Ρυθμίστε το «ζάχαρο» τρώγοντας

Η σωστή διατροφή αποτελεί καθοριστικό κομμάτι στην αποτελεσματική αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν διαιτητικές συστάσεις για την πρόληψη της εμφάνισης του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 1.

Οι βασικότεροι στόχοι της διατροφικής θεραπείας είναι:

* Η σωστή εκπαίδευση στα ισοδύναμα και το περιεχόμενο των τροφίμων σε υδατάνθρακες.

* Η αποφυγή ανεπιθύμητων επιπλοκών.

* Οι αλλαγές στη διατροφή και τον τρόπο ζωής.

* Η προσαρμογή της ινσουλίνης στη δίαιτα, το πλάνο γευμάτων (ειδικότερα στα εντατικοποιημένα σχήματα και στη χρήση αντλίας) και τη σωματική δραστηριότητα.

* Η επίτευξη επιπέδων γλυκόζης κοντά στις φυσιολογικές τιμές είτε μόνο μέσω της δίαιτας είτε σε συνδυασμό με δισκία ή ινσουλίνη.

* Η επίτευξη ενός καλύτερου επιπέδου λιπιδίων στο αίμα.

* Η γενικότερη βελτίωση της κατάστασης της υγείας των ατόμων με διαβήτη 1.

H δίαιτα στον νεανικό διαβήτη θα πρέπει:

* Να παρέχει ενέργεια (θερμίδες) ανάλογα με τις απαιτήσεις του συγκεκριμένου ατόμου και το επίπεδο δραστηριότητάς του.

* Να παρέχει μια σχετικά υψηλή αναλογία υδατανθράκων, με μειωμένα τα σάκχαρα και αυξημένους τους σύνθετους υδατάνθρακες (όπως οι φυτικές ίνες).

* Να περιέχει αναλογικά λιγότερο λίπος και κυρίως μικρά ποσά κορεσμένων λιπαρών οξέων (προέρχονται από ζωικές τροφές).

* Να μην είναι υπερβολικά πλούσια σε πρωτεΐνες.

* Να είναι χαμηλή σε αλάτι.

Πιο αναλυτικά η δίαιτα που προτείνεται έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

Πλάνο γευμάτων: Πρέπει να εξατομικεύεται σύμφωνα με τις προτιμήσεις, τις πολιτισμικές επιρροές, το οικογενειακό πρόγραμμα διατροφής και το επίπεδο σωματικής δραστηριότητας.

Στην πράξη τα διαβητικά άτομα πρέπει να κάνουν τρία κύρια γεύματα και 2 έως 3 ενδιάμεσα γευματίδια (snacks). Επιπλέον, πρέπει να προσέχουν τα εξής:

* Η συνολική ημερήσια πρόσληψη υδατανθράκων πρέπει να μοιράζεται στο πρωινό γεύμα, το μεσημβρινό και το βραδινό γεύμα, και στα ενδιάμεσα σνακ.

* Τα ενδιάμεσα γευματίδια μπορεί να χορηγούνται ως δεκατιανό, ως απογευματινό σνακ, καθώς και προ του ύπνου, ανάλογα με τις ανάγκες και το είδος της θεραπείας του διαβητικού.

Ενέργεια – Θερμίδες: Αυτό που συνιστάται είναι η πρόσληψη όσων θερμίδων χρειάζονται για να εξασφαλίζουν ένα σωματικό βάρος που θα συμβάλει στην καλύτερη ρύθμιση της γλυκόζης (σακχάρου), των λιπιδίων (χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων) και της αρτηριακής πίεσης, αλλά ταυτόχρονα θα καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες και την κατανάλωση ενέργειας μέσα από την άσκηση και την καθημερινή δραστηριότητα. Όταν υπάρχει συστηματική άσκηση πρέπει να υπάρχει μείωση της συνολικής ποσότητας προσλαμβανομένης ινσουλίνης.

Πρωτεΐνες: Η σύσταση για την πρόσληψη πρωτεϊνών από τα άτομα με διαβήτη δεν διαφέρει από αυτήν για τον υπόλοιπο πληθυσμό. Προτείνεται λοιπόν πρόσληψη, τόσο από ζωικές όσο και από φυτικές πηγές, ώστε να εξασφαλιστεί η σωστή ανάπτυξή τους.

Σε άτομα με διαβήτη τύπου 1 συστήνουμε 0.8-1.0 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά κιλό (φυσιολογικού) σωματικού βάρους. Η περιεκτικότητα της διατροφής σε πρωτεΐνες πρέπει να καλύπτει το 10% – 20% των καθημερινά προσλαμβανόμενων θερμίδων.

Λίπος: Οι συστάσεις για το λίπος είναι να προέρχεται από κορεσμένα λίπη ποσοστό μικρότερο από 7% των ημερήσιων θερμίδων, από μονοακόρεστα 10% – 20% και για τα πολυακόρεστα κάτω από 10%. Επιπλέον, συνιστάται καθημερινή πρόσληψη 2 γραμμαρίων φυτικών στερολών και στανολών. Πηγές πολυακόρεστων λιπαρών οξέων (όπως λιπαρά ψάρια που είναι πηγές ω3 λιπαρών οξέων) πρέπει να υπάρχουν 2-3 φορές την εβδομάδα.

Έτσι, για τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 η κύρια πηγή λίπους πρέπει να είναι τα μονοακόρεστα λίπη, με κύριο εκπρόσωπο το ελαιόλαδο, ενώ πρέπει να αποφεύγονται τα ιδιαίτερα επιβαρυντικά τρανς λιπαρά οξέα.

Η μείωση τόσο της προσλαμβανόμενης χοληστερίνης στα 200 mg/ημέρα όσο και των κορεσμένων και τρανς λιπών, είναι ένας σημαντικός διαιτητικός στόχος για τη μείωση των καρδιαγγειακών παθήσεων, που σχετίζονται άμεσα με τον διαβήτη.

Είναι σημαντικό λοιπόν το παιδί ή ο έφηβος να αποφεύγει τη συχνή κατανάλωση λιπαρών κρεατικών, λιπαρών τυριών, γλυκών με κρέμα και κυρίως έτοιμου φαγητού τύπου fast food και προϊόντων ζύμης π.χ. τυρόπιτες κ.ά.

Υδατάνθρακες: Οι υδατάνθρακες είναι σίγουρα το πιο αμφιλεγόμενο θρεπτικό συστατικό για τη δίαιτα του διαβητικού. Για δεκαετίες ήταν κοινή πεποίθηση ότι οι υδατάνθρακες, και κυρίως οι απλοί, θα πρέπει να απουσιάζουν από το διαιτολόγιο του ατόμου με διαβήτη, αφού απορροφώνται ταχύτερα και συντείνουν στην κατάσταση της υπεργλυκαιμίας.

Σήμερα αυτό που είναι κοινά αποδεκτό είναι ότι οι υδατάνθρακες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατροφή και ότι πρέπει να περιέχονται κατά ποσοστό 45% – 55%. Πρέπει να είναι κυρίως σύνθετοι, αλλά δεν απαγορεύονται και κάποιοι απλούστεροι, ενώ πρέπει να προέρχονται από γαλακτοκομικά προϊόντα και φρούτα, καθώς έχει βρεθεί ότι τα περισσότερα από αυτά τα τρόφιμα έχουν χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη από πολλές αμυλούχες τροφές.

Όσον αφορά τις γλυκαντικές ουσίες:

1) Η σουκρόζη θα πρέπει να καταναλώνεται σε μικρές ποσότητες.

2) Η φρουκτόζη δεν αποτελεί πλέον το καταλληλότερο γλυκαντικό για τα άτομα με διαβήτη, αφού, αν και ανεβάζει λιγότερο τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, συμβάλλει στην αύξηση των λιπιδίων όταν υπερκαταναλωθεί και έχει τις ίδιες θερμίδες με τη ζάχαρη.

3) Ουσίες όπως η σορβιτόλη, η ξυλιτόλη και η μαννιτόλη μπορούν να χρησιμοποιούνται με μέτρο και κατά περίπτωση.

4) Τα τεχνητά γλυκαντικά όπως η ασπαρτάμη, το ακεσουλφαμικό Κ και η σουκραλόζη μπορούν να καταναλώνονται, χωρίς όμως να γίνεται υπέρβαση της συνιστώμενης ποσότητας. Συγκεκριμένα προτείνεται κατανάλωση μέχρι 25 γραμμαρίων προστιθέμενης σουκρόζης.

Γενικά για τους υδατάνθρακες είναι σημαντικά τα παρακάτω:

* Κατανάλωση υδατανθράκων κυρίως από φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλών λιπαρών.

* Συστηματικός υπολογισμός του επιπέδου των υδατανθράκων των γευμάτων.

* Οι υδατάνθρακες των τροφίμων που περιέχουν ζάχαρη μπορούν να αφαιρεθούν από τη συνολική ημερήσια ποσότητα υδατανθράκων ή να καλυφθούν από προσαρμογή της φαρμακευτικής θεραπείας. Στο σημείο αυτό χρήζει προσοχής η συνολική ενέργεια (θερμίδες) που προσλαμβάνεται από τα γεύματα.

* Χρησιμοποίηση του γλυκαιμικού δείκτη και του γλυκαιμικού φορτίου των τροφών ως επιπρόσθετο αλλά όχι μοναδικό εργαλείο αξιολόγησης των τροφών. Αυτό όμως απαιτεί εκπαίδευση από διαιτολόγο.

* Κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες.

* Οι γλυκαντικές ουσίες είναι ασφαλείς, εφόσον καταναλώνονται στις επιτρεπόμενες ημερήσιες ποσότητες.

Φυτικές ίνες: Η πρόσληψη φυτικών ινών κρίνεται απαραίτητη, αφού έχει βρεθεί ότι πολλές από αυτές παίζουν καθοριστικό ρόλο στη βραδύτερη απορρόφηση της γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα, στον μεγαλύτερο κορεσμό της πείνας και στη γρηγορότερη απώλεια σωματικού βάρους.

Η δίαιτα ενός ατόμου με διαβήτη τύπου 1 θα πρέπει να περιέχει πάνω από 35-40 γραμμάρια (ή 20 γραμμάρια ανά 1.000 θερμίδες) φυτικές ίνες την ημέρα. Αυτές πρέπει να λαμβάνονται από μαύρο ψωμί, 2 μερίδες εστιατορίου λαχανικά, σαλάτες, φρούτα, αλλά και δημητριακά ολικής αλέσεως. Κάθε εβδομάδα εξάλλου συνιστώνται και 4 μερίδες όσπρια.

Αλάτι: Οι συστάσεις για το αλάτι είναι ίδιες με αυτές που ισχύουν για τον υπόλοιπο πληθυσμό (δηλαδή 3 γραμμάρια την ημέρα), εκτός κι αν ο ασθενής έχει υπέρταση ή ήπια νεφροπάθεια, οπότε θα πρέπει να περιορίσει το αλάτι στα 2,4 και 2 γραμμάρια την ημέρα αντιστοίχως. Το αλάτι αναγράφεται συχνά στα τρόφιμα ως νάτριο.

Αλκοόλ: Η πρόσληψη του αλκοόλ που επιτρέπεται _ εφόσον είναι επιθυμητή στα άτομα με διαβήτη _ είναι ίδια με αυτή για τον γενικό πληθυσμό (2 ποτά για άντρες και 1 για γυναίκες καθημερινά). Βέβαια η πρόσληψη αλκοόλ σχετίζεται άμεσα με τον κάθε οργανισμό, καθώς και με την πρόσληψη τροφής. Δεδομένου δε ότι η αλκοόλη συχνά σχετίζεται με υπογλυκαιμικά επεισόδια, θα πρέπει η κατανάλωσή της να γίνεται με μεγάλη προσοχή. Οι θερμίδες που προσφέρει το αλκοόλ θα πρέπει να αφαιρούνται από τις θερμίδες του λίπους.

Βιταμίνες και αντιοξειδωτικά: Είναι αποδεκτό πως τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μπορεί να συμβάλουν στην αύξηση των επιπέδων των ελευθέρων ριζών στον οργανισμό και επίσης έχει βρεθεί πως πολλά άτομα με διαβήτη τύπου 1 έχουν πολύ χαμηλά επίπεδα αντιοξειδωτικών ουσιών στο σώμα τους.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε τους διαβητικούς να καταναλώνουν φυσικές τροφές πλούσιες σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Ιχνοστοιχεία, βιταμίνες και αντιοξειδωτικά (όπως καροτενοειδή, βιταμίνη C, φλαβονοειδή, πολυφενόλες, τοκοφερόλες), προστατεύουν από καρδιαγγειακά νοσήματα και είναι καλύτερα να λαμβάνονται από την καθημερινή, φυσική τροφή και λιγότερο από συμπληρώματα.

Ενδεικτικό διαιτολόγιο 1.400 θερμίδων

Το διαιτολόγιο που ακολουθεί αποτελείται κατά 50% από υδατάνθρακες (175 γραμμάρια), κατά 20% από πρωτεΐνες (70 γραμμάρια) και κατά 30% από λίπη (46 γραμμάρια).

* 1 φέτα ψωμί 30 γρ. ή 2 φρυγανιές ή 30 γρ. δημητριακά ή ½ κουλούρι σουσαμένιο

* 1 φλιτζάνι άπαχο γάλα ή 1 γιαούρτι άπαχο

1 μέτριο φρούτο

* 1 φλιτζάνι ζυμαρικό ή ρύζι ή 1½ φλιτζάνι όσπρια ή 1 φλιτζάνι μαγειρεμένο αρακά ή φασολάκια ή 3 μέτριες πατάτες _ μέγεθος αυγού

* 90 γρ. ψάρι ψητό ή 90 γρ. κοτόπουλο στήθος χωρίς δέρμα ή 90 γρ. άπαχο μοσχαρίσιο ή χοιρινό κρέας ή 60 γρ. τυρί και 1 αυγό

* Σαλάτα εποχής από βραστά ή ωμά λαχανικά εποχής με 2 κουταλάκια του γλυκού ελαιόλαδο

* 1 μέτριο φρούτο

1 μέτριο φρούτο

* 2/3 του φλιτζανιού ζυμαρικά ή 2/3 του φλιτζανιού ρύζι ή 1 φλιτζάνι όσπρια ή 1 φλιτζάνι μαγειρεμένο αρακά ή φασολάκια ή 2 μέτριες πατάτες ή 2 φέτες ψωμί του τοστ

* 90 γρ. ψάρι ψητό ή 90 γρ. τόνο σε νερό ή 90 γρ. κοτόπουλο στήθος χωρίς δέρμα ή 90 γρ. άπαχο μοσχαρίσιο ή χοιρινό κρέας ή 1 αυγό και 60 γρ. τυρί με χαμηλά λιπαρά (π.χ. μυζήθρα άπαχη)

* Σαλάτα εποχής από βραστά ή ωμά λαχανικά εποχής με 2 κουταλάκια του γλυκού ελαιόλαδο

1 φέτα ψωμί 30 γρ. ή 2 φρυγανιές