[ Πρόσωπα ] Φθινοπωρινές ημέρες αναρχίας

Εγγονή του Μπέρτολτ Μπρεχτ, η Γιοχάννα Σαλ είχε συμμετάσχει στη μεγάλη συγκέντρωση στην Αλεξάντερπλατς, στις 4 Νοεμβρίου 1989, πέντε ημέρες πριν από την κατάρρευση του Τείχους. Σήμερα κάνει την αυτοκριτική της: «Καθυστερήσαμε πολύ να ξεσηκωθούμε…».
Κόρη της Μπάρμπαρα Μπρεχτ και του Έκεχαρντ Σαλ, ηθοποιών του Μπερλίνερ Ανσάμπλ, η Γιοχάννα είχε πάρει τον λόγο σ΄ εκείνη τη συγκέντρωση στο Ανατολικό Βερολίνο. Συμμετείχαν ένα εκατομμύριο άνθρωποι, ήταν παρόντες συγγραφείς όπως ο Στέφαν Χάιμ και η Κρίστα Βολφ και σε μια φωτογραφία εκείνης της ημέρας η Γιοχάννα εικονίζεται να μιλάει στο μικρόφωνο δίπλα στον Ούλριχ Μύε, τον τότε συνάδελφό της στον θίασο του Ντόιτσες Τεάτερ, ο οποίος το 2006 πρωταγωνίστησε στην ταινία «Οι ζωές των άλλων».

«Εκείνη η διαδήλωση δεν ήταν έκφραση ενός κινήματος διαμαρτυρίας εναντίον κάποιου πράγματος, ήταν μια διαδήλωση υπέρ κάποιου πράγματος», εξήγησε τις προάλλες η Γιοχάννα στον απεσταλμένο της «Κορριέρε ντέλλα Σέρα». «Ζητούσαμε εκλογές πραγματικά δημοκρατικές, το δικαίωμα να ταξιδεύουμε στο εξωτερικό, το δικαίωμα να μιλάμε ανοικτά, να μπορούμε να συζητούμε ελεύθερα και διαλεκτικά για την πατρίδα μας και για το μέλλον της». Η ίδια, προσθέτει, μπήκε στο κίνημα «υπερβολικά αργά, με υπερβολική δειλία, υπερβολικά παθητικά- όπως συνέβη και με τόσους άλλους». Η Γιοχάννα Σαλ γεννήθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο το 1958, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του διάσημου παππού της. Μεγάλωσε σε μια οικογένεια αφιερωμένη στο θέατρο, σπούδασε θέατρο, έπαιξε στο θέατρο (αλλά και στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο), επί έξι χρόνια διηύθυνε το Θέατρο του Ροστόκ και σήμερα διδάσκει θέατρο στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, στον Καναδά. Τον καιρό της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας ζούσε στο Ανατολικό Βερολίνο και, μαζί και με άλλους ανθρώπους του θεάτρου, είχε συμμετάσχει στην οργάνωση της μεγάλης διαδήλωσης στην Αλεξάντερπλατς. Μερικές ημέρες μετά, στις 9 Νοεμβρίου, το Τείχος έπεσε και άνοιξαν τα σύνορα που παρέμεναν κλειστά από το 1961. «Ήταν μια στιγμή μεγάλου ενθουσιασμού, ελπίδας, φόβου, αδημονίας», λέει. «Εκείνο το φθινόπωρο, ζήσαμε για μερικές ημέρες την πραγμάτωση της αναρχίας. Ο λαός ήταν αυτός που αποφάσιζε τις πολιτικές αλλαγές της χώρας. Όμως, πολύ σύντομα, η οικονομία μάς έμαθε τη διαφορά ανάμεσα στις αυταπάτες και την πραγματικότητα. Την επόμενη χρονιά ήρθε η “επανένωση” και στη νέα χώρα αναγκαστήκαμε να μάθουμε ένα σωρό πράγματα: πώς να πληρώνουμε νοίκι, φόρους κ.λπ…. Για τη γενιά μου και για τις πιο νέες γενιές, επρόκειτο για ένωση, όχι για επανένωση. Οι δύο Γερμανίες ήταν πολύ διαφορετικές, ίσως το μοναδικό κοινό πράγμα ήταν η γλώσσα. Η χώρα με την οποία ενωθήκαμε το 1989, ήταν για μας ένας εντελώς άγνωστος κόσμος… Είμαι ευτυχής που η ΓΛΔ εξαφανίστηκε. Όμως ο εκνευρισμός μου γι΄ αυτήν τη “νέα” Γερμανία είναι πολύ μεγάλος. Κοινωνικές ανισότητες, μέτρια εκπαίδευση, κακή διαχείριση των περιβαλλοντικών προβλημάτων: αυτά είναι σημερινά προβλήματα».