«Η τζαζ δεν μιλάει πια για συναίσθημα»

O σαξοφωνίστας Μπράνφορντ Μαρσάλις εμφανίστηκε στην τζαζ σκηνή στις αρχές του ΄80. Έκτοτε διαγράφει μια εξαιρετικά δημιουργική όσο και πολυποίκιλη τροχιά στα μουσικά πράγματα, επινοώντας με αυθεντική μουσική σκέψη τα καινούργια περιεχόμενα της σύγχρονης τζαζ κουλτούρας.

«Τα σημερινά παιδιά της τζαζ δεν σου μιλούν ποτέ για συναισθήματα. Πανικοβάλλονται και μόνο με τη λέξη. Όταν ρωτήσω έναν μουσικό αν ξέρει ένα κομμάτι και αυτός αρχίσει να μου αραδιάζει συγχορδίες, ξέρω αμέσως ότι δεν θέλω να δουλέψω μαζί του. Γιατί η μουσική είναι μελωδία, όχι αρμονία. Αυτό με ενοχλεί σε πολλά κομμάτια της σύγχρονης τζαζ· έχουν πολλή αρμονία και καθόλου μελωδία». Και με αυτά τα λόγια ο Μπράνφορντ ανοίγει ένα μεγάλο ζήτημα που αφορά τη σύγχρονη τζαζ κουλτούρα και συγχρόνως σκιαγραφεί εύγλωττα τη δική του θέση μέσα σ΄ αυτήν. Η τζαζ από τον δρόμο και τα σκοτεινά κλαμπ μετακόμισε στα ωδεία. Ο ίδιος ως παιδί των ωδείων γνωρίζει ότι χρειάζεται καλλιτεχνική ωριμότητα για να δραπετεύσει κανείς από την αποστειρωμένη ακαδημαϊκή προσέγγιση. Ανήκει σε μια γενιά που εκπαιδεύτηκε στο «να μαθαίνει την τζαζ» και λιγότερο στο να οικοδομεί προσωπικές αντιλήψεις για την τζαζ. Στη γενιά που δεν έμαθε να αντιλαμβάνεται τη μουσική του αυτοσχεδιασμού έχοντας επίγνωση της ιστορικότητάς της και των ρόλων που διαδραμάτισε στη διαμόρφωση της αφροαμερικάνικης συνείδησης. Αν κάτι λοιπόν τον ξεχωρίζει από τη γενιά του ΄80 είναι ότι ο Μπράνφορντ- όσο ελάχιστοι «συμμαθητές» του- υπηρέτησε το προσωπικό μουσικό του όραμα πέρα από ορισμούς και κατηγοριοποιήσεις.

Τον ρώτησαν σε μια πρόσφατη συνέντευξη τι είναι τζαζ; «Είναι σαν να με ρωτάτε τι είναι τα γαλλικά. Είναι μια γλώσσα. Κατ΄ αρχήν βασισμένη στην αφροαμερικάνικη εμπειρία. Από την άλλη μεριά, αν σκεφτεί κανείς ότι οι Μαύροι μουσικοί της τζαζ παίζουν με ευρωπαϊκά όργανα ή ότι η μουσική της Νέας Ορλεάνης επηρεάστηκε βαθιά από τις ευρωπαϊκές μπάντες των παρελάσεων, τότε διαπιστώνει ότι εδώ δεν διαχωρίζεται το μαύρο από το άσπρο». Δεν πρόκειται για θεωρίες. Ολόκληρη η μουσική διαδρομή του Μπράνφορντ είναι γεμάτη από την αναζήτηση της στυλιστικής ποικιλομορφίας. Το funk που έπαιξε στις αρχές του ΄90, η ανοιχτή επικοινωνία του με το hip hop και την ποίηση του rap, η κλασική τζαζ μέσα από τα πολλά και εξαιρετικά σχήματα που οδηγεί εδώ και τριάντα χρόνια δεν τον απέτρεψαν ούτε από τις συχνές καταδύσεις του στη λόγια δυτική μουσική δημιουργία ούτε από το να πάρει μέρος στα σχήματα της ευρωπαϊκής pop που πλούτισε με τα χρώματα της μουσικής του αυτοσχεδιασμού. Οι συμμετοχές του στις δουλειές του Στινγκ το αποδεικνύουν περίτρανα. Πράγματι, ποιος δε θυμάται το μικρό αλλά υπέροχο σόλο του στο σοπράνο σαξόφωνο που ακούγεται στο «Μoon over Βourbon street».

Ο Μπράνφορντ είναι όμως, παρά την ηλικία του, ένας τζάζμαν «παλαιάς κοπής». Είναι ένα ανοιχτό μουσικό σύστημα που επιτρέπει στον εαυτό του να δανείζεται και να οικειοποιείται για να (επανα)συνθέσει την ιστορία της αφροαμερικάνικης μουσικής.

Και αυτός είναι ο τρόπος του να παραμένει ένας αυθεντικός τζάζμαν.

«Ταξίδεψα στη Γερμανία, έμαθα γερμανικά.

Μετά στη Γαλλία και έμαθα γαλλικά. Γιατί; Γιατί έτσι καλυτέρεψα τα αγγλικά μου».

Από το σαξόφωνο του Μπράνφορντ Μαρσάλις αναδύεται με μοναδικό τρόπο ολόκληρο το στυλιστικό φάσμα της τζαζ του ΄50 και του ΄60: από τον Κόλμαν Χόκινς μέχρι τον Ορνέτ Κόλμαν διά μέσου του Σόνι Ρόλινς. Δυναμικά ντελικάτος παρά λυρικός αλλά πάντα αναγνωρίσιμος, παρά τις συχνές του μεταμορφώσεις, ξέρει, με την καλλιτεχνική ευφυΐα που τον διακρίνει, να διαλέγει τα μουσικά του σχήματα. Δίπλα του, στη μοναδική του εμφάνιση στην Αθήνα, θα έχει ένα κομμάτι από την αφρόκρεμα της σύγχρονης νεοϋορκέζικης τζαζ σκηνής.

ΙΝFΟ

Ο Αμερικανός σαξοφωνίστας Μπράνφορντ Μαρσάλις θα εμφανιστεί με το Κουαρτέτο του την Τρίτη 3/11 στο θέατρο «Παλλάς».
Ώρα έναρξης 21.00.
Τιμές εισιτηρίων 40-70 ευρώ. Προπώληση στα ταμεία του «Παλλάς», τηλ. 210-3213100.

Με μια ματιά

1960. Ο Μπράνφορντ Μαρσάλις γεννιέται στη Νέα Ορλεάνη. Πατέρας του είναι ο σπουδαίος πιανίστας της τζαζ, Έλις Μαρσάλις 1967. Μελετάει κλαρινέτο και παρακολουθεί μαθήματα στο Νew Οrleans Center for the Creative Αrts. Ο πατέρας του τον υποχρεώνει να συνεχίσει τις σπουδές του στην κλασική μουσική. Λίγα χρόνια αργότερα θα ηχογραφήσει έναν δίσκο με την Εnglish Chamber Οrchestra 1973. Συνεχίζει τις τζαζ σπουδές του στο Βerklee College of Μusic της Βοστώνης 1980. Ο αδελφός του τρομπετίστας Ουίντον τον καλεί στην ιστορική ορχήστρα του Jazz Μessengers του ντράμερ Αρτ Μπλάκι, της οποίας είναι καλλιτεχνικός διευθυντής 1983. Συμμετέχει στον δίσκο «Decoy» του Μάιλς Ντέιβις και υπογράφει τον πρώτο του προσωπικό δίσκο («Scenes in the City») για την Columbia 1985. Παίζει με τον Στινγκ. Η συνεργασία τους θα κρατήσει περίπου τρία χρόνια 2009. Κυκλοφορεί η τελευταία του δισκογραφική δουλειά με τίτλο «Μetamorphosen», ένα αφιέρωμα στους μεγάλους τζάζμεν που έφυγαν πρόσφατα