Συνταγή ανάκαμψης με χαμηλά επιτόκια

Στα τέλη Σεπτεμβρίου όλα τα μάτια θα είναι στραμμένα στους ηγέτες των είκοσι ισχυρότερων οικονομικά κρατών στον κόσμο (G20) που θα συγκεντρωθούν στο Πίτσμπουργκ των ΗΠΑ. Η συνάντηση αυτή πραγματοποιείται λίγους μόνο μήνες μετά την προηγούμενη στο Λονδίνο, η οποία είχε χαρακτηριστεί η σημαντικότερη οικονομική σύγκληση από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, και κατά τη γνώμη μου είναι το ίδιο σημαντική για δύο βασικούς λόγους.

Πρώτον, είναι κρίσιμο να μην εκτροχιαστεί η επικείμενη αλλά εύθραυστη παγκόσμια ανάκαμψη από τυχόν πρόωρη περιοριστική οικονομική πολιτική. Δεύτερον, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι παγκόσμιες ανισορροπίες οι οποίες συνέβαλαν στη δημιουργία της κρίσης και απειλούν να αποτελέσουν μείζον θέμα στο μέλλον, όπως έγινε και στο κοντινό παρελθόν. Πολλοί περιμένουν ότι οι ηγέτες θα παρουσιαστούν αισιόδοξοι στη συνάντηση στέλνοντας πιθανόν το μήνυμα ότι τα μέτρα που ελήφθησαν είναι αποδοτικά και ότι η ύφεση τελειώνει. Όμως οι ηγέτες και προπαντός όσοι προέρχονται από τη Δύση δεν πρέπει να εφησυχάζουν. Η ανάκαμψη μέχρι στιγμής έχει επικεντρωθεί σε αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως η κινεζική, όπου τα μέτρα τόνωσης της ανάπτυξης ήταν δραστικά. Θα πάρει χρόνο
Αντίθετα, σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία, η ανάκαμψη μπορεί να μην αποκτήσει μεγάλη δυναμική και να παραμείνει υποτονική. Η εξυγίανση των επιχειρήσεων και η αποπληρωμή χρεών των νοικοκυριών είναι χρονοβόρες διαδικασίες και η ανεργία μπορεί να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα, παρά την σταδιακή ανάκαμψη. Στο Πίτσμουργκ οι εταίροι του G20 απαιτείται να δεσμευτούν για πολιτικές που θα τονώσουν την ανάπτυξη, καθώς ο πληθωρισμός δεν αποτελεί το βασικό πρόβλημα σήμερα.

Το μάθημα της Ιαπωνίας
Πρόσφατα πολλοί φοβήθηκαν ότι οι ΗΠΑ και η Βρετανία μπορεί να χάσουν ολόκληρη δεκαετία ανάπτυξης, όπως έγινε στην Ιαπωνία το ΄90. Ευτυχώς, όμως, οι χώρες αυτές κατάφεραν να αλλάξουν με τρόπο που δεν μπόρεσε ποτέ η Ιαπωνία. Όμως, η Ιαπωνία προσέφερε κι ένα πολύτιμο μάθημα: ότι είναι σκόπιμο να μην επιλέγεται η πρόωρη προσφυγή σε περιοριστική οικονομική πολιτική.

Η φούσκα στην οικονομία και στο χρηματιστήριο της Ιαπωνίας έσκασε το 1990, όμως τα μεγάλα προβλήματα εκδηλώθηκαν το 1997, όταν η δημοσιονομική πολιτική έγινε αμέσως πολύ περιοριστική χωρίς να συνοδεύεται από χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Ακολούθησε καταστροφή και η Ιαπωνία έζησε τη δική της Lehman Βrothers. Το 2003 η Τράπεζα της Ιαπωνίας ανακοίνωσε «στρατηγική εξόδου από την κρίση», την οποία όμως δεν εφάρμοσε μέχρι το 2006. Καλό είναι να γνωρίζουν οι αγορές ότι υπάρχει στρατηγική εξόδου, αλλά δεν συντρέχει λόγος να εφαρμόζεται πριν από την ώρα της.

Σε χειρότερη θέση η Δύση
Από όσους θα βρεθούν στο Πίτσμπουργκ, οι ΗΠΑ και η Βρετανία βρίσκονται στη χειρότερη θέση. Στη Βρετανία τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις δεν δαπανούν, οπότε αυτό πρέπει να το κάνει η κυβέρνηση. Η κυβέρνηση, όμως, δεν βρίσκεται σε θέση ισχύος, επειδή στο παρελθόν δαπανούσε απερίσκεπτα αντί να διατηρεί πλεόνασμα, και πλέον υπάρχει κίνδυνος να εκτροχιαστούν οι δημόσιες δαπάνες και η παραγωγικότητα. Έτσι τώρα απαιτούνται περικοπές στις συγκεκριμένες δαπάνες. Το σοκ αυτό πρέπει να το απορροφήσει η Τράπεζα της Αγγλίας διατηρώντας χαλαρή νομισματική πολιτική. Είναι πιθανό ότι ο διοικητής της θα διατηρήσει τα επιτόκια στο σημερινό επίπεδο ώς το 2013. Χαμηλά επιτόκια χρειάζονται, εξάλλου, οι ΗΠΑ και η υπόλοιπη Ευρώπη. Οι ηγέτες του G20 οφείλουν να δεσμευτούν ότι θα ακολουθήσουν διατηρήσιμη δημοσιονομική πολιτική και στο μέλλον, ενώ εκείνοι που προέρχονται από τη Δύση οφείλουν να εκφράσουν την υποστήριξή τους σε πολιτική χαμηλών επιτοκίων όσο χρειαστεί. Αυτό μας οδηγεί στο δεύτερο μεγάλο θέμα του Πίτσμπουργκ: τις παγκόσμιες ανισορροπίες. Τα τελευταία χρόνια οι υψηλές αποταμιεύσεις της Κίνας και της Μέσης Ανατολής διοχετεύθηκαν σε χώρες όπως η Αμερική, η Ισπανία και η Βρετανία, που είναι οι μεγάλοι δανειολήπτες.

Οι τελευταίες δαπανούσαν περισσότερα από όσο άντεχαν απολαμβάνοντας μεγάλη ανάπτυξη. Οι ανισορροπίες αυτές σήμαιναν ότι οι ΗΠΑ και η Βρετανία, για παράδειγμα, αποταμίευαν πολύ λιγότερα διατηρώντας μεγάλα εμπορικά ελλείμματα, ενώ η Ασία και η Μέση Ανατολή δαπανούσαν πολύ λίγα διατηρώντας μεγάλα πλεονάσματα και συναλλαγματικά αποθέματα. Αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί από όλες τις χώρες του G20.

Προϋποθέσεις για νέα κρίση
Αν η μελλοντική παγκόσμια ανάπτυξη δεν είναι ισορροπημένη, θα δημιουργήσουμε για άλλη μια φορά τις προϋποθέσεις για μια νέα κρίση σαν αυτή που ζούμε. Οι οικονομίες στη Μέση Ανατολή και την Ασία θα βασίζονται μόνο σε εξαγωγές και στην ανάπτυξη της Δύσης, η οποία με τη σειρά της θα βασίζεται στη συσσώρευση χρεών καταδικάζοντας κάθε προσπάθεια για ανάκαμψη.

Η Ασία πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον περιορισμό των ανισορροπιών αυτών. Οι ασιατικές χώρες οφείλουν να αποταμιεύουν λιγότερο, να δαπανούν περισσότερο και να επιτρέψουν στα νομίσματά τους να ανατιμηθούν έναντι του δολαρίου. Η μεταστροφή από την υψηλή αποταμίευση στην αυξημένη ζήτηση απαιτεί πολλές αλλαγές, στις οποίες περιλαμβάνονται περισσότερες κοινωνικές δικλίδες ασφαλείας, ενίσχυση μικρομεσαίων επιχειρήσεων και περαιτέρω ανάπτυξη. Όλα αυτά, όμως, χρειάζονται χρόνο για να γίνουν. Πρόσθετη πρόκληση αποτελεί ο κίνδυνος να κατευθυνθούν λιγότερες επενδύσεις προς τη Δύση και περισσότερες προς την Ασία. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι η ανάκαμψη στη Δύση δεν συνοδεύεται από μείωση της ανεργίας, ενώ ενισχύεται ο προστατευτισμός και σημειώνεται αύξηση των τιμών των μετοχών και των εμπορευμάτων (πετρέλαιο κ.λπ.).

Η οικονομική κρίση και η παγκόσμια ύφεση μάς έδειξαν πόσο στενά συνδεδεμένη είναι η παγκόσμια οικονομία. Στο Πίτσμπουργκ όλες οι χώρες οφείλουν να επικεντρώσουν την προσοχή τους όχι μόνο στο τι συμβαίνει στην αυλή τους, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Αν η Δύση δεν μπορέσει να αναπτυχθεί δυναμικά τα επόμενα χρόνια, θα πρέπει να βασιστεί στις αναπτυσσόμενες οικονομίες για να τη βοηθήσουν.

Τους τελευταίους μήνες όλα δείχνουν πως αυτό αρχίζει να συμβαίνει, αλλά δεν πρέπει να παίρνουμε τίποτε ως δεδομένο. Η διαδικασία της ανάκαμψης απαιτεί χρόνο, ρευστότητα και εμπιστοσύνη.

© Τhe Τimes, 2009

Στο Πίτσμπουργκ οι ηγέτες των G20 οφείλουν να επικεντρώσουν την προσοχή τους όχι μόνο στο τι συμβαίνει στην αυλή τους, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο