Φαινόμενα

Σαν σχολική γιορτή
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Το ντιμπέιτ των δύο πολιτικών αρχηγών μπορεί να ήταν ένα βήμα προς τον εκσυγχρονισμό, είχε όμως πολλά ελαττώματα, ας θεωρήσουμε της απειρίας
Το γεγονός ότι υπάρχουν κανόνες διαλόγου δεν σημαίνει ότι η τηλεοπτική συνάντηση των δύο διεκδικητών της πρωθυπουργίας χρειάζεται να έχει τη βαρύγδουπη επισημότητα μιας παλιομοδίτικης σχολικής γιορτής. Γιατί η μεγάλη προσπάθεια, εμφανής και στους δύο, να υπακούσουν στους επικοινωνιακούς κανόνες μιας τέτοιας τηλεοπτικής εμφάνισης, έκανε σημαντικότερους τους κανόνες από την ατμόσφαιρα της «γιορτής». Γιατί «γιορτές» είναι τα ντιμπέιτ για την τηλεόραση και το κοινό της. Που σημαίνει ότι είναι σημαντικό για τον θεατή το στοιχείο της απόλαυσης.

Χωρίς αυτό, το θέαμα ακυρώνεται. Βέβαια, μπορεί και μόνο η εμφάνιση των δύο πολιτικών και η σκηνοθεσία άμεσου διαλόγου να συνιστά «απόλαυση». Δεν αρκεί όμως. Ίσως αυτή την πρώτη φορά ενδεχομένως, και μόνο επειδή τελικώς συμφώνησαν να γίνει αυτό για το οποίο όλοι μιλούσαν, ένας διάλογος- όσο μπορεί να θεωρηθεί διάλογος- των δύο πολιτικών αρχηγών που διεκδικούν την πρωθυπουργία.

Ωστόσο με όρους επικοινωνίας και μόνο, η πολυπόθητη συνάντηση απείχε πολύ από το να είναι «καλή τηλεόραση». Και για όσους ανατριχιάσουν με αυτό, έχουμε προ πολλού αποδεχθεί ότι είμαστε τηλεοπτική δημοκρατία, για την ακρίβεια μιντιακή, για να συμπεριλάβουμε όλα τα μέσα και το Ίντερνετ. Η πολιτική δεν μπορεί παρά να επικοινωνεί με τους πολίτες αξιοποιώντας την ιδιαίτερη γλώσσα κάθε μέσου. Και όταν χρησιμοποιεί τη γλώσσα της τηλεόρασης, δεν μπορεί παρά να υπακούσει στους κανόνες της.

Το γεγονός, βέβαια, ότι στη χώρα μας κάτι τέτοιο μεταφράστηκε στο να πιάνουν στασίδι στα πάνελ βουλευτές και υπουργοί προκειμένου να εξαργυρώσουν την αναγνωρισιμότητά τους με σταυρούς όταν έρθει η ώρα της κρίσης, αυτό δεν είναι παρά η εγχώρια υπερβολή.

Ακριβώς όπως όταν ένας ομιλητής γίνεται πιο κατανοητός όταν χρησιμοποιεί άριστα τη γλώσσα, έτσι και σε ένα ντιμπέιτ η άριστη χρήση των όρων της τηλεόρασης θα ευνοήσει την εικόνα των πολιτικών και της πολιτικής γενικότερα.

Ως εκ τούτου, η άνεση και η φυσικότητα στον φακό είναι πλέον μια κατάκτηση των πολιτικών παντού όπου τα ντιμπέιτ αποτελούν συνήθεια. Το ενδιαφέρον είναι ότι «η άνεση» θεωρούνταν επικοινωνιακό προσόν του κ. Καραμανλή. Αυτό που είδαμε όμως στο ντιμπέιτ δεν ήταν παρά μια στομφώδης ευκινησία λόγου και χειρονομιών. Κάποτε οι ερμηνείες της Παξινού θεωρούνταν το απαύγασμα της υποκριτικής τέχνης. Σήμερα, που το θέατρο έχει εξελιχθεί, παρόμοιες ερμηνείες θεωρούνται ξεπερασμένες και αδόκιμες. Κάπως έτσι φαινόταν και ο κ. Καραμανλής. Το επικοινωνιακό επιτελείο του έκανε μάλλον λάθος που δεν υπολόγισε τις αλλαγές των εποχών, ότι έχει διαψεύσει τις προσδοκίες των ψηφοφόρων που είχαν εμπιστευτεί τα θεωρούμενα άλλοτε επικοινωνιακά του προσόντα, και αντί να τον κατευθύνει προς μια πιο «δωρική» εμφάνιση, που θα ταίριαζε και περισσότερο με τη σκληρή και άκρως απαισιόδοξη πλην «μόνη ρεαλιστική πρότασή» του για την επόμενη ημέρα, τον άφησε αβοήθητο στην ξεπερασμένη παντομίμα.

Στο 28,7% ανήλθε η τηλεθέαση της τηλεοπτικής αναμέτρησης των δύο πολιτικών αρχηγών – Κώστα Καραμανλή και Γιώργου Παπανδρέου(διάρκειας 88 λεπτών), που ισοδυναμεί με 2,9 εκατ. τηλεθεατές, σύμφωνα με την AGΒ Νielsen Μedia Research

Πιο «ανθρώπινος», πιο «οικείος»

Η «αμεσότητα» ήταν από τα βασικά προσόντα και του Γιώργου Παπανδρέου από τα πρώτα του αρχηγικά βήματα. Με την έννοια ότι έδειχνε πάντα «πιο ανθρώπινος», πιο «οικείος». Ίσως γι΄ αυτό και το γεγονός ότι όλοι τον βρήκαν πολύ καλύτερο στις τηλεοπτικές εμφανίσεις του από παλιότερα θα μπορούσε να αποδειχθεί το γερό επικοινωνιακό χαρτί του. Οι κανονικοί άνθρωποι δεν έχουν απαραιτήτως χαρίσματα «εξ ουρανού», προσπαθούν για να γίνουν καλύτεροι- ιδίως όταν «χαρισματικοί» έχουν αποδειχθεί κατώτεροι των προσδοκιών. Αλλά ούτε εδώ ήταν απαραίτητες οι χειρονομίες, ήπιες μεν, μελετημένες, αλλά σαν να προσπαθούσαν να αποφύγουν το να φανεί η ελάχιστη αμηχανία. Ήταν το πρώτο μας τέτοιου είδους του ντιμπέιτ. Αμερική δεν γίναμε, ούτε Γαλλία. Δυσκολευόμαστε στις επισημότητες. Δεν έχουμε βρει τους κώδικες της πηγαίας άνεσης ώστε να συγκεντρωνόμαστε μόνο στην πολιτική ουσία. Άλλωστε βρέθηκε η πρεμιέρα να γίνει σε εποχή δύσκολη, κατά την οποία ό,τι γνωρίζαμε βρίσκεται σε κρίση και αυτό που έρχεται δεν μπορούμε να το μαντέψουμε ή δεν τολμούμε.