας γι΄ αυτούς που είχαμε τότε απέναντί μας».

Ο κ. Πέτρος ήταν μόλις 14 χρόνων όταν στρατολογήθηκε στον Δημοκρατικό Στρατό. «Δύο χρόνια πριν βρεθώ στο βουνό ασχολούμουν με τα πρόβατα της οικογένειάς μου. Με συνέλαβαν τα αποσπάσματα και με κατηγόρησαν ότι προωθούσα όπλα στους αντάρτες», περιγράφει. «Δεν είχα ιδέα από αυτά, παιδάκι ήμουν, αλλά με βασάνισαν άσχημα με φάλαγγα και ξυλοδαρμό. Με έπνιγε το δίκιο, γιατί με κατηγορούσαν άδικα. Όπως και άλλα παιδιά της ηλικίας μου, βρεθήκαμε στο βουνό. Χωρίς να το καταλάβουμε κρατούσαμε ένα όπλο στο χέρι. Από το τάγμα το δικό μου, ξεκινήσαμε 400 και απομείναμε μόνο 17… Έπειτα από 12 χρόνια γύρισα στο σπίτι μου, γιατί, μέσω Αλβανίας, μαζί με χιλιάδες άλλους βρέθηκα στην Τασκένδη». Σταματά για λίγο και συνεχίζει: «Μας έβαλαν σε καράβια- περίπου 5.000 άτομα σε κάθε καράβι- για να μας μεταφέρουν έπειτα από μεγάλη ταλαιπωρία στην Τασκένδη. Τρεις φορές τραυματίστηκα από θραύσματα όλμων. Μια φορά στο Γκάλο, μια στην Αμμούδα, στην Αλεβίτσα και την τρίτη φορά στην Οξυά. Πολλά από αυτά τα βλήματα είναι ακόμη στο κορμί μου…Θυμάμαι ότι κοντά στη Φλώρινα, σε μια μάχη είχαμε 850 νεκρούς. Κανείς τραυματίας. Όλοι νεκροί…». Γυρνώντας στον κ. Λευτέρη, ρωτά: «Εσύ, Λευτέρη, τραυματίστηκες καμιά φορά τότε;».

«Η μεγαλύτερη σφαγή». Εκείνος τραβάει μια ρουφηξιά από το τσιγάρο του και απαντά: «Όχι. Όσο σε ακούω, σκέφτομαι πώς γλίτωσα τότε. Άκουγα τις σφαίρες να σφυρίζουν δίπλα μου σαν αγριομέλισσες, αλλά καμιά δεν με πέτυχε. Αλλά πώς να ξεχάσω τη φρίκη να πέφτουν νεκροί δίπλα μου στρατιώτες και αξιωματικοί; Η μεγαλύτερη σφαγή έγινε κοντά στον Πύργο της Στράτσιανης, όπου σκοτώθηκαν δεκάδες στρατιώτες, όταν από λάθος ενός λοχία δόθηκαν λάθος συντεταγμένες στο Πυροβολικό και την Αεροπορία και μας πετσόκοψαν. Τι είδαν τα μάτια μας τότε, Πέτρο…».

Φονικές μάχες. Οι δύο ηλικιωμένοι φίλοι, βυθισμένοι στις σκέψεις τους, σταματούν για λίγο να μιλάνε. Φέρνουν με κινηματογραφική ταχύτητα στο μυαλό τους σκηνές από τότε. Προσπαθούν και οι δύο να εντοπίσουν τις μάχες που είχαν βρεθεί στα αντίπαλα αναχώματα, αναφέροντας τοποθεσίες μαχών.

-«Στον Πύργο ήσουν;».

– Στη Στράτσιανη, τη Γράμουστα, τη Γύφτισσα, τη Μουργκάνα, τον Τσάρνο, το Κάτω και Πάνω Νεστόριο, τα Μπρούσια, την Οξυά, το Μαλιμάτι, τη Νεροπηγή, την Κρυσταλοπηγή, το Κοτύλι, τη Χελώνα, την Αλεβίτσα, τα Πατώματα…».

Ατελείωτος αριθμός συμπλοκών. Θυμούνται όλες τις φονικές μάχες και βουρκώνουν όσο σκέφτονται ότι σήμερα θα μπορούσε ένας από τους δύο, ή και οι δύο, να μην ήταν στη ζωή από δικά τους βόλια… «Πολεμήσαμε το ΄40 όλοι μαζί ενωμένοι, πετάξαμε τους Ιταλούς στη θάλασσα και μετά χωριστήκαμε και ο ένας σκότωνε τον άλλο. Τι να κερδίσουμε; Τίποτε…», μονολογεί ο κ. Πέτρος.

«Πλέον δεν υπάρχει κανένα ίχνος εχθρότητας γι΄ αυτούς που είχαμε τότε απέναντί μας»

«Να μην ξαναδούμε στην Ελλάδα τέτοιες μέρες…»

Oι στρατιώτες τότε είχαν βγάλει και ένα τραγούδι, μέρος του οποίου θυμάται ο Λευτέρης: «Εσείς βουνά της Γράμουστας, Βίτσι και Μαλιμάδι/ Ποτέ μη λουλουδίσετε, χορτάρι μη φυτρώσει/ Για το κακό που έγινε, εδώ μέσα στην Ελλάδα/ Για να σκοτώνει πατέρας τα παιδιά και αδελφός τον αδελφό…».

«Το λέγαμε και κλαίγαμε», θυμάται ο 86χρονος.

«Κι εμείς είχαμε ένα τραγούδι» – παρεμβαίνει ο Πέτρος- «και το λέγαμε όταν πεζοπορούσαμε στα βουνά ή σταματούσαμε για λίγη ξεκούραση. Θυμάμαι μόνο λίγες λέξεις, που έλεγαν “…αδέλφια φαντάροι, είμαστε όλα παιδιά του Λαού…”. Κανένας δεν ήθελε εκείνο τον πόλεμο, αλλά έγινε…».

Και τους δύο είναι φανερό ότι τους ενοχλεί η αναπόληση αυτών των άσχημων στιγμών. Θέλουν να ξεχάσουν. Συμφωνούν και οι δύο: «Νερό κι αλάτι όλα.

Πάει, ξεχάστηκαν όλα. Κρίμα στα χιλιάδες παιδιά που σκοτώθηκαν τότε και τα κόκαλα των περισσοτέρων είναι ακόμη διασκορπισμένα στον Γράμμο και το Βίτσι». Και συμπληρώνουν: «Πήγαμε οι δυο μας πρόσφατα στον Γράμμο, είδαμε τοποθεσίες που πολεμήσαμε και συγκινηθήκαμε. Να μην ξαναδούμε στην Ελλάδα τέτοιες μέρες…».