[ Δρόμοι ]

Ένα πρωινό…
… του Σεπτέμβρη, στα 1940, ένας Ευρωπαίος μουσικός που μόλις είχε φθάσει στο Λος Άντζελες επισκέφθηκε τον αρχιμουσικό Ότο Κλέμπερερ και τον βρήκε να συζητεί με τον επίσης αυτοεξόριστο μουσικό Μπρούνο Βάλτερ για τον Γκούσταβ Μάλερ. Κατόπιν πήγε για φαγητό στο νέο σπίτι του συγγραφέα Τόμας Μαν και δούλεψε ένα κομμάτι μουσικής δωματίου με τον γιο του Μίκαελ, που ήταν κι αυτός μουσικός. Το απόβραδο πετάχτηκε μέχρι το σπίτι του Ιγκόρ Στραβίνσκι στο Χόλιγουντ κι έριξαν μαζί μια ματιά στο κοντσέρτο του για βιολί.

Για ένα σύντομο…
… διάστημα, όπως γράφει η Ντόροθι Κρόφορντ στο βιβλίο της «Ένας ανεμοστρόβιλος από μουσικούς», το Λος Άντζελες έκλεινε μέσα του όλο το μέλλον της κλασικής μουσικής. Στο Σάνσετ Μπούλβαρντ ζούσε ο Άρνολντ Σένμπεργκ, ο άνθρωπος που είχε απελευθερώσει τη μουσική από τον τονικό ζουρλομανδύα της. Δύο από τους τρεις μεγαλύτερους επαναστάτες της μουσικής, λοιπόν, όπως τους χαρακτηρίζει ο μουσικοκριτικός Νόρμαν Λεμπρέχτ στο περιοδικό «Σένα μουζικάλε», ο Στραβίνσκι και ο Σένμπεργκ είχαν αναζητήσει καταφύγιο στην ίδια πόλη. Ο τρίτος, ο Μπέλα Μπάρτοκ, είχε προτιμήσει τη Νέα Υόρκη. Ο Νέος Κόσμος προσέφερε άσυλο στις μουσικές μεγαλοφυΐες του παλαιού, που δοκιμάζονταν από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία και την απαγόρευση της μοντέρνας μουσικής. Αυτό δεν σημαίνει πως είχαν βρει εκεί τον παράδεισο. Αηδιασμένος από την παντοδυναμία της εμπορευματοποίησης, ο Σένμπεργκ δεν έχανε ευκαιρία να λέει πως ζούσε «σε έναν κόσμο που τον αποστρεφόταν μέχρι θανάτου». Και διηγούνταν στους φίλους με μια άγρια χαρά πως είχε αφήσει κάποτε σύξυλο έναν μεγιστάνα του κόσμου του θεάματος που του ζητούσε να κάνει υποχωρήσεις στη δουλειά του. «Δεν έκανα ποτέ καμιά υποχώρηση στην αγορά», έλεγε ο Σένμπεργκ.

Η χρυσή…
… εποχή εκείνων των μουσικών αποδείχθηκε βραχύβια. Διήρκεσε όσο και η διάθεση των χορηγών να τοποθετήσουν τα χρήματά τους στην τέχνη τους. Η περίπτωση του Σένμπεργκ είναι χαρακτηριστική. Το 1997, το διοικητικό συμβούλιο του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας αποφάσισε να απομακρύνει τα αρχεία που βρίσκονταν στο κτίριο του Ινστιτούτου Άρνολντ Σένμπεργκ και να το μετονομάσει προκειμένου να τιμήσει έναν νέο χορηγό. Κι ίσως αυτά τα αρχεία με τις παρτιτούρες, τα γράμματα και τους ζωγραφικούς πίνακες του συνθέτη να είχαν χαθεί, αν δεν είχε παρέμβει η Αυστρία.

Ο δρόμος…
… της εμπορευματοποίησης της τέχνης είναι στρωμένος από θύματα. Τέτοια θύματα μετράμε και σήμερα. Με την κορύφωση της οικονομικής κρίσης, αποκαλύπτονται οι χορηγοί που είχαν δει την τέχνη σαν μια ευκαιρία για εύκολο κέρδος. Το κακό για τους φιλότεχνους είναι πως, στην περίπτωση της Αμερικής, συμπαρέσυραν μαζί τους τη Μουσική Ακαδημία του Μπρούκλιν, την Όπερα της Νέας Υόρκης, ακόμη και το Μητροπολιτικό Μουσείο, που σήμερα απειλούνται με χρεοκοπία. Για να επιβεβαιωθεί εκείνο που είχε πει ο φιλόσοφος Πίτερ Σίνγκερ: «Στον κόσμο που ζούμε, η φιλανθρωπία στην τέχνη ή στις πολιτιστικές δραστηριότητες είναι ηθικά αμφισβητήσιμη».