Φαινόμενα

Το ξέσπασμα της κάλπης
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Με ένα κινηματογραφικών προδιαγραφών φινάλε μπροστά στις κάμερες του Ζαππείου ολοκληρώθηκε μια 6χρονη «παράσταση για ένα ρόλο»
Oι δηλώσεις του Κώστα Καραμανλή στο Ζάππειο, μόνος μπροστά στις κάμερες, με τα στελέχη του να ΄χουν αποσυρθεί, στριμωγμένοι σε μια γωνιά για να αφήσουν έναν ευκρινή χώρο γύρω από τον απερχόμενο κενό πρωθυπουργό, ήταν το απόλυτα ταιριαστό επισφράγισμα μιας επικοινωνιακής στρατηγικής που τον ήθελε απόλυτο αρχηγό με στοιχεία σχεδόν παλαιού μονάρχη.

Ήταν μια στρατηγική που καταστρώθηκε από τα πρώτα του βήματα στην πρωθυπουργία και κορυφώθηκε σε αυτήν την προεκλογική περίοδο. Αποδείχθηκε δηλαδή ένα επικοινωνιακό δημιούργημα, μια διαφημιστική κατασκευή, που επιχείρησε να αναπαραστήσει στοιχεία από το παρελθόν τού πολιτικού χώρου της Ν.Δ. και ιδίως από την προσωπικότητα του δημιουργού του, του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Και είναι γεγονός ότι υπηρετήθηκε με πάθος και παρρησία μέχρι την τελευταία στιγμή, ενώ υπήρξαν στιγμές που η δύναμη της εικόνας αξιοποιούσε λαϊκούς συνειρμούς και επιβαλλόταν ως πραγματικότητα.

Ωστόσο, ο πρώτος κανόνας της επικοινωνίας, γνωστός και στον τελευταίο διαφημιστή, είναι ότι η καμπάνια ενός προϊόντος πρέπει να είναι βασισμένη στα πραγματικά χαρακτηριστικά του, ειδάλλως μόλις ο καταναλωτής διαπιστώσει την παραπλάνηση απορρίπτει διά παντός το προϊόν, ενώ πλήττεται και η φίρμα παραγωγής του.

Προφανώς το πρόβλημα της μέχρι χθες κυβέρνησης δεν ήταν μόνο η επικοινωνιακή στρατηγική για τον ρόλο και το πρόσωπο του Κώστα Καραμανλή. Ήταν πολλά περισσότερα και πολυπλοκότερα. Αλλά το ξέσπασμα της κάλπης δείχνει μια πρωτοφανή απογοήτευση των ψηφοφόρων, την ισχυρότερη που έχει καταγραφεί στην ιστορία της μεταπολίτευσης.

Η αδυναμία μιας κυβέρνησης είναι επόμενο να προκαλέσει την πτώση της, αλλά η κατακρήμνισή της εμπεριέχει στοιχεία ευρύτερα των στενών πολιτικών ερμηνειών. Και τέτοια είναι η ψυχολογία ενός κόσμου που αισθάνθηκε ότι πίστεψε σε μια εικόνα χωρίς ουσία. Και έτσι έμεινε μέχρι τέλους. Η εικόνα του Κώστα Καραμανλή σε όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, όταν προσπαθούσε να εμφανιστεί προσηνής ηγέτης-κοντά-στον-λαό, βρισκόταν σε τέτοια αντίθεση με την πραγματικότητα που γνώριζαν οι πολίτες, που είχαν βιώσει, με τον Πρωθυπουργό απόντα από τα σημαντικότερα, ώστε έμοιαζε μάλλον με σάτιρα παρά με επικοινωνιακή στρατηγική. Και μόνον η προχθεσινή στιγμή, στο Ζάππειο, η στιγμή της παραδοχής της ήττας και των συγχαρητηρίων προς στον αντίπαλο είχε την τραγικότητα της πραγματικότητας.

Δεν θα μπορούσε να υπάρξει κανένα άλλο φινάλε της εντυπωσιακής επικοινωνιακής οπερέτας που ενορχηστρώθηκε από τα πρώτα βήματα του Κώστα Καραμανλή στην πρωθυπουργία, αντικατέστησε την πολιτική και τις αποφάσεις επί έξι σχεδόν χρόνια και που αντί για πολιτικό αρχηγό με πραγματική πυγμή, πολιτικό πάθος, διαρκή παρουσία και οργανωτικό νου, ανέδειξε έναν ρόλο για τα μίντια. Και σε αυτόν προσκολλήθηκε όχι μόνο ο ίδιος ο πρωταγωνιστής, αλλά και ένα κόμμα ολόκληρο μαζί με τον κόσμο του. Ήταν και εκείνες οι μετρήσεις περί «καταλληλότερου» που θόλωναν την κρίση.

Αλλά αυτές δεν είναι παρά νούμερα, μια λεπτομέρεια της πολιτικής σκηνοθεσίας, μια από τις σύγχρονες και θεμιτές πλάνες της μιντιακής πραγματικότητας, που δεν είναι ικανές να σκεπάσουν κανένα απολύτως κενό πολιτικής.
Θολή κουρτίνα τα νούμερα

Αν διαπιστώθηκε κάτι με σαφήνεια σε αυτήν την εκλογική μάχη και τα εντυπωσιακά αποτελέσματά της, είναι ότι τα νούμερα είναι εργαλεία για να ξεκλειδώσουν δρόμους πολιτικής σκέψης, αλλά δεν είναι επ΄ ουδενί αποδείξεις ούτε της διάθεσης ούτε των αναγκών των πολιτών. Όπως οι τηλεαστέρες που έμαθαν να θεωρούν την τηλεθέαση όπλο τους και το κοινό ιδιοκτησία τους, έτσι και μια μερίδα παλαιών πολιτικών, μαγεμένων από τα σύγχρονα όπλα της διαφήμισης και της μιντιακής φαντασμαγορίας, έφθασε να θεωρεί τα εφέ της σκηνοθεσίας, δηλαδή τα νούμερα των δημοσκοπήσεων, ως μοναδική πραγματικότητα. Ε, λοιπόν, οι πολίτες τούς απέδειξαν ότι πλανώνται. Εξ ου και «πέφτουν όλοι από τα σύννεφα». Και επικαλούνται πάλι τα νούμερα. Δεν έδειχναν τέτοιες διαφορές μεταξύ των δύο κομμάτων, λένε. Τις έδειχνε η κοινωνία, για όποιον άφηνε τη σκηνή να πλησιάσει την πλατεία.