Νέα εργαλεία για εξετάσεις στο σπίτι

Η αυτοεξέταση στο σπίτι βελτιώνει την ποιότητα ζωής και τη θεραπεία των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη ή υπέρταση. Οι ασθενείς αυτοί μπορούν πλέον να ελέγχουν μόνοι τους με αξιοπιστία το σάκχαρο ή την πίεσή τους στο σπίτι, χάρη στα νέα τεχνολογικά αποκτήματα. Στην πραγματικότητα, η τεχνολογική επανάσταση άλλαξε τελείως τη ζωή των ανθρώπων με σακχαρώδη διαβήτη ή υπέρταση,καθώς οι σύγχρονες μετρητές σακχάρου και τα σημερινά πιεσόμετρα επιτρέπουν τη γρήγορη και εύκολη αυτοεξέταση στο σπίτι.

Οι σύγχρονοι μετρητές για το σάκχαρο

Είναι γνωστό ότι η καλή ρύθμιση του σακχάρου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποφυγή των επιπλοκών του ασθενούς. «Για να πούμε ότι η ρύθμιση του σακχάρου είναι καλή αν πρόκειται για διαβήτη τύπου 2, που αφορά την πλειονότητα των ασθενών με διαβήτη, με φαρμακευτική αγωγή υπογλυκαιμικά δισκία, θα πρέπει να γίνεται μέτρηση μία φορά την ημέρα», συνιστά η κ. Μαριάννα Μπενρουμπή, υπεύθυνη του Διαβητολογικού Κέντρου στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Πολυκλινική».

Προσοχή, όμως, όχι πάντα νηστικοί το πρωί! «Η μέτρηση πρέπει να γίνεται άλλοτε πριν από το πρωινό άλλοτε δύο ώρες μετά το γεύμα (μεσημέρι ή βράδυ)», συμβουλεύει η κ. Μπενρουμπή. «Χρειάζεται δηλαδή το άτομο με διαβήτη να έχει μια κυκλική παρακολούθηση του σακχάρου, ώστε να γνωρίζει τι γίνεται δύο ώρες μετά το γεύμα. Υπάρχει πληθώρα μελετών που δείχνει ότι η μεταγευματική υπεργλυκαιμία, που σημαίνει τιμή σακχάρου δύο ώρες μετά το γεύμα πάνω από 140 mg αποτελεί κίνδυνο για καρδιαγγειακά επεισόδια».

Επιπλέον, η κ. Μπερνουμπή συμβουλεύει:

_ Οι ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 που κάνουν ινσουλίνη να μετρούν το σάκχαρό τους συχνότερα. Αν κάνουν μία ένεση την ημέρα, μπορεί δύο μετρήσεις να αρκούν (όχι την ίδια πάντα ώρα).

_ Οι νέοι που έχουν διαβήτη τύπου 1 και βρίσκονται σε εντατικοποιημένο σχήμα ινσουλινοθεραπείας, δηλαδή 4-5 ενέσεις την ημέρα, πρέπει να μετρούν το σάκχαρό τους τουλάχιστον όσες φορές κάνουν ινσουλίνη ώστε να μπορούν να προσδιορίζουν, ανάλογα με την τιμή του και την ποσότητα του φαγητού που πρόκειται να φάνε, πόσες μονάδες ινσουλίνης θα κάνουν.

_ Περίπου τα ίδια ισχύουν και για όσους έχουν διαβήτη τύπου 2, αλλά κάνουν 2-3 ενέσεις ινσουλίνης την ημέρα.

«Από τα παραπάνω αντιλαμβάνεται κάποιος ότι αυτός ο τακτικός, καθημερινός αυτοέλεγχος δεν θα ήταν δυνατόν να εφαρμοσθεί, αν δεν υπήρχαν οι σύγχρονοι μετρητές σακχάρου, τους οποίους θα πρέπει να έχει καθένας που πάσχει από διαβήτη», επισημαίνει η κ. Μπενρουμπή.

Η εξέλιξη των μετρητών σακχάρου τα τελευταία χρόνια υπήρξε πολύ μεγάλη. Όταν πρωτοεμφανίσθηκαν, περίπου πριν από 25 χρόνια, ήταν πολύ μεγάλοι σε μέγεθος και χρειαζόταν για να γίνει η μέτρηση να ξεπλύνει κανείς την ταινία με νερό προτού τη «διαβάσει» το μηχάνημα. Χρειαζόταν σημαντική ποσότητα αίματος και ο χρόνος μέτρησης ήταν ένα λεπτό. Σήμερα, σχεδόν όλοι οι μετρητές είναι πολύ μικροί σε μέγεθος, μία σταγόνα αίματος είναι αρκετή για την ταινία και ο χρόνος της εξέτασης είναι περίπου 20 δευτερόλεπτα. Οι σύγχρονοι μετρητές έχουν επίσης μνήμη και αποθηκεύουν αυτόματα το αποτέλεσμα της μέτρησης. Ακόμα, συνδέονται με τον υπολογιστή και με το ανάλογο πρόγραμμα μπορεί να δει κανείς όλα τα αποτελέσματα των μετρήσεων, με σημειωμένη την ημέρα και ώρα που αυτά έγιναν.

«Η δυνατότητα που έχει το άτομο με διαβήτη όταν δεν νιώθει καλά να προσδιορίσει το σάκχαρό του και να δει αν έχει ή όχι υπογλυκαιμία, του δίνει μεγάλη σιγουριά» λέει η κ. Μπερνουμπή. «Σε ημέρες κακοδιαθεσίας (κρυολόγημα, γρίπη, γαστρεντερίτιδα κ.λπ.) μπορεί κάποιος να ελέγχει πιο τακτικά το σάκχαρό του και να αναπροσαρμόζει τη δόση της ινσουλίνης ανάλογα με τις τιμές».

Θα πρέπει, βέβαια, ο ασθενής με διαβήτη να είναι εκπαιδευμένος, ώστε να ξέρει τι πρέπει να κάνει ανάλογα με την τιμή που βρίσκει κάθε φορά. «Δυστυχώς, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει συχνά, κυρίως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας», τονίζει η κ. Μπενρουμπή. «Όχι μόνο δεν αξιοποιούν τη μέτρηση του σακχάρου τους, άλλα κάνουν ένα πολύ συνηθισμένο λάθος. Μόλις δουν ότι αυτό επανέρχεται σε φυσιολογικά επίπεδα, πράγμα που είναι και το επιθυμητό, μειώνουν σημαντικά ή και δεν παίρνουν καθόλου την αγωγή τους, με το πρόσχημα ότι θα πάθουν υπογλυκαιμία. Άλλοτε πάλι ελέγχουν την αξιοπιστία του μετρητή τους με την εξέταση στο μικροβιολογικό εργαστήριο. Μόνο που η μία μέτρηση γίνεται, π.χ., στις 8 π.μ. και η άλλη στις 8.30. Όπως είναι αναμενόμενο, θα υπάρχει διάσταση των τιμών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο μετρητής δεν λειτουργεί σωστά».

Το πιεσόμετρο του γιατρού δεν λέει πάντα την αλήθεια…

Το στρες του εξεταζομένου στο ιατρείο μπορεί να οδηγήσει σε λάθος διάγνωση. Σύμφωνα με τις οδηγίες των ειδικών επιστημονικών οργανισμών, υπερτασικός σήμερα θεωρείται κάποιος αν η πίεσή του είναι πάνω από 14 η μεγάλη και 9 η μικρή, όταν αυτή μετρηθεί με το κλασικό υδραργυρικό σφυγμομανόμετρο στο ιατρείο δύο φορές σε τρεις τουλάχιστον επισκέψεις.

«Είναι γνωστό όμως από πολλά χρόνια ότι η αρτηριακή πίεση και η καρδιακή συχνότητα είναι δύο πολύ ευμετάβλητες αιμοδυναμικές παράμετροι», λέει ο κ. Κωνσταντίνος Τσιούφης, λέκτορας της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής και υπεύθυνος της Μονάδας Υπέρτασης στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο.

«Συνήθως, η πίεση είναι διαφορετική από τον έναν καρδιακό παλμό στον άλλο, το πρωί από το απόγευμα, στον ύπνο από ό,τι στην εγρήγορση, στην καθιστική θέση από ό,τι στην όρθια στάση. Γι’ αυτό, από πολλές ιατρικές έρευνες έχει τεκμηριωθεί σε μια σειρά από περιπτώσεις η ανάγκη εκτίμησης της πίεσης και σε περιβάλλον εκτός του ιατρείου».

Αυτό μπορεί να γίνει είτε μετρώντας ο καθένας την πίεσή του στο σπίτι με κάποιο πιεσόμετρο που να λειτουργεί σωστά, είτε φορώντας ένα μηχάνημα (το holter πίεσης) με το οποίο μετράται η πίεση περίπου ανά μισή ώρα καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου, στο σπίτι ή την εργασία του. «Με την εφαρμογή αρχικά της 24ωρης καταγραφής της πίεσης και μετά της μέτρησης της πίεσης στο σπίτι διαπιστώθηκε ότι περίπου 10%-20% των ατόμων που είχαν αυξημένη πίεση στο ιατρείο είχαν φυσιολογικά επίπεδα πίεσης στο holter και επίσης η πίεσή τους ήταν φυσιολογική όταν τη μετρούσαν στο σπίτι», αναφέρει ο κ. Τσιούφης.

«Τα άτομα αυτά πάσχουν από τη λεγόμενη ”υπέρταση της λευκής μπλούζας” και θεωρείται σήμερα ότι έχουν καλή πρόγνωση, που στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν χρειάζεται αντιυπερτασική αγωγή, εκτός και αν ο γιατρός διαπιστώσει υπερτροφία στην καρδιά ή αυξημένη αποβολή λευκώματος στα ούρα».

Τον τελευταίο καιρό ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά και ένας νέος τύπος υπέρτασης, η «συγκεκαλυμμένη υπέρταση» (Μasked hypertension), που είναι το αντίθετο της «υπέρτασης της λευκής μπλούζας». Από αυτήν την υπέρταση πάσχουν τα άτομα εκείνα των οποίων όταν η πίεσή τους μετράται στο ιατρείο είναι στα κανονικά επίπεδα, ενώ όταν μετράται στο σπίτι είναι αυξημένη. «Στοιχεία από τελευταίες μελέτες υπολογίζουν ότι η συγκεκαλυμμένη υπέρταση είναι αρκετά συχνή κατάσταση, όσο περίπου και η υπέρταση της “λευκής μπλούζας”», εξηγεί ο κ. Τσιούφης.
 
«Οι παράγοντες που προδιαθέτουν για την ανάπτυξή της είναι το κάπνισμα, η κατάχρηση αλκοόλ και καφέ και η καθιστική ζωή. Σε πρόσφατη μελέτη σε 1.332 μεσήλικες Ιάπωνες που παρακολουθήθηκαν για δέκα έτη, διαπιστώθηκε ότι οι πάσχοντες από συγκεκαλυμμένη υπέρταση έχουν διπλάσιο κίνδυνο για αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο από ό,τι τα φυσιολογικά άτομα. Με βάση αυτήν τη μελέτη, 16 στους 100 υπερτασικούς δεν θα διαγιγνώσκονταν με τη νόσο εάν δεν γινόταν 24ωρη καταγραφή ή μέτρηση της πίεσης στο σπίτι και περιοριζόμασταν μόνο στη μέτρηση στο ιατρείο».

Έτσι, στα άτομα αυτά δεν θα χορηγούνταν η αναγκαία φαρμακευτική αγωγή και θα ήταν εκτεθειμένα στις δυσμενείς επιδράσεις της υπέρτασης, με κίνδυνο να υποστούν εγκεφαλικό επεισόδιο ή έμφραγμα του μυοκαρδίου. «Με τις σωστές κατ’ οίκον μετρήσεις της πίεσης έχουμε μία πληρέστερη εικόνα των πραγματικών επιπέδων της πίεσης και επιχειρούμε ανάλογη τροποποίηση της χορηγούμενης φαρμακευτικής αγωγής», υπογραμμίζει ο κ. Τσιούφης.

«Να αποφεύγετε τη μέτρηση στο σπίτι μόνον όταν προκαλεί άγχος στον ασθενή ή όταν τον οδηγεί σε προσπάθεια αυτορρύθμισης της χορηγούμενης φαρμακευτικής αγωγής χωρίς τη συμβουλή του γιατρού του ή όταν ο ασθενής σκόπιμα δεν αναφέρει όλα τα αποτελέσματα των μετρήσεών του ή όταν δεν κάνει αξιόπιστες μετρήσεις, λόγω ανεπαρκούς εκπαίδευσής του».

Μέτρηση πίεσης και στους νέους

Η μέτρηση της πίεσης στο σπίτι σε υγιή άτομα είναι χρήσιμη για να διαγιγνώσκεται έγκαιρα η εμφάνιση της υπέρτασης. Στα υπερτασικά άτομα, με τη μέτρηση της πίεσης στο σπίτι παρακολουθείται το αποτέλεσμα της θεραπείας και ενημερώνεται ο θεράπων ιατρός. Μόνο, όμως, οι ηλικιωμένοι πρέπει να μετρούν την πίεσή τους; «Όχι», τονίζει ο κ. Τσιούφης. «Όλοι οι άνθρωποι οφείλουν να μετρούν σε τακτά διαστήματα την πίεση γιατί η υπέρταση είναι αρκετά συχνή ακόμη και σε νεαρά άτομα. Παρατηρείται στο 20-30% των ενηλίκων, δηλαδή ένας στους 3-5 έχει υπέρταση και από αυτούς που έχουν υπέρταση 1 στους 4 δεν το γνωρίζει. Κάθε υγιής, λοιπόν, ενήλικας θα πρέπει να μετρά την πίεσή του τουλάχιστον μία φορά στα δύο με τρία χρόνια και αν είναι αυξημένη να επισκεφθεί τον γιατρό του για όλες τις περαιτέρω οδηγίες».

Ο υπερτασικός που μόλις αρχίζει να λαμβάνει αντιυπερτασικά φάρμακα θα πρέπει τις πρώτες 3-4 εβδομάδες να μετρά την πίεσή του τακτικά, ίσως και δύο φορές την ημέρα (πρωί και βράδυ πριν από τη λήψη των φαρμάκων). «Μετά το διάστημα αυτό, που η πίεσή του αναμένεται να έχει ρυθμισθεί, θα πρέπει να την παρακολουθεί μία ή δύο φορές τον μήνα, εκτός και αν παρουσιάσει κάποιο άλλο σύμπτωμα ή έχει διαφορετικές οδηγίες από τον γιατρό του», συνιστά ο κ. Τσιούφης.

Τα πλεονεκτήματα

1. Εξάλειψη των επιδράσεων της «λευκής μπλούζας» (αύξηση της πίεσης από το άγχος του ιατρείου)

2. Αναγνώριση της συγκεκαλυμμένης υπέρτασης

3. Δυνατότητα μεγάλου αριθμού μετρήσεων

4. Μειωμένο κόστος

5. Καλύτερη συμμόρφωση των ασθενών

_ Τα υδραργυρικά σφυγμομανόμετρα είναι τα πιο ακριβή στις μετρήσεις τους, αλλά είναι πιο δύσκολο να χρησιμοποιηθούν από τον μη ειδικό, γιατί απαιτούν μια μικρή εκπαίδευση στη χρήση τους. Επιπλέον περιέχουν υδράργυρο, που είναι τοξική ουσία και με την οποία πρέπει να αποφεύγεται η άμεση επαφή.

_ Τα αυτόματα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα είναι εύκολα στη χρήση τους και έχουν ικανοποιητική ακρίβεια στις μετρήσεις τους. Ενδείκνυνται ιδιαίτερα εάν έχετε προβλήματα ακοής ή οράσεως και δεν υπάρχει κάποιος στο σπίτι να σας βοηθήσει στη μέτρηση της πίεσης. Να θυμάστε ότι, εάν έχετε αρρυθμία, τότε οι ενδείξεις τους μπορεί να είναι λανθασμένες.

_ Οι συσκευές που μετρούν την πίεση από τον καρπό ή τα δάχτυλα δεν είναι τόσο ακριβείς όσο αυτές που μετρούν την πίεση από τον βραχίονα και γι’ αυτό συνιστάται να αποφεύγονται,.

_ Να έχετε υπ’ όψιν σας ότι τόσο τα πιεσόμετρα σαν ρολόγια όσο και τα αυτόματα («ηλεκτρονικά») χρειάζονται έλεγχο ανά περιοδικά διαστήματα, συγκρίνοντάς τα με τα υδραργυρικά πιεσόμετρα.

_ Για να εκτιμήσετε πιο σωστά την ακριβή τιμή της πίεσής σας καλύτερες είναι οι πρωινές ώρες μετά την αφύπνισή σας και προτού αρχίσετε τις δραστηριότητες της ημέρας.

_ Χρειάζονται τουλάχιστον 12 μετρήσεις μέσα σε τρεις ημέρες, για να αξιολογήσει ο γιατρός την πίεσή σας.

_ Συνιστάται μέτρηση δύο φορές, πρωί και βράδυ.

_ Συνιστώνται τουλάχιστον δύο μετρήσεις κάθε φορά για πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα.

* Ο ασθενής χαρακτηρίζεται υπερτασικός όταν οι τιμές πίεσης στο σπίτι υπερβαίνουν τα 135/85 mmHg ή όταν οι τιμές πίεσης στο ιατρείο υπερβαίνουν το 140/90 mmHg.

Τα τεστ κυήσεως

Τα σημερινά τεστ κυήσεως για το σπίτι είναι αρκετά αξιόπιστα, καθώς ανιχνεύουν στα ούρα και μικρές ποσότητες της β-χοριακής γοναδοτροφίνης, της ορμόνης που αυξάνεται στην εγκυμοσύνη. Αυτό επισημαίνει ο καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Γιάννης Μεσσήνης και προσθέτει: «Υπάρχει σήμερα ένα τεστ για το σπίτι, το οποίο δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη στην αγορά, για την ανίχνευση των παπιλόμα ιών (HPVDNA test). Με αυτό η γυναίκα θα μπορεί να παίρνει κολπικό υγρό ή ούρα στο σπίτι και να το πηγαίνει στον μικροβιολόγο. Δεν έχει όμως αξιοπιστία 100%».

Επιπλέον, είναι πολύ χρήσιμο οι έγκυες με σακχαρώδη διαβήτη ή με παθολογική καμπύλη σακχάρου (διαβήτης κυήσεως) να ελέγχουν έξι φορές την ημέρα το σάκχαρό τους με τη λήψη αίματος από το δάκτυλο του χεριού τους, για να γνωρίζουν εάν η δίαιτα που ακολουθούν είναι αποτελεσματική.

Τέλος, η αυτοεξέταση μαστού κάθε μήνα στο σπίτι είναι απαραίτητη. «Αυτή πρέπει να γίνεται στο διάστημα μεταξύ της πρώτης ημέρας της περιόδου έως και λίγες ημέρες πριν από το μέσον του κύκλου (ώστε οι μαστοί να είναι αποσυμφορημένοι)», συμβουλεύει ο κ. Μεσσήνης. «Η γυναίκα πρέπει να είναι ξαπλωμένη σε ύπτια θέση, να σηκώνει κάθε φορά το ένα χέρι της και να ψηλαφεί τον μαστό με την παλάμη».

Τέλος, ιδιαίτερα αποτελεσματική για την πρόωρη διάγνωση του κακοήθους μελανώματος είναι η τακτική αυτοεξέταση των ελιών στο σπίτι μπροστά σε έναν καθρέπτη.

Μετρητές και για προθρομβίνη

Πολύ χρήσιμα, ιδίως για άτομα που μένουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή εκείνα που αρνούνται να πηγαίνουν κάθε τόσο στο μικροβιολογικό εργαστήριο για εξετάσεις, είναι οι νέοι μετρητές του χρόνου προθρομβίνης.

Η μέτρηση αυτή είναι απαραίτητη για όσους ασθενείς παίρνουν αντιπηκτική αγωγή (λόγω κυρίως καρδιακών αρρυθμιών) και πρέπει να γίνεται σε συχνά χρονικά διαστήματα, ώστε να ρυθμίζεται αναλόγως η δόση του φαρμάκου.

«Είναι μια μεγάλη διευκόλυνση (κυρίως για τους ηλικιωμένους, που αποφεύγουν με τον τρόπο αυτόν τις μετακινήσεις και τις ενέσεις για αιμοληψία), αν και χρειάζεται ακόμα περισσότερη εμπειρία, για να υπάρχει απόλυτη αξιοπιστία», σχολιάζει ο καρδιολόγος, διευθυντής του Αιμοδυναμικού Τμήματος στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» κ. Στέλιος Ρόκας.

«Χρειάζεται, όμως, μεγάλη προσοχή στην εφαρμογή του. Εάν ο ασθενής είναι ηλικιωμένος, θα πρέπει να έχει τη βοήθεια ενός νεώτερου μέλους της οικογένειας ή πρέπει να εκπαιδευθεί στη σωστή χρήση του μετρητή. Κάθε φορά που παίρνει τον χρόνο προθρομβίνης, θα πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό του και να τον συμβουλεύεται για την περαιτέρω πορεία της αγωγής».

Ποιες εξετάσεις μπορούμε να κάνουμε στο σπίτι

_ χοληστερίνη

_ Τριγλυκερίδια

_ Σάκχαρο

_ Χρόνο προθρομβίνης

_ Αρτηριακή πίεση

_ Βήτα χοριακή γοναδοτροπίνη (ορμόνη κυήσεως)

_ HPV (παπιλόμα) ιούς *

* αναμένεται στην αγορά