Πιο μακρύ το τούνελ της ύφεσης

Στο ένα τρίτο του περυσινού της ρυθμού θα περιοριστεί φέτος η πιστωτική επέκταση, σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις της Τραπέζης της Ελλάδος, πλήττοντας καίρια την ανάπτυξη που προβλέπεται να κινηθεί σε αρνητικό έδαφος. Μακρύτερο από ό,τι πιστεύαμε μέχρι πριν λίγο καιρό θα είναι το τούνελ της ύφεσης στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, εκτιμούν τώρα πηγές των κεντρικών τραπεζών της ευρωζώνης, που τοποθετούν την ανάκαμψη προς το 2011.

Καθοριστικό ρόλο παίζει το κλείσιμο της στρόφιγγας του τραπεζικού δανεισμού, που στην Ελλάδα θα αυξηθεί φέτος μόνο κατά 5%, έναντι 15,9% το 2008, σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις της Τραπέζης της Ελλάδος. Χωρίς δανεικά, η ανάπτυξη στην Ελλάδα μαραζώνει σε μηδενικούς ρυθμούς ή και σε αρνητικό έδαφος, όπως θεωρούν πλέον πιο πιθανό στην κεντρική τράπεζα.

Το «καλό νέο», παρεπόμενο αυτής της δυσμενούς εξέλιξης, είναι ότι το επιτόκιο του ευρώ θα παραμείνει στα ιστορικά χαμηλά επίπεδα του 1% για αρκετό διάστημα. Άλλωστε, ο ίδιος ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Ζαν Κλοντ Τρισε έχει δηλώσει ότι το 1% δεν είναι καν το χαμηλότερο δυνατό επίπεδο, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να πέσει και χαμηλότερα. Αν και αυτό δεν φαίνεται αυτή τη στιγμή πιθανό, σύμφωνα με κεντρικούς τραπεζίτες, η παραμονή στα σημερινά χαμηλά επίπεδα για αρκετό καιρό ακόμη θεωρείται δεδομένη.

Σε αρνητικό έδαφος
Στο δυσοίωνο σκηνικό για την ανάπτυξη συνηγορούν οι εκτιμήσεις όλων των διεθνών οργανισμών που δημοσιεύθηκαν τον τελευταίο μήνα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στις αρχές Ιουνίου προέβλεψε μείωση του ΑΕΠ στην ευρωζώνη κατά 4,7% το 2009 και κατά 0,3% το 2010. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του την περασμένη εβδομάδα προέβλεψε επίσης πτώση κατά 4,8% το 2009 και κατά 0,3% το 2010, ενώ σχεδόν ταυτόσημες ήταν και οι προβλέψεις του ΟΟΣΑ στις 24 Ιουνίου για μείωση κατά 4,8% του ΑΕΠ της ευρωζώνης το 2009 και μηδενική ανάπτυξη το 2010. Όλοι έχουν αναθεωρήσει προς το χειρότερο τις προηγούμενες- προ τριμήνου- προβλέψεις τους.

Για την Ελλάδα, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμούσε πριν από τρεις μήνες, στην έκθεση του διοικητή της κ. Γ. Προβόπουλου, ότι το ΑΕΠ φέτος θα ήταν στάσιμο, ενώ δεν απέκλειε την πιθανότητα να είναι και ελαφρώς αρνητικό, ιδίως αν μεταβάλλονταν ουσιωδώς προς το χειρότερο οι διεθνείς συνθήκες, όπως επεσήμαινε. Αυτήν τη στιγμή οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι υπηρεσίες της τράπεζας θεωρούν ως πιθανότερο σενάριο τον ελαφρώς αρνητικό ρυθμό ανάπτυξης.

Οι τράπεζες
Στην εξέλιξη αυτή καθοριστικό ρόλο παίζουν οι τράπεζες που, όπως και στην ευρωζώνη, κρατούν τις στρόφιγγες των δανείων κλειστές παρά τις ενέσεις ρευστότητας που πήραν, ενώ την ίδια ώρα πολλοί υποψήφιοι δανειολήπτες δείχνουν και οι ίδιοι απροθυμία για νέο δανεισμό. Συγκεκριμένα, στην ευρωζώνη ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης προβλέπεται να συρρικνωθεί φέτος στο 1,8%. Οι τράπεζες προτιμούν να κρατούν τη ρευστότητα για να βελτιώσουν τα στοιχεία του ισολογισμού τους, ενώ εκτιμούνκαι σωστά- ότι προς το τέλος του χρόνου θα χρειαστεί να διαγράψουν επισφάλειες και άρα να αυξήσουν τα κεφάλαιά τους. Αυτός είναι και ο λόγος που μια σειρά ελληνικών τραπεζών, με πρώτη την Εθνική, προγραμματίζουν αύξηση του μετοχικού τους κεφαλαίου. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι οι επισφάλειες που ήταν στο 6% το πρώτο τρίμηνο θα φτάσουν το 8,5%-9% στο τέλος της χρονιάς.

Το αποτέλεσμα είναι, βεβαίως, να πλήττονται κυρίως μικρομεσαίες επιχειρήσεις που έχουν ανάγκη από τον τραπεζικό δανεισμό και, συνεπώς, να πλήττεται η ανάπτυξη.

Με τα τελευταία δεδομένα, εκτιμάται πλέον ότι στην ευρωζώνη η υποχώρηση του ΑΕΠ ίσως φτάσει στο χαμηλότερο της επίπεδο στις αρχές του 2010 και στη συνέχεια διαμορφωθεί κοντά στο μηδέν ή οριακά θετικό. Στην Ελλάδα, πηγές της κεντρικής τράπεζας εκτιμούν ότι τα φαινόμενα εμφανίζονται με καθυστέρηση, μεταξύ άλλων γιατί η οικονομία χαρακτηρίζεται από έντονη εσωστρέφεια, αλλά και γιατί ο τουρισμός, που παίζει καθοριστικό ρόλο συμμετέχοντας κατά 15% περίπου στο ΑΕΠ, θα δείξει τις επιπτώσεις του μετά το καλοκαίρι. Αυτήν τη στιγμή οι εκτιμήσεις για μειωμένες αφίξεις κατά 9,5% μεταφράζονται σε μείωση εσόδων κατά 15%, κάτι που σημαίνει ότι ορισμένες τουριστικές επιχειρήσεις που ήταν ήδη προβληματικές, ίσως χρεωκοπήσουν.

Το «καλό νέο» είναι ότι το επιτόκιο του ευρώ θα παραμείνει στα ιστορικά χαμηλά επίπεδα του 1% για αρκετό χρονικό διάστημα

Το τέλος του μοντέλου της ΟΝΕ

Το μείζον ερώτημα, που απασχολεί και ανησυχεί τους τεχνοκράτες της κεντρικής τράπεζας, είναι το αν και πώς θα μπορέσει η Ελλάδα να ακολουθήσει τους εταίρους της στην ευρωζώνη όταν θα έρθει η ώρα της ανάκαμψης, έστω και αργά.

Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Γ. Προβόπουλος, πιστεύει ότι το βασικό «καύσιμο» της ανάπτυξης των προηγούμενων ετών, που ήταν η ένταξη στην ευρωζώνη και τα χαμηλά επιτόκια που αυτή έφερε, έχει εξαντληθεί.

Δεν είναι δυνατόν, υποστηρίζει, να συνεχίσουμε να βασιζόμαστε στη ζήτηση για την τόνωση της ανάπτυξης. Το νέο μοντέλο πρέπει να βασίζεται και στην προσφορά, που σημαίνει περισσότερες επενδύσεις, ιδιωτικές και δημόσιες, αλλά και διαρθρωτικές αλλαγές και, φυσικά, μείωση του ελλείμματος και του χρέους. Κατά τον κ. Προβόπουλο, η Ελλάδα έχει ανάγκη από ένα πρόγραμμα 10ετούς διάρκειας, γιατί τα προβλήματά της είναι βαθιά ριζωμένα και αφορούν όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.