Ο «αμπελώνας της επιστροφής»

«Όταν με ρώτησαν αν ήθελα να δουλέψω στο αμπέλι, κατάλαβα ότι μου δείχνουν ξανά εμπιστοσύνη. Μπορούσα να επανέλθω στην κανονική ζωή». Ο 50χρονος Θανάσης Τσελέπης έπασχε από ψυχικό νόσημα και πλέον βρίσκεται στο στάδιο της αποασυλοποίησης. Κατοικεί στη Θεσσαλονίκη σε διαμέρισμα της Εταιρείας Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Αποκατάστασης Ασθενών (ΕΨΥΚΑ) του υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.
Μαζί με τις συγκατοίκους του Αθανασία Παπαδοπούλου και Σοφία Νοβρατίδου εργάζεται στον «αμπελώνα της θεραπείας»: πρόκειται για έναν βιολογικό αμπελώνα στην Πορταριά Χαλκιδικής, τον οποίο καλλιεργούν αποκλειστικά πρώην ψυχικά ασθενείς, που πλέον βρίσκονται στο στάδιο της κοινωνικής επανένταξης.

Η ανυπομονησία του Θανάση Τσελέπη για την «επιστροφή στην κανονική ζωή» ήταν μεγάλη. Ο γεωπόνος- υπεύθυνος για τη λειτουργία του αμπελώνα Μανώλης Καρράς τον έριξε με τη μία στα βαθιά, αναθέτοντάς του να σκάψει γύρω από τα κλήματα και να βγάζει τα αγριόχορτα κάτω από τον καυτό ήλιο. «Κάτι μέσα μου άλλαξε. Άρχισα να σκάβω γρήγορα και δυνατά», λέει ο Θανάσης Τσελέπης, που πριν αρρωστήσει ήταν ελαιοχρωματιστής. «Έσκαβα ασταμάτητα μέχρι που κουράστηκαν τα χέρια μου. Αλλά η κούραση αυτή ήταν ευχάριστη, γλυκιά. Και όταν πληρώθηκα το πρώτο μου μεροκάματο κατάλαβα ότι είμαι καλά, ότι μπορώ να τα καταφέρω μόνος μου, όπως παλιά».

Σημαντική βελτίωση
«Η κατάσταση της υγείας όσων απασχολούνται στο κτήμα παρουσιάζει σημαντική βελτίωση», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Γιώργος Καπρίνης, διευθυντής της Ψυχιατρικής Κλινικής του νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης και εμπνευστής του προγράμματος κοινωνικής επανένταξης μέσω της καλλιέργειας του αμπελώνα. Όπως εξηγεί, παλαιότερα οι ψυχικά ασθενείς στην καλύτερη περίπτωση έπλεκαν καλάθια. «Η αμπελουργία είναι ίσως η πιο κοπιαστική αγροτική εργασία και οι απασχολούμενοι σ΄ αυτήν ανακαλύπτουν τις δυνατότητες που έχουν, μαθαίνουν να συνεργάζονται ξανά με άλλους».

Ο Θανάσης Τσελέπης, η Αθανασία Παπαδοπούλου, η Σοφία Νοβρατίδου και οι υπόλοιποι αμπελουργοί υπό την καθοδήγηση του γεωπόνου καλλιεργούν τον βιολογικό αμπελώνα έκτασης περίπου 28 στρεμμάτων: κλαδεύουν, ξεβλαστίζουν, ξεφυλλίζουν, σκάβουν και τρυγούν το αμπέλι.

Και γλέντια
Τα σταφύλια- πάνω από 20 τόνοι τον χρόνο- διατίθενται σε οινοποιείο της περιοχής, ενώ στόχος της ΕΨΥΚΑ είναι να δημιουργηθεί και πρότυπο, επισκέψιμο οινοποιείο ώστε οι πρώην ασθενείς να συμμετέχουν και στην οινοποίηση. Ξεχωριστή στιγμή για όλους είναι ο τρύγος, που κάθε χρόνο αποτελεί αφορμή για γλέντι.

«Όταν έρχονται στον αμπελώνα η χαρά τους είναι απερίγραπτη», λέει ο γεωπόνος κ. Καρράς. «Το σημαντικό είναι πως έχουν την ευκαιρία να διαπιστώσουν ότι μπορούν να εργαστούν και να κερδίσουν έστω και λίγα χρήματα».

Ο Θανάσης Τσελέπης που μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη δεν ήξερε από αγροτικές δουλειές, σε αντίθεση με την 43χρονη συγκάτοικό του Αθανασία, η οποία κατάγεται από χωριό της Βόρειας Ελλάδας και είχε εργαστεί στα χωράφια.

«Βρήκα και άλλη δουλειά»
Η Αθανασία μπορεί πλέον να κάνει όλες τις δουλειές στον αμπελώνα, και οι υπεύθυνοι του προγράμματος την πληρώνουν μαζί με το μεροκάματο και με ένα επιπλέον ποσό, που δίνεται ως επιβράβευση σε όσους ασθενείς επιδεικνύουν ιδιαίτερο ζήλο και εργατικότητα. «Η δουλειά στον αμπελώνα με βοήθησε πολύ. Σύγκρινα τις δυνατότητές μου με άλλους και κατάλαβα ότι μπορώ να τα καταφέρω πολύ καλά. Τώρα είμαι καλά. Πρόσφατα βρήκα και δουλειά σε μια διαφημιστική εταιρεία και μοιράζω φυλλάδια σε σπίτια, κάθε μέρα», υπογραμμίζει η Αθανασία.

Η ψυχολόγος Παναγιώτα Γκόγκα λέει ότι η ενασχόληση με τη γη και ειδικά η αμπελουργία αποτελεί για τους ασθενείς που επανεντάσσονται μοναδική θεραπευτική μέθοδο. «Το αμπέλι και γενικά η δουλειά μακριά από τα ιδρύματα, τα οικοτροφεία και τα σπίτια είναι το σκαλοπάτι για να επιστρέψουν και πάλι στην κανονική ζωή. Με τη δουλειά αναπτύσσουν ομαδικότητα, ενεργητικότητα, άμιλλα», επισημαίνει.

Η νοσηλεύτρια Μαριάννα Σιβρόγλου, που βρίσκεται και αυτή μαζί με τον Θανάση, την Αθανασία και τη Σοφία στο διαμέρισμα, λέει ότι το επόμενο στάδιο της επανένταξης είναι όταν οι ασθενείς αρχίζουν να ψάχνουν μόνοι τους δουλειά και να αντεπεξέρχονται στις καθημερινές υποχρεώσεις (ψώνια, μαγείρεμα, καθάρισμα, κ.ά.).

Σεμινάρια οινοποίησης
Η Σοφία Νοβρατίδου, προτού νοσηλευτεί, είχε παρακολουθήσει σεμινάρια οινοποίησης και γνωρίζει σχεδόν όλα τα μυστικά του κρασιού. Δεν ήξερε όμως τίποτα για την καλλιέργεια του αμπελιού, προτού εργαστεί στον αμπελώνα. «Εκτός από το μεροκάματο φεύγουμε από τη ρουτίνα της καθημερινότητας στο διαμέρισμα. Όμως, το καλύτερο είναι η μαγεία και οι εικόνες της φύσης. Τα χρώματα που αλλάζει ο ουρανός. Όταν καθόμαστε καταϊδρωμένοι για να ξεκουραστούμε για λίγο στη σκιά. Όλα αυτά δεν τα γνώριζα», λέει η Σοφία και ζητά από τους αρμόδιους δύο πράγματα: να μεγαλώσει ο αμπελώνας και να δημιουργηθεί και ένα οινοποιείο στην Πορταριά.

«ΕΙΜΑΙ ΚΑΛΑ ΟΠΩΣ ΠΑΛΙΑ»

«Έσκαβα μέχρι που κουράστηκαν τα χέρια μου. Όταν πληρώθηκα όμως κατάλαβα ότι είμαι καλά, όπως παλιά»

Οικοτροφεία, ξενώνες και διαμερίσματα

Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Αποκατάστασης Ασθενών ιδρύθηκε το 1990 στη Θεσσαλονίκη και δραστηριοποιείται στη Βόρεια Ελλάδα με στόχο τη ριζική και ουσιαστική αποασυλοποίηση χρόνιων ασθενών από διάφορα ψυχιατρικά νοσοκομεία της χώρας.

Εκτός από το εργαστήριο- αμπελώνα διαθέτει οικοτροφεία, ξενώνες και προστατευόμενα διαμερίσματα στους Νομούς Θεσσαλονίκης, Πιερίας, Δράμας και Κοζάνης. Στις δομές της ΕΨΥΚΑ φιλοξενούνται ενήλικοι που πάσχουν από σοβαρές και χρόνιες ψυχικές παθήσεις και νοητική υστέρηση. Περίπου 150 από τους ασθενείς είχαν νοσηλευτεί παλιότερα στη Λέρο.