«Η αρχιτεκτονική πρέπει να υπηρετεί τον πολίτη»

Το Μουσείο Μπενάκη αποκαλύπτει την κληρονομιά του αρχιτέκτονα που πρέσβευε πως τα δημόσια έργα πρέπει ανταποκρίνονται στις ανάγκες του κοινωνικού συνόλου
Το Κτίριο Υποδοχής Ξένων Προσφύγων στο Λαύριο όπως παρουσιάζεται στην έκθεση για το έργο του αρχιτέκτονα Κλέωνα Κραντονέλλη στο Μουσείο Μπενάκη υποβάλλει σε σκέψεις. Στις μέρες μας, που το πρόβλημα των μεταναστών φαντάζει αδιέξοδο και άνθρωποι στοιβάζονται σε εγκαταλειμμένα δημόσια κτίρια, ένα έργο δημόσιας αρχιτεκτονικής του 1971 μάς προκαλεί εντύπωση για τον κοινωνικό του χαρακτήρα του. Ο αρχιτέκτονάς του το μελέτησε ως τεχνικός σύμβουλος της αντιπροσωπείας του υπάτου αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. Ήταν δηλαδή ο αρμόδιος για να μελετά τα έργα που αφορούσαν τους πρόσφυγες, επισημαίνοντας τα τρωτά σημεία, τις ελλείψεις, τις παραλείψεις τους.

«Ο Κραντονέλλης ανήκει στην προπολεμική γενιά των αρχιτεκτόνων που είχαν αξίες, οράματα, πιστεύω. Έζησε δύο μεγάλους πολέμους, συμμετείχε ενεργά στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση της χώρας. Ασκούσε το επάγγελμά του με πλήρη συνείδηση πως πρέπει να προσφέρει το καλύτερο που μπορούσε, μελετώντας και την τελευταία λεπτομέρεια. Ήταν τότε που η αρχιτεκτονική προέκυπτε αβίαστα ως λειτούργημα και επάγγελμα μαζί», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η Μάρω Καρδαμίτση- Αδάμη, υπεύθυνη των Αρχείων Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής του Μουσείου Μπενάκη και συγγραφέας της έκδοσης «Ο Αρχιτέκτων Κλέων Κραντονέλλης».

Ήταν ένας γλύπτης- αρχιτέκτονας. Το μαρτυρά το κτίριο της ΔΕΗ στην 3ης Σεπτεμβρίου. Όπου έδειξε σεβασμό στη λαϊκή παράδοση και στα υλικά. Όπως τα χρησιμοποίησε στο σπίτι του στην Πλάκα. «Η ζωή του σπιτιού στρέφεται όλη προς τα μέσα, προς τον κήπο, τελείως απομονωμένη, μέσα στον δικό της κόσμο» ήταν η περιγραφή του για την οικία του στην οδό Αφροδίτης.

Ήταν ένας υπάλληλος του Δημοσίου με κοινωνικό όραμα. Το βλέπουμε στον πρωτοποριακό σχεδιασμό του για τον οικισμό του Αγίου Γεωργίου στο Κερατσίνι, όπου συνδυάζει τις αρχές της μοντέρνας αρχιτεκτονικής με παραδοσιακά στοιχεία σε 1.000 κατοικίες: εμφανείς λιθοδομές, ελεύθερες πλακοστρώσεις, χαγιάτια, στοές, ελεύθερες εξωτερικές σκάλες θυμίζουν τα χωριά έξω από τη γενέτειρα του, την Καβάλα.

Ο Κραντονέλλης ανήκε στην ίδια γενιά με τον Άρη Κωνσταντινίδη και τον Αριστομένη Προβελέγγιο, ήταν στενός συνεργάτης του Κωνσταντίνου Δοξιάδη και οργανωτής των προγραμμάτων πόλεων του γραφείου Δοξιάδη στο Πακιστάν, σε έργα κοινής ωφελείας, βιομηχανικής ανάπτυξης, κτίρια σχολείων και κατοικιών.

Η σημερινή εποχή δεν παράγει στην Ελλάδα δημόσια αρχιτεκτονική. Οι πελάτες είναι ιδιώτες και οι ανάγκες τους μικρότερης κλίμακας. Το έργο του Κραντονέλλη είναι προϊόν της εποχής της ανασυγκρότησης που ξεκίνησε στην Αθήνα από τη δεκαετία του ΄30, με πολεοδομικό σχεδιασμό, σχεδιασμό σχολικών κτιρίων, οικισμών. Και συνεχίστηκε μετά τον πόλεμο, όταν σχεδίασε τις ιχθυόσκαλες Πειραιά και Καβάλας, το ξενοδοχείο «Αμφιτρύων» στο Ναύπλιο, την πρώτη πρότυπη τουριστική μονάδα, πρόδρομο των «Ξενία», τις παιδικές κατασκηνώσεις Αγίου Ανδρέα.

ΙΝFΟ

Η έκθεση «Ο Αρχιτέκτων Κλέων Κραντονέλλης» στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) έως 27 Ιουλίου.
Μονογραφία του κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη.

Με μια ματιά

1912. Γεννήθηκε στην Καβάλα 1935. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο με δασκάλους τους Εμπράρ, Πικιώνη, Ορλάνδο 1938-1946. Εργάστηκε στην Πολεοδομία και στο υπουργείο Δημοσίων Έργων 1947-1951. Ανήκε στην ομάδα τεχνικών στο υπουργείο Ανοικοδόμησης υπό τον Κ. Δοξιάδη 1951-1953. Εργά στηκε για τον ΕΟΤ 1971-1973. Σχεδίασε το κτίριο της ΔΕΗ (3ης Σεπτεμβρίου)


Ένα γλυπτό κτίριο εμβολίζει την πόλη

Ένα εξαώροφο κτίριο γραφείων και σταθμού διανομής του ηλεκτρικού ρεύματος σε ένα «περίεργο», τριγωνικό οικόπεδο που καταλήγει σε ελεύθερη οξεία γωνία.

Ένα πρωτότυπο αρχιτεκτόνημα από εμφανές μπετόν, αλουμίνιο και γυαλί. Ένα κτίριο- σφήνα, δείγμα μοντερνισμού («όταν δεν χρησιμοποιεί την τυποποίηση») που μοιάζει με γλυπτό και, όπως σημειώνει ο Δημήτρης Φιλιππίδης στη μονογραφία για τον Κραντονέλλη στα «Αρχιτεκτονικά Θέματα», «έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα πιο σημαντικά έργα της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής».