Φαινόμενα

Μια τόσο γνωστή ιστορία
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Οργή, βία και πάθος για εκδίκηση είναι η «σοδειά» των φυλετικών διακρίσεων, που ξεδιπλώθηκαν στον φακό του «Εξάντα», σαν ζωντανή σφραγίδα των σκοτεινών σελίδων του πολιτισμού
Ζιμπάμπουε. Πρώην Ροδεσία. Μία ακόμη ματωμένη ιστορία του κόσμου. «Κληρονομιά» μιας Ευρώπης των αποικιοκρατών που σήμερα βουρκώνει για τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Την αφηγήθηκε ο «Εξάντας». Σαν αφιέρωμα στο «βλέμμα» που δεν μπορεί να σταματά στον στενό ορίζοντα των εγχώριων συνόρων και στον ακόμη μικρότερο του τηλεοπτικού επαρχιωτισμού. Η κάμερα του Γιώργου Αυγερόπουλου βρέθηκε εκεί όπου ο πολιτισμός, ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, πληρώνει ακόμη ακριβά τις σκοτεινές σελίδες του, εκείνες που δεν λάμπρυναν οι ιδέες της δημοκρατίας και της ισότητας, αλλά του βάναυσου αποικιοκρατισμού, της αλαζονείας και του ρατσισμού. Και αυτό που άφησαν πίσω τους είναι ο πικρός καθρέφτης ακριβώς αυτών των σκληρών ελαττωμάτων. Πληγές που ακόμη μένουν ανοιχτές. Που αναπαράγουν τη δυστυχία, τον διχασμό, τη φυλετική διαφορά. Και παραμένουν απειλή.

Συμπλοκές. Άνθρωποι τρομαγμένοι. Φυλακισμένοι στα σπίτια τους. Η ιστορία άρχισε έναν αιώνα πριν. Με την ίδρυση της Ροδεσίας από Βρετανούς που ανακάλυψαν εκεί έναν ακόμη παράδεισο να απομυζήσουν. Οι αντιλήψεις τους για όσα βρήκαν; Τα λένε όλα. Στην οθόνη κάρτες γράφουν σαν αποφθέγματα την υποθήκη «Πρέπει να διαμορφώσουμε καθεστώς δεσποτείας με τους βαρβάρους ιθαγενείς» και «Στους ιθαγενείς πρέπει να φερόμαστε σαν να είναι παιδιά και να μην τους δίνουμε προνόμια». Και τα δύο ανήκουν στον ιδρυτή της Ροδεσίας. Σαθρά θεμέλια ενός κόσμου που εθίζεται στο μίσος και περιμένει την ώρα της εκδίκησης. Εύκολη λεία για εκείνον που θέλει να γαντζωθεί στην εξουσία.

Η ιστορία που αφηγείται ο «Εξάντας», η ιστορία της Ροδεσίας, της Ζιμπάμπουε σήμερα, ξετυλίγεται μέσα από ασπρόμαυρες εικόνες συγκρούσεων. Των πρώτων το 1966, για την ανεξαρτησία. Μια φράση μόνο, λευκού, αρκεί για να εξηγήσει την αιτία των δεινών της Ζιμπάμπουε και της ιστορίας των φυλετικών διακρίσεων: «Τι να την κάνουν την “ψήφο” οι μαύροι, δεν μπορούν να την ξοδέψουν». Η «ματιά» σε έναν λαό δίνει και το στίγμα της επόμενης ημέρας.

Και εκείνη έρχεται με όραμα. Τη δημοκρατία. Αλλά βρίσκει πεδίο ελεύθερο να γαντζωθεί στους καημούς και τα συσσωρευμένα πάθη της εκδίκησης. Για τον πρόεδρο Μουγκάμπε αποδείχτηκαν η ευκαιρία για να κρατηθεί σε αυτή. Το 1980 ορκίστηκε και σήμερα στα 85 του χρόνια θεωρείται ο μακροβιότερος πρόεδρος στην Αφρική. Γιατί κατάφερε το όραμα μιας πολυφυλετικής κοινωνίας, όπου θα ζουν λευκοί και μαύροι με ίσα δικαιώματα, να μετεξελιχθεί σε συγκρούσεις, ξυλοδαρμούς λευκών και διωγμούς από τη μοναδική τους πατρίδα πλέον. Ξυπνώντας το μίσος μακροημερεύει. «Γιατί Αμερικανοί και Βρετανοί επιμένουν σε αυτήν τη γη; Δεν υπάρχουν λεφτά εδώ», λέει στον φακό ένας βετεράνος του πολέμου για την ανεξαρτησία. Είναι ο ίδιος που μέχρι το τέλος του ντοκιμαντέρ θα ΄χει ομολογήσει ότι ναι, πήρε και αυτός τη φάρμα ενός λευκού. Και ήταν μάλιστα φίλος του, αλλά κάποιος θα την έπαιρνε. Και αυτός την ήθελε πολύ.


Οργή, βία και απόλυτη φτώχεια

Χτυπούν τους λευκούς αγρότες γιατί δεν έχουν μαύρο δέρμα. Οργή, βία και απόλυτη φτώχεια είναι το αποτέλεσμα μιας εξουσίας που αναζήτησε δύναμη στα όνειρα εκδίκησης αλλοτινών καταπιεσμένων.

Ο Μουγκάμπε έδειξε τον «εχθρό». Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε Βρετανούς να εξουσιάζουν και να ελέγχουν γη. Άνοιξαν ορέξεις. Όπως γίνεται πάντα όταν σύνθημα είναι η βία. «Τα μίντια δεν λένε ότι πολλοί μαύροι έχασαν τη γη τους αφού την είχαν αγοράσει», λέει μία δικηγόρος δίνοντας την ακόμη πιο άγρια διάσταση ενός εμφυλίου πλέον. Το θέμα έχει παρουσιαστεί ως φυλετικό πρόβλημα, αλλά στην πραγματικότητα αυτό που ισχύει είναι το «ποιος θέλει την περιουσία σου». Η γη από τα χέρια των λίγων λευκών πέρασε απλώς στα χέρια λίγων μαύρων. Διόλου πρωτότυπο.

Τίποτε ευκολότερο στην ιστορία από την εναλλαγή εξουσιών που αντιγράφει η μία την άλλη.